Wyrok NSA oz. w Białymstoku z 21 czerwca 2000 r., SA/Bk 16/00

Sprawa

sprawy ze skargi Eliasza S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 grudnia 1999 r. (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich - skargę oddala.

Teza

Uznać należy, że radziecka Brygada Partyzancka "W imię Ojczyzny" i wchodzący w jej skład oddział partyzancki im. Parchomienki, spełniają przesłanki wynikające z art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ i dlatego też w myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 3 powyższej ustawy zasadnie pozbawiono skarżącego uprawnień kombatanckich.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 3 grudnia 1999 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 22 października 1999 r. o pozbawieniu Eliasza S. uprawnień kombatanckich. Uprawnienia te zostały przyznane przez ZBoWiD w 1976 r. za działalność w ruchu oporu w okresie od 1 grudnia 1943 r. do 27 lipca 1944 r. i udział w walkach zbrojnych "o utrwalenie władzy ludowej" /od 9 listopada 1946 r. do 31 grudnia 1947 r./. Organ ustalił, że w czasie II Wojny Światowej Eliasz S., służył w partyzantce radzieckiej w oddziale im. Parchomienki wchodzących w skład Białostockiego Zgrupowania Partyzanckiego oraz we wchodzących również do tego Zgrupowania brygadzie "W Imię Ojczyzny". Jak wynika z historycznej literatury przedmiotu oddziały partyzantki radzieckiej, w szczególności należące do Białostockiego Zgrupowania Partyzanckiego, zwalczały podziemne Państwo Polskie i jego Armię Krajową i tym samym stanowiły część organów represji ZSRR działających przeciwko polskiemu podziemiu niepodległościowemu i ludności polskiej. Zgodnie z bowiem z decyzjami najwyższych władz radzieckich były one zobowiązane rozbijać i rozbrajać oddziały AK działające na terenie Polski zajętym po 17 września 1939 r. przez ZSRR oraz fizycznie likwidować ich kadrę dowódczą. Oddziały partyzantki radzieckiej realizowały te zadania i stosowały represje wobec członków polskiej konspiracji i cywilnej ludności popierającej lub sympatyzującej z AK. Oddziały wchodzące w skład Białostockiego Zgrupowania Partyzanckiego brały wielokrotnie udział w zwalczaniu partyzantki polskiej, w związku z czym, organ uznał je za części organów represji ZSRR działających przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu. Eliasz S., służący w tych organach represji, powinien utracić przyznane mu uprawnienia kombatanckie, zgodnie z przepisami art. 21 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./.

W skardze wniesionej na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego Eliasz S. wniósł o jej uchylenie i zarzucił naruszenie prawa. Podniósł, iż służąc w partyzantce radzieckiej jako łącznik nie wiedział o istnieniu Armii Krajowej i że jest ona zwalczana przez organy ZSRR. Brał natomiast udział w walce z okupantem niemieckim o wyzwolenie Polski. Skarżący podniósł, iż oddział, w którym służył nie zwalczał Państwa Polskiego a opracowania historyczne podające także fakty są pisane niezgodnie z prawdą na aktualne zamówienie obecnej władzy. Dlatego wniósł on o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niesprawiedliwej i krzywdzącej, gdyż wydanej bez stwierdzenia winy skarżącego.

W odpowiedzi na tę skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Pozbawiając skarżącego przyznanych mu wcześniej uprawnień kombatanckich organ administracyjny nie zarzucił mu żadnej winy, w szczególności tego, iż osobiście zwalczał on partyzantkę polską lub struktury podziemnego Państwa Polskiego. Stwierdził natomiast, iż służąc od 1 grudnia 1943 r. do 27 lipca 1944 r. w radzieckim oddziale partyzanckim wchodzącym w skład radzieckiego Białostockiego Zgrupowania Partyzanckiego służył on w organach represji ZSRR działających przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu. Ten fakt zaś, zgodnie z powołanymi w decyzji przepisami /art. 21 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy o kombatantach (...) z dnia 24 stycznia 1991 r., stanowi podstawę do pozbawienia przyznanych wcześniej uprawnień kombatanckich. Przepisy nie wymagają bowiem osobistej winy osoby służącej w takich organach ani nawet świadomości ich charakteru. Dla pozbawienia uprawnień kombatanckich wystarczy natomiast sam obiektywnie stwierdzony fakt służby w takim oddziale uznanym za "organ represji".

Nie może też budzić zastrzeżeń ocena oddziałów partyzantki radzieckiej chodzącej w skład Białostockiego Zgrupowania Partyzanckiego, jako organu represji działającego przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu. Zgodnie z nie budzącymi wątpliwości ustaleniami Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych partyzantką radziecką na terenach Polski włączonych w 1939 r. do ZSRR kierował Centralny Sztab Partyzancki z siedzibą w Moskwie. Szefami sztabów partyzanckich poszczególnych republik radzieckich byli sekretarze Partii Komunistycznych poszczególnych republik ZSRR. Tak więc organizacja i kierowanie walką partyzantki radzieckiej na wschodnich terenach RP należała do władz politycznych ZSRR. Obywatele polscy wstępujący ochotniczo w szeregi partyzantki radzieckiej służyli zatem organach obcego państwa, realizującego na terenach należących prawnie do Rzeczypospolitej Polskiej, własną politykę. 22 czerwca 1943 r. KC Komunistycznej Partii Białorusi, kierujący partyzantką radziecką również na terenach tzw. "Białorusi Zachodniej", obejmującej m.in. tereny województwa białostockie o wydał List Okólny "O wojskowo-politycznych celach pracy w zachodnich obwodach Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej", w którym stwierdzono m.in. W rejonach, gdzie działają założone przez polskie kręgi rekreacyjne oddziały nacjonalistyczne, należy te oddziały po pierwsze - wypierać przez tworzenie naszych grup i oddziałów partyzanckich, a po drugie podejmować działania dla wprowadzenia do nich naszej agentury, rozpracowania związków, zadań organizacji, metod pracy, ujawnienia rzeczywistych przedstawicieli polskich nacjonalistów lub niemieckiego wywiadu (...). W rejonach, gdzie duże wpływy mają nasze oddziały partyzanckie i ośrodki konspiracyjne, nie wolno dopuścić do działalności żadnych grup tworzonych przez polskie reakcyjny kręgi nacjonalistyczne. Dowódców w sposób niedostrzegalny należy usuwać. Oddziały należy rozbić, a broń odebrać (...) /dokument opublikowany w: "Armia Krajowa na Nowogródczyźnie i Wileńszczyźnie /1942-1944/ w świetle dokumentów sowieckich", Warszawa 1997 r. str. 41/. Również w dyrektywie nr 3763 SS komisarza państwowej służby bezpieczeństwa /NKGB/ i naczelnika wydziału wywiadowczego Centralnego Sztabu Partyzantki Radzieckiej z 3 listopada 1943 r. podano zalecenia prowadzenia ścisłej ewidencji "organizacji nacjonalistycznych" i wprowadzania do nich agentury /tekst dyrektywy w: I. Biłas "System represyjno-karny na Ukrainie 1917-1953", t. 1, Kijów 1994 r. str. 169-170/.

O wynikającej z powyższych rozkazów przedłożonych działalności Brygady Partyzanckiej "W imię Ojczyzny", w skład której wchodził oddział partyzancki, w którym służył Eliasz S., skierowanej przeciw ludności polskiej i strukturom Armii Krajowej, pisze badacz tej tematyki profesor Uniwersytetu w Białymstoku Michał Gnatowski /M. Gnatowski "Białostockie Zgrupowanie Partyzanckie", Białystok 1994 r., str. 184-198/. Według jego ustaleń Brygada ta m.in. stoczyła w dniu 20 kwietnia 1944 r. w okolicach Brańska potyczkę z oddziałem "Kedywu" obwodu bielskopodlaskiego AK, a wraz z całym Białostockim Zgrupowaniem Partyzanckim prowadziła stałe rozpoznanie polskich organizacji podziemnych /M. Gnatowski - Białostockie (...), op. cit. str. 197-198/.

W myśl powyższych ustaleń i dowodów należy uznać, że radziecka Brygada Partyzancka "W imię Ojczyzny" i wchodzący w jej skład oddział partyzancki im. Parchomienki, w którym służył skarżący - spełniają przesłanki wynikające z art. 21 ust. 2 pkt 3 cytowanej ustawy. Dlatego też w myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 3 powyższej ustawy zasadnie pozbawiono skarżącego uprawnień kombatanckich.

Mając całokształt powyższych rozważań na względzie Sąd uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem i skargę oddalił na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.