Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją, wydaną po rozpatrzeniu odwołania Jolanty T. zamieszkałej w L., ul. K. 17, od decyzji Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia 13 września 2000 r. (...) odmawiającej przyznania zasiłku stałego od lipca 2000 r., działając na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, co następuje:
Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ zasiłek stały przysługuje osobie, która spełni łącznie następujące przesłanki:
1/ jest osobą zdolną do pracy, lecz nie pozostaje w zatrudnieniu, ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem, 2/ dochód rodziny nie przekracza dwukrotnego ustawowego kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej, 3/ dziecko jest uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego, 4/ dziecko wymaga stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym.
W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że Jolanta T. jest osobą zdolną do pracy i nie pozostającą w zatrudnieniu /zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w A. z dnia 26 września 2000 r. - w aktach sprawy/. Dziecko Jolanty T. - Krzysztof T. urodzony 9 grudnia 1986 r., jest chore z rozpoznaniem: ruchowo-czuciowa neuropatia dziedziczna typu 1 demielinizacyjna o dziedziczeniu dominującym /dokumenty: karta informacyjna z pobytu w Szpitalu Samodzielnym Publicznym Centralnym Szpitalu Klinicznym w W. z 18 lutego 2000 r., zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia dziecka wydane dla potrzeb zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności z dnia 14 czerwca 2000 r. - w aktach sprawy/. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim o stanie zdrowia dziecka dla ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z dnia 14 czerwca 2000 r., wystawionym przez Poradnię Neurologiczną Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Społecznej w A. dziecko Krzysztof T. ze względu na stan zdrowia wymaga stałej opieki pielęgnacyjnej lub systematycznego współdziałania w postępowaniu leczniczym lub rehabilitacyjnym i jest uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 2 czerwca 2000 r. do 2 czerwca 2001 r. Ustalony zgodnie z art. 2a ust. 1 pkt 2/ ustawy dochód rodziny nie przekracza dwukrotnego ustawowego kryterium dochodowego, gdyż wynosi 735,67 zł, zaś kryterium dla tej rodziny zgodnie z art. 4 ustawy - 2.484 zł /w wywiadzie środowiskowym z dnia 13 września 2000 r. organ I instancji błędnie ustalił dochód rodziny na kwotę 733,27 zł - nie miało to wpływu na rozstrzygnięcie/.
Jak wynika z wypełnionej przez Jolantą T. informacji o zakresie opieki i pielęgnacji sprawowanej nad dzieckiem przez osobę ubiegającą się o zasiłek stały z 20 czerwca 2000 r., a co zostało potwierdzone następnie w protokole przesłuchania strony z dnia 19 października 2000 r. /zleconym przez Kolegium Odwoławcze w trybie art. 136 Kpa/, syn Krzysztof jest dzieckiem samodzielnym tzn. porusza się samodzielnie, nie wymaga pomocy innej osoby przy spożywaniu posiłków, samodzielnie uczęszczającym do szkoły i odbywającym ćwiczenia rehabilitacyjne w Przychodni w L. 2 razy w tygodniu, samodzielnie korzystającym ze stołówki szkolnej. Jak napisano natomiast w karcie informacyjnej z pobytu w Klinice Neurologii z dnia 18 lutego 2000 r. jest "zawsze nieco powolniejszy od rówieśników". W oparciu o powyższe stwierdzić należy, iż dziecko nie wymaga bezpośredniej i osobistej pielęgnacji. W oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie wymaga natomiast systematycznego współdziałania matki dziecka w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym. Konieczna jest bowiem stała, co miesięczna kontrola w Poradniach Reumatologicznej i Neurologicznej w A., a także kwartalna kontrola w Poradni Schorzeń Mięśni w W. Współdziałanie matki w postępowaniu rehabilitacyjnym polega na kontroli i pomocy przy wykonywaniu codziennych ćwiczeń, które są wykonywane 3 razy dziennie i ogółem zajmują 2 godziny w ciągu dnia. Natomiast pomoc matki w postępowaniu edukacyjnym ogranicza się do pomocy przy odrabianiu prac pisemnych poprzez przytrzymywanie ręki dziecka. Zdarzają się także dni, w które matka odprowadza także dziecko do szkoły /protokół z dnia 19 października 2000 r./.
Stosownie do art. 27 ust. 2b ustawy o pomocy społecznej, w przypadku wystąpienia uzasadnionych wątpliwości dotyczących konieczności sprawowania stałej, bezpośredniej, osobistej opieki nad dzieckiem i jego pielęgnacji w zakresie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia kierownik ośrodka pomocy społecznej występuje do powiatowego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności w celu uzyskania opinii w sprawie. W opinii wydanej w dniu 18 lipca 2000 r. na wniosek Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w S. po przejrzeniu załączonej dokumentacji medycznej, a także na podstawie bezpośredniego badania dziecka stwierdził, że stan zdrowia dziecka nie powoduje konieczności sprawowania opieki polegającej na stałej, bezpośredniej i osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym oraz rehabilitacyjnym w zakresie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia /postanowienie z dn. 18 lipca 2000 r. poprawione postanowieniem z 25 sierpnia 2000 r. - oba dokumenty w aktach sprawy/. W uzasadnieniu postanowienia Zespół, któremu przewodniczyła specjalista chorób dzieci - Barbara J., wskazywał na samodzielność dziecka, polegającą na samodzielnym chodzeniu do szkoły, korzystaniu ze stołówki, samodzielnym przyjmowaniu pokarmów, nie wymaganiu pomocy w spełnianiu czynności fizjologicznych. Zdaniem Zespołu, nie występuje konieczność częstych zabiegów pielęgnacyjnych i wizyt u lekarza. Biorąc pod uwagę zebrany w sprawie materiał dowodowy skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko organu I instancji co do oceny, że obecny stan zdrowia dziecka Jolanty T. wymaga, co prawda bardziej zwiększonego wysiłku niż opieka nad dzieckiem zdrowym, jednakże zakres tej opieki nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, co potwierdzone zostało przez skarżącą w wywiadzie środowiskowym i złożonej informacji oraz w opinii Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w S. W skardze do NSA Jolanta T. prosi o pozytywne załatwienie sprawy zasiłku stałego. Skarżąca podkreśla, że dziecko wymaga systematycznego współdziałania w postępowaniu rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym. Oświadcza, iż ćwiczenia rehabilitacyjne wykonują razem trzy razy dziennie, zaś ćwiczenia zalecane przez psychologa jeden raz dziennie. Skarżąca musi również pomóc synowi przy odrabianiu prac pisemnych. Ogółem współpraca z synem zajmuje jej czas do godz. 21, a musi się jeszcze zająć prowadzeniem domu dla rodziny składającej się z pięciu osób. Skarżąca nadmienia, iż do końca czerwca 2000 r. otrzymywała zasiłek stały na syna Krzysztofa.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza dwukrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4 ustawy, a dziecko jest uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego.
Rozpatrywana sprawa ma charakter złożony, a dokonana przez organy administracyjne ocena stanu faktycznego jest zbyt jednostronna, co w konsekwencji prowadzi do niewłaściwego zastosowania przepisu art. 27 ust. 1 ww. ustawy.
Organy odmówiły przyznania zasiłku stałego /przy zaistnieniu wszystkich innych przesłanek do jego przyznania/ stwierdzając, iż nie zachodzi konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym. Ściśle rzecz biorąc, organy uznały, że spełniony jest drugi człon przesłanki, a mianowicie konieczne jest systematyczne współdziałanie w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, natomiast nie zachodzi - zdaniem organów - konieczność bezpośredniej, osobistej pielęgnacji dziecka, i to stanowić ma podstawę do odmowy przyznania zasiłku. Takiej interpretacji przepisu art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie można zaakceptować.
Ujęty w postaci koniunkcji wymóg konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji "polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym" winien być interpretowany przy uwzględnieniu reguł wykładni logicznej, ale także zasad doświadczenia życiowego oraz generalnych celów pomocy społecznej, określonych przepisami ustawy.
Koniunkcja, zdanie złożone ze zdań połączonych spójnikiem "i" jest logicznie prawdziwa, gdy wszystkie jej zdania składowe są prawdziwe. A zatem konieczność stałej pielęgnacji w rozumieniu ww. przepisu będzie mieć miejsce jedynie wówczas, gdy oba człony koniunkcji /osobista pielęgnacja i systematyczne współdziałanie m.in. edukacyjne/, znajdą swoje spełnienie i uzupełnienie w konkretnym przypadku. Zasady doświadczenia życiowego mówią wszakże, iż tego rodzaju relacja może w praktyce zachodzić niezbyt często, ponieważ dziecko w takim stanie zdrowia, że aż wymagające "bezpośredniej, osobistej pielęgnacji" z reguły nie może być zdolne do współdziałania w procesie leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym. W praktyce zatem obie przesłanki nie mogą wystąpić z taką samą intensywnością dziecko obłożnie chore, wymagające bezpośredniej pielęgnacji, w minimalnym stopniu może współdziałać w zabiegach edukacyjnych; dziecko współdziałające w rehabilitacji i edukacji w znacznie mniejszym stopniu wymaga bezpośredniej pielęgnacji. Tak ma się rzecz w niniejszym przypadku, kiedy to stała pielęgnacja, w rozumieniu art. 27 ust. 1 ustawy - koncentruje się wokół systematycznego współdziałania leczniczego, rehabilitacyjnego oraz edukacyjnego, natomiast bezpośrednia pielęgnacja schodzi na drugi plan, co nie oznacza, iż nie ma miejsca. Dziecko mimo dużego stopnia samodzielności wymaga pomocy w czynnościach higienicznych, odprowadzania do szkoły, dowożenia do lekarzy. Ważna jest również piecza nad sferą psychiczną chorego dziecka.
Z przedłożonej Sądowi opinii psychologicznej /z dnia 30 sierpnia 2000 r./ wynika, że aktualnie wyraźnie obniżył się poziom zdolności spostrzegania i poprawnego myślenia; obecnie poziom tych funkcji ocenia się jako znacząco poniżej normy. Dziecko wymaga więc pieczy pielęgnacyjnej ze strony matki, zwłaszcza, iż ojciec, chory na tą samą chorobę, pieczy tej nie może wykonać.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka "konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem" zwłaszcza, iż opieka ta powinna być oceniana według współczesnych standardów życia i zgodnie z generalnymi celami pomocy społecznej określonymi w ustawie. Pomoc społeczna jest instytucją mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych /art. 1 ust. 1/; powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób /art. 2 ust. 1 ustawy/. W niniejszej sprawie starania matki o usamodzielnienie i wykształcenie niepełnosprawnego dziecka zasługują z pewnością na wsparcie ze strony pomocy społecznej; odebranie zasiłku stałego spowodowało już pogorszenie sytuacji dziecka.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, poprzez błędną interpretację przepisu art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej; naruszenie to miało - zdaniem Sądu - wpływ na wynik sprawy, dlatego też Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.