Wyrok NSA oz. w Białymstoku z 9 grudnia 1998 r., SA/Bk 174/98

Sprawa

sprawy ze skargi Bożeny M. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 31 grudnia 1997 r. (...) w przedmiocie wymierzenia należności celnych - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w B. z dnia 17 czerwca 1997 r. (...) a także postanowienie Dyrektora Urzędu Celnego w B. z dnia 19 listopada 1996 r. (...) o wznowieniu postępowania celnego; (...).

Teza

Wznowienie postępowania w sprawie o należności celne nie może być oparte na odmiennej ocenie dowodów istniejących i znanych organom celnym w chwili podejmowania pierwotnej decyzji o ich wymiarze.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga podlegała uwzględnieniu. Ocenie Sądu w pierwszej kolejności poddany został zarzut sprowadzający się do podważania podstawy do wznowienia postępowania celnego w sprawie, albowiem jego zasadność miała decydujące znaczenie dla trafności późniejszego rozstrzygnięcia o wymiarze należności celnych, o których orzeczono po uchyleniu, w wyniku wznowionego postępowania, pierwotnej decyzji /zawartej w dowodzie odprawy celnej/ o uznaniu samochodu skarżącej za wolny od cła z mocy art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy prawo celne z dnia 28 grudnia 1989 r. /w brzmieniu obowiązującym przed zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 22 czerwca 1995 r./.

Zarzut ten Sąd uznał za trafny uznając, iż nie istniała - w okolicznościach faktycznych sprawy - powołana przez organ celny podstawa wznowienia postępowania z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa. Przepis ten stanowi, iż wznowienie postępowania następuje jeżeli "wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nie znane organowi, który wydał decyzję".

Z literalnego brzmienia tego przepisu wynika, że wznowienie postępowania administracyjnego w oparciu o art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa wymaga łącznego spełnienia czterech przesłanek:

po pierwsze tego, by ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy, były nowe /nowo odkryte, bądź po raz pierwszy zgłoszone przez stronę/,

• po drugie tego, by owe okoliczności faktyczne lub dowody istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej,
• po trzecie tego, by "nowe okoliczności faktyczne" i "nowe dowody" nie były znane organowi, który wydał decyzję,
• wreszcie po czwarte tego, by w ogóle miało miejsce ujawnienie po ostatecznym zakończeniu sprawy czegoś co stanowi novum faktyczne bądź dowodowe w sprawie.

W ocenie Sądu wskazywane jako podstawa wznowienia postępowania celnego informacje zawarte w piśmie Konsulatu Generalnego RP w Toronto, wyjaśniające znaczenie pojęć umieszczonych w kanadyjskich dowodach własności pojazdów, nie mogły być traktowaną ani jako nowy fakt, ani jako nowy dowód w sprawie. Traktowanie takiej informacji jako novum w rozumieniu art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa prowadziłoby bowiem do możności wznawiania postępowań wyłącznie w oparciu o uświadomienie sobie przez organ błędności poprzedniego rozumowania. W wyroku z dnia 15 września 1987 r. wydanym w sprawie IV SA 435/87 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż odmienna ocena dowodu, który istniał w dniu wydania decyzji i był znany organowi wydającemu decyzję, nie uzasadnia wznowienia postępowania.

W innym orzeczeniu zaś sąd administracyjny wyraził pogląd, iż wznowienie postępowania przez organ administracji na podstawie okoliczności mu znanych w dniu wydania decyzji kwalifikuje się do rażącego naruszenia prawa /wyrok NSA z dnia 29 marca 1985 r. III SA 1051/84 - GAP 1987 nr 6 str. 46/. W niniejszej sprawie u podstaw wznowienia postępowania legło jedynie odmienne spojrzenie na spełnienie przez skarżącą przesłanek do domagania się uznania składnika mienia przesiedleńczego za wolny od cła. Z dowodu odprawy celnej wynika, że w dacie dokonywania odprawy organ celny dysponował dowodem własności pojazdu zwanym "Permit", zawierającym adnotację "unplated" /w tłumaczeniu dosłownym "bez tablic"/. Powyższy dokument w połączeniu z dokumentami w postaci spisu mienia przesiedleńczego, zaświadczenia Konsulatu Generalnego RP w Toronto o pobycie strony za granicą, rachunku zakupu samochodu oraz w połączeniu z oświadczeniem strony na okoliczność użytkowania samochodu w Kanadzie, stanowił podstawę uznania pojazdu za ustawowo wolny od cła z mocy art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy "prawo celne". Wznowienie postępowania celnego nastąpiło w oparciu o ten sam materiał dowodowy, który istniał w dacie dokonywania odprawy celnej, a zatem z naruszeniem art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa.

Dostrzeżenie błędnego wznowienia postępowania celnego czyniło koniecznym uchylenie decyzji wymierzającej cło, a będącej następstwem wznowienia postępowania, a także wyeliminowania z obrotu prawnego wszystkich czynności organów celnych związanych ze wznowieniem postępowania /art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 w zw. z art. 29 cytowanej ustawy/. Uwzględnienie skargi w wyniku podzielenia słuszności dalej idącego jej zarzutu czyni zbytecznym dokonywanie oceny drugiego zarzutu, wskazującego na uchybienia organu celnego w zakresie przeprowadzania postępowania dowodowego we wznowionym postępowaniu administracyjnym. Tym niemniej Sąd chce podkreślić, iż w tej części skarga była trafna. W odwołaniu od decyzji organu I instancji strona wskazywała bowiem na potrzebę wyjaśnienia możliwości użytkowania w Kanadzie samochodów na numerach "dealera" oraz powoływała się na możliwość wskazania dowodów osobowych na okoliczność faktycznego korzystania przez nią z samochodu od daty jego zakupu /stycznia 1995 r./ do daty wyjazdu do Polski /sierpnia 1995 r./. Prezes Głównego Urzędu Ceł zbagatelizował wnioski dowodową skarżącej zapominając, iż w postępowaniu dowodowym można pominąć jedynie takie wnioski strony, które zmierzają do wykazania okoliczności już ustalonej zgodnie z twierdzeniem strony, ale nigdy odwrotnie, gdyż w przeciwnym razie organ naraża się na zarzut pogwałcenia zasad z art. 6-8 Kpa. Nadto Sąd zwraca na przyszłość organowi uwagę na potrzebę dołączenia do akt sprawy materiału stanowiącego podstawę dokonywanych przez organ ustaleń. Jeżeli organ powołuje się na zapisy przepisów prawnych obcego państwa to winien je w tłumaczeniu na język polski dołączyć do akt dla umożliwienia sądowi dokonania kontroli toku rozumowania organu.

Mając powyższe na uwadze Sąd skargę uznał za zasadną i ją uwzględnił w oparciu o wskazane wyżej przepisy ustawy o NSA. Konsekwencją uwzględnienia skargi było obciążenie organu administracji obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania sądowego poniesionych przez stronę /art. 55 ust. 1 ustawy o NSA/.