Nierzetelność ksiąg podatkowych jest zjawiskiem obiektywnym, niezależnym od przyczyn i intencji podatnika oraz od faktu, czy księgę podatkową prowadzi osobiście, czy też powierza jej prowadzenie innym osobom. Tylko tzw. zdarzenia losowe mogą zwalniać od skutków nierzetelności księgi.
Streszczenie i odpowiedzi pisze model na podstawie treści tego orzeczenia. Przypisy otwierają fragmenty, na których się opierają. Wiążący jest tekst orzeczenia.
Decyzją z dnia 17 października 1994 r. (...) Urząd Skarbowy w W. M. orzekł utratę przez Władysława W. prawa do zwolnienia od podatków obrotowego i dochodowego z tytułu nowo uruchomionej działalności handlowej od dnia 1 stycznia 1991 r. W uzasadnieniu podano, że badając prowadzoną przez podatnika księgę przychodów stwierdzono w niej następujące nieprawidłowości:
W ocenie Urzędu Skarbowego świadczą one o nierzetelności podatkowej księgi przychodów i rozchodów, co obliguje organ podatkowy do cofnięcia przyznanego zwolnienia od podatku obrotowego i dochodowego, zgodnie z par. 7 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 maja 1990 r. w sprawie zwolnienia (...) /Dz.U. nr 35 poz. 203 ze zm./.
Podatnik złożył w dniu 3 listopada 1994 r. "prośbę o odwołanie decyzji". Wyjaśnił w nim, że niezgodność zapisów obrotów danego dnia z wystawionymi rachunkami wynikała z prostego faktu, że towar pobierany był ratami, a rachunek wypisywano dopiero po pobraniu całości towaru. Utarg ze sprzedaży komisowej był księgowany łącznie ze sprzedażą innych towarów, ale został wykazany w zeznaniu, co świadczy o braku zamiaru oszukania Skarbu Państwa. Faktury z B. P. /3 sztuki/ nie mogły być zaksięgowane, bo dotyczyły tego samego towaru. Przy podliczaniu przychodu za miesiąc styczeń 1991 r. popełniono pomyłkę o 1 mln zł. Podatnik dodał także, że nieprawidłowości w księgowaniu wynikały nie z chęci oszukania kogoś, lecz ze słabej znajomości zasad księgowania. Podatnik uważa skarżoną decyzję Urzędu Skarbowego za bardzo krzywdzącą, gdyż nie jest obecnie w stanie zapłacić podatku za 1991 r.
Decyzją z dnia 29 grudnia 1994 r. (...) Izba Skarbowa w Ł. utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdzono, że podatnik nie wyjaśnił w sposób wiarygodny stwierdzonych nieprawidłowości w księgowaniu, w związku z czym Urząd Skarbowy postąpił zgodnie z prawem, orzekając utratę prawa do zwolnienia.
Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Władysław W. Wniósł w niej o uchylenie zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej i ponownie wyjaśnił - jak w odwołaniu - przyczyny nieprawidłowości w księgowaniu.
W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi wykazując, że księga podatkowa prowadzona przez skarżącego w 1991 r. była nierzetelna, co nakłada na organy podatkowe obowiązek orzeczenia utraty zwolnienia od podatku obrotowego i dochodowego zgodnie z przepisami Ministra Finansów z dnia 18 maja 1990 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył i stwierdził, co następuje:
Przedmiotem podstawowego sporu w rozpatrywanej sprawie jest ocena rzetelności prowadzonej księgi przychodów i rozchodów Władysława W. za 1991 r. Sąd podkreśla, że aż do dnia 1 stycznia 1996 r., od kiedy zasadniczo zmienione zostało pojęcie nierzetelności podatkowej księgi przychodów i rozchodów /znaczenie zliberalizowane/ pojęcie to było jednoznacznie i rygorystycznie traktowane w przepisach prawa oraz w orzecznictwie NSA. W związku z faktem, że par. 25 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów /Dz.U. nr 148 poz. 720/ stanowi, że nowe zliberalizowane pojęcie nierzetelności księgi stosuje się także do postępowań wszczętych, lecz nie zakończonych przed 1 stycznia 1996 r. decyzją ostateczną - należy wyraźnie stwierdzić, że w rozpatrywanej sprawie decyzja ostateczna Izby Skarbowej wydana została w dniu 29 grudnia 1994 r. - nie ma więc wątpliwości, że nie mają do niej zastosowania nowe, bardziej liberalne przepisy o nierzetelności podatkowej księgi przychodów i rozchodów, wprowadzone powoływanym rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 14 grudnia 1995 r. Władysław W. podatkową księgę przychodów i rozchodów na 1991 r. winien prowadzić zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 1990 r. w sprawie podatkowej księgi przychodów i rozchodów /Dz.U. nr 88 poz. 516/. Paragraf 9 tegoż rozporządzenia stanowił: "księga powinna być prowadzona prawidłowo zarówno pod względem formalnym /niewadliwie/, jak i materialnym /rzetelnie/. Prawidłowa pod względem formalnym jest księga prowadzona zgodnie z przepisami cyt. wyżej rozporządzenia i objaśnieniami zamieszczonymi we wzorze księgi. Prawidłowa pod względem materialnym /rzetelna/ jest księga prowadzona zgodnie ze stanem rzeczywistym". Identyczne pojęcie rzetelności /i a contrario - nierzetelności/ księgi obowiązywało aż do 1 stycznia 1996 r.
W kwestionowanych decyzjach organy podatkowe uznały prowadzoną przez skarżącego podatkową księgę przychodów i rozchodów za 1991 r. za nierzetelną. Sąd podziela stanowisko zajęte w decyzji Urzędu Skarbowego z dnia 17 października 1994 r., że opisane w pkt 2 i w pkt 4 uzasadnienia decyzji sytuacje należy zakwalifikować jako niezgodność zapisów księgi ze stanem rzeczywistym, co przesądza o nierzetelności księgi. Sytuacja wymieniona w pkt 1 uzasadnienia, uwzględniając wyjaśnienia skarżącego, kwalifikuje się jako tzw. nieterminowość zapisów księgi, co do której zarówno w orzecznictwie NSA, jak i w doktrynie istnieje poważna rozbieżność stanowisk. Część doktryny i orzecznictwa NSA traktuje bowiem nieterminowość zapisów w księdze jako jej nierzetelność, część zaś twierdzi, że jest to tylko wadliwość księgi, o ile opóźnione zapisy zostały wprowadzone do księgi przed końcem roku podatkowego i nie zostały stwierdzone przed ich dokonaniem przez organy kontroli. Sąd na tle rozpatrywanej sprawy nie ma obowiązku zajmowania stanowiska w tym sporze, albowiem wcześniej wskazane przypadki nieprawidłowości księgowych i tak przesądzają o nierzetelności księgi. Bez wątpienia nie można natomiast zakwalifikować jako przejawów nierzetelności księgi przypadków opisanych w pkt 3 i 5 decyzji Urzędu Skarbowego, gdyż są to przypadki wadliwości podatkowej księgi przychodów i rozchodów.
Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że dla oceny rzetelności prowadzonej przez niego podatkowej księgi przychodów i rozchodów na 1991 r. istotne znaczenie ma zamiar i przyczyna popełnionych przez niego błędów w prowadzeniu księgi. W tym zakresie Sąd w pełni podziela utrwalony setkami wyroków NSA pogląd, że nierzetelność ksiąg podatkowych jest zjawiskiem obiektywnym, niezależnym od przyczyn i intencji podatnika oraz od faktu, czy księgę podatkową podatnik prowadzi osobiście, czy też powierza jej prowadzenie innym osobom. W ocenie Sądu tylko tzw. zdarzenia losowe mogą zwalniać od skutków nierzetelności księgi i w tym sensie skład orzekający podziela pogląd, wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 marca 1994 r. /III ARN 9/94 - Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 1994 nr 5 poz. 87/. Na takie zdarzenia losowe, które mogłyby "usprawiedliwić" niezgodność zapisów księgi ze stanem rzeczywistym - skarżący nie powołuje się.
W tym stanie rzeczy, wykazując, że prowadzona przez skarżącego podatkowa księga przychodów i rozchodów za 1991 r. była nierzetelna, organy podatkowe na podstawie par. 7 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 maja 1990 r. w sprawie zwolnienie od podatków obrotowego i dochodowego podatników osiągających przychody z niektórych rodzajów nowo uruchomionej działalności gospodarczej /Dz.U. nr 35 poz. 203 ze zm./ prawidłowo stwierdziły utratę przez Władysława W. z dniem 1 stycznia 1991 r. prawa do zwolnienia od podatków obrotowego i dochodowego.
Pomimo uchybień w uzasadnieniach decyzji obu instancji w rozpatrywanej sprawie, dotyczących zwłaszcza błędnej kwalifikacji określonych przypadków wadliwości księgi jako przypadków nierzetelności, Sąd uznał, iż uchybienia te nie miały wpływu na wynik sprawy - dlatego skargę należało oddalić, zgodnie z art. 207 par. 5 Kpa w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.
Źródło: CBOSA (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) ↗, pobrane 4.10.2026. Treść dosłownie; przetworzyliśmy: podział na sekcje, układ według wzoru orzeczenia (metryka, punkty sentencji, nagłówki ze zdań sądu), linki do przepisów, wyróżnienia i zakrycie numerów PESEL, dowodów, paszportów i rachunków, których anonimizacja u wydawcy nie objęła. Wiążący jest tekst u wydawcy. Dane osobowe w dokumencie albo błąd? Napisz: zgłoś błąd; dane osobowe zakryjemy w ciągu 7 dni.
5 wyjaśnień za darmo. Logowanie przez Google albo e-mail, bez hasła i bez karty.