Uzasadnienie
Pani M. B. wystąpiła o przyznanie jej ½ własności działki nr [...] o pow. 0,612 ha, położonej na terenie wsi N. gmina H., uzasadniając swój wniosek okolicznością, iż na terenie działki znajdują się budynki nabyte w drodze dziedziczenia testamentowego po matce – M. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w tym po dokonaniu podziału działki, Starosta Powiatowy w H. wydał 2 decyzje administracyjne:
- Decyzją z dnia [...].05.2003r. nr [...], wydaną na podstawie art. 6 ustawy z 24.02.1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych... (Dz. U. nr 10, poz. 53), Starosta stwierdził nabycie prawa własności, do ½ udziału w nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów wsi N. nr geodezyjnym [...]o pow. ogólnej 0,2933 ha, na rzecz p. M. B.,
- Decyzją z dnia [...].05.2003r. nr [...], wydaną na podstawie art. 118 ust. 1 i 4 ustawy z 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jedn.t. – Dz. U. z 1998r. nr 7, poz. 25), po rozpatrzeniu wniosku p. M. B. jako opiekuna prawnego p. M. N., Starosta przyznał nieodpłatnie na rzecz p. M. N. zam. H. ul. N [...] prawo własności gruntów położonych na terenie wsi N. oznaczonych nr działki [...] o pow. 0,2238 ha.
W uzasadnieniu drugiej decyzji Starosta stwierdził, iż decyzją Naczelnika Gminy w H. z [...].01.1980r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność M. N. ustalone zostało także prawo do użytkowania działki gruntu o powierzchni 0,30 ha na rzecz M. N.. W dniu 3.10.2002r. p. M. B., jako opiekunka prawna ubezwłasnowolnionego M. N., zwróciła się z wnioskiem o przywrócenie prawa własności do nieruchomości nr [...]. Uwzględniając prośbę zainteresowanej dokonano podziału działki, który polegał na wydzieleniu terenu zabudowanego jako działki nr [...] i działki nr [...] o pow. 0,2238 ha, będącej w użytkowaniu M. N., która zmarła 19.06.1989r. Pozostał jej mąż M. N., któremu przysługują uprawnienia do działki nr [...], jako małżonkowi M. Dlatego organ przyznał mu własność działki na podstawie art. 118 ust. 1 w/w ustawy.
Po rozpoznaniu odwołania p. M. B. od decyzji Starosty H. z dnia 29.05.2003r. w sprawie przyznania na rzecz p. M. N. prawa własności działki nr [...] o pow. 0,2238 ha Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...].11.2003r. nr [...] postanowiło uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, co następuje:
Cytowany przez organ przepis art. 118 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, przewiduje działanie organu jedynie na wniosek uprawnionego. Organ I instancji bezpodstawnie uznał, iż wniosek p. M. B. z dnia 3.10.2002r. był wnioskiem złożonym w imieniu p. M. N., podczas gdy sama forma wniosku, jak i jego treść nie budzą żadnych wątpliwości, iż wniosek złożyła p. M. B. w imieniu własnym. Zatem uznając, iż organ działał z urzędu w sprawie, dla której ustawodawca przewidział tryb wnioskowy, postępowanie należało umorzyć.
Dodatkowo zauważyć należy, iż do chwili obecnej nie został załatwiony całościowo wniosek p. M. B. z dnia 3.10.2002r.
W skardze do sądu administracyjnego wniesionej przez p. M. B. w imieniu własnym oraz jako opiekunki ubezwłasnowolnionego M. N., skarżąca wnosi o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. Skarżąca zarzuca, iż organ odwoławczy nie ustosunkowując się do meritum sprawy, ograniczył się do problemu proceduralnego – rzekomego braku wniosku osoby uprawnionej. Skarżąca podtrzymuje, iż organowi I instancji znana była okoliczność, iż jej ojciec jest ubezwłasnowolniony i że skarżąca działa także w jego imieniu. Obecnie powoływanie się na brak wniosku osoby uprawnionej jest bezzasadny.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga została uwzględniona, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 138 § 1 pkt 2 kpa i naruszenie to mogło mieć – zdaniem Sądu – istotny wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem Komentatorów do Kpa: "Organ odwoławczy nie ma jednak swobody w wyborze... sposobu zakończenia postępowania odwoławczego. Ograniczenie wypływa właśnie z kryterium umorzenia postępowania I instancji, a zatem tylko do przypadków, gdy to postępowanie było bezprzedmiotowe. W przypadku, gdy nie wystąpi przesłanka bezprzedmiotowości postępowania przed I instancją, organ odwoławczy obowiązany jest sprawę rozstrzygnąć merytorycznie chyba, że są podstawy do kasacji decyzji z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji" (B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz, W-wa 1996, s.590).
W świetle przytoczonego stanowiska stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcie organu odwoławczego o umorzeniu postępowania w sprawie było bezzasadne, albowiem postępowanie administracyjne nie było bezprzedmiotowe. Sam organ odwoławczy stwierdza, iż decyzja organu I instancji została wydana bez wniosku uprawnionej osoby; z drugiej zaś strony zauważa, iż do chwili obecnej nie został całościowo załatwiony wniosek p. M. B. Stwierdzenia te wskazują pośrednio na rzeczywistą wadliwość, jaką jest obciążona decyzja organu I instancji. Polega ona na tym, iż organ ten wydał decyzję bez należytego wyjaśnienia okoliczności, kto jest osobą uprawnioną do nabycia działki gruntu rolnego, pozostawioną w bezpłatnym użytkowaniu M. N. Organ I instancji stanął na stanowisku, iż uprawnionym jest mąż zmarłej M.N., co nie jest oczywiste w świetle zgromadzonego materiału sprawy. Zwrócić należy uwagę, iż zgodnie z treścią decyzji Naczelnika Gminy w H. z [...].01.1980r. o przejęciu gospodarstwa na własność Państwa z zamian za rentę, przekazującą własność gospodarstwa jest wyłącznie M. N., a nie oboje małżonkowie. Również w pkt 3 decyzji stwierdzono, że M. N., a nie obojgu małżonkom, przysługuje do bezpłatnego użytkowania działka gruntu o powierzchni do 0,30 ha.
Wprawdzie na mocy obowiązującego wówczas przepisu art. 22 ust. 1 i 4 ustawy z 27.10.1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. nr 32, poz. 140), jeżeli prawo do emerytury lub renty przysługiwało obojgu małżonkom, to uprawnienie do bezpłatnego użytkowania gruntu przysługiwało również łącznie. Jednakże w postępowaniu nie wyjaśniono, czy w sytuacji przekazania gospodarstwa wyłącznie przez żonę, przyznane świadczenie emerytalne przysługiwało wyłącznie żonie, czy też obojgu małżonkom. Wyjaśnienie tej kwestii rzutuje na okoliczność, czy p. M. N. spełnia wymagania do nabycia własności działki gruntu, określone przepisem art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Jeżeli p. M. N. spełnia te warunki, to wyłączona jest możliwość nabycia własności działki gruntu przez jego córkę – M. B. Jeżeli tych warunków nie spełnia, nie oznacza to automatycznie nabycia własności działki gruntu przez p. M. B. Musiała bowiem spełniać przesłankę określoną w przepisie art. 118 ust. 2 "a" ustawy, czyli po śmierci matki faktycznie władać, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. Okoliczności tej również nie wyjaśniono należycie w postępowaniu administracyjnym.
Rozpoznając odwołanie od decyzji organu I instancji, wydanej bez wyjaśnienia przesłanek niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy organ mógł, po wyjaśnieniu tych okoliczności, wydać rozstrzygnięcie merytoryczne lub też uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Organ odwoławczy nie mógł wszakże uchylić zaskarżonej decyzji i umorzyć postępowania w sprawie, ponieważ postępowanie administracyjne w sprawie nabycia własności działki użytkowanego gruntu nie było bezprzedmiotowe.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z 30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z 30.08.2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271).