Uzasadnienie
Decyzją z dnia 20 marca 1998 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w G. po rozpoznaniu wniosku Anny i Stanisława Małżonków Z., powołując się na art. 2 ust. 2 i 4 oraz 5 i 7 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 123 poz. 781/ oraz na rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności /Dz.U. nr 157 poz. 1037/, orzekł o przekształceniu na rzecz wnioskodawców prawa użytkowania wieczystego działek 218/20, 220/1 i 220/2 o łącznej powierzchni 10,47 ha, położonych we wsi P. gmina R. w prawo własności, stwierdzając w punkcie 2-gim decyzji, iż przekształcenie następuje nieodpłatnie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa, a wnioskodawcy są od 1996 r. - z mocy notarialnej umowy sprzedaży jej użytkownikami wieczystymi. Z uwagi na to, iż za 1997 r. nie były wnoszone opłaty z tytułu użytkowania wieczystego działek opisanych w decyzji, przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności następuje nieodpłatnie.
Odwołanie od tej decyzji wywiodła Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa - Oddział Terenowy w S., w zasobach której na mocy decyzji z dnia 06 listopada 1997 r. znajdowała się sporna nieruchomość. Odwołujący się zakwestionował nieodpłatność dokonanego przekształcenia. Podniósł, że przepis art. 4 ustawy z dnia 4 września 1997 r., będącej podstawą prawną decyzji, stanowi, iż osoba która nabyła własność nieruchomości na podstawie art. 2 tejże ustawy zobowiązana jest do uiszczenia dotychczasowemu właścicielowi opłaty za przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności.
Przekształcenie nieodpłatne, stosownie do art. 6, może wystąpić tylko w sytuacjach wymienionych w tym przepisie. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w art. 6 w związku z tym przekształcenie użytkowania wieczystego w stosunku do małżonków Z. nie mogło nastąpić nieodpłatnie.
Decyzją z dnia 22 kwietnia 1998 r. Wojewoda Ł., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewoda w uzasadnieniu decyzji podniósł, że poprzedni użytkownik wieczysty spornej nieruchomości tj. Instytut Melioracji i Użytków Zielonych w F. - Zakład Doświadczalny Melioracji i Użytków Zielonych "B." w B. był z mocy art. 18 "a" ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych zwolniony z opłat z tytułu użytkowania wieczystego gruntów.
Małżonkowie Z. nabyli zatem od ww. instytutu prawo użytkowania wieczystego zwolnione z opłat rocznych. W myśl zaś art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 4 września 1997 r. przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności następuje nieodpłatnie na rzecz użytkowników wieczystych oraz ich następców prawnych, jeżeli nieruchomość zastała oddana w użytkowanie wieczyste nieodpłatnie, stąd przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na rzecz następców prawnych podmiotu zwolnionego z opłat z tytułu użytkowania wieczystego musiało być nieodpłatne.
W wywiedzionej na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego skardze Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa - Oddział Terenowy w S. powtórzyła zarzut odwołania i dodatkowo podniosła, że zwolnienie z opłat użytkowania wieczystego z mocy art. 18a ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych odnosiło się wyłącznie do konkretnej jednostki badawczo-rozwojowej i nie mogło być przeniesione na rzecz nabywców prawa użytkowania wieczystego, których opłaty roczne obciążały z mocy art. 238 Kc. Skarżąca powołała się przy tym również na art. 17b ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa i stwierdziła, że organ powinien był naliczyć opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego spornej nieruchomości za 1997 r. i w oparciu o tę podstawę ustalić opłatę za przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności. Podnosząc powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji lub stwierdzenie jej nieważności.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda S. wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skardze nie można było odmówić słuszności.
Przepis art. 4 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 123 poz. 781/, wprowadził jako zasadę obowiązek uiszczenia przez osobę, która nabyła własność nieruchomości w drodze przekształcenia prawa użytkowania wieczystego, opłaty za owe przekształcenie uiszczanej na rzecz dotychczasowego właściciela. Przypadki nieodpłatności przekształcenia zostały wyszczególnione w sposób enumeratywny w art. 6 ust. 1 ustawy. Przewidziana punktem 4 ust. 1 art. 6 cytowanej ustawy nieodpłatność przekształcenia nie dotyczy, zdaniem Sądu, sytuacji wynikającej ze stanu faktycznego niniejszej sprawy.
Przepis ten stanowi, iż przekształcenie następuje nieodpłatnie na rzecz tych użytkowników wieczystych oraz ich następców prawnych, którym oddano nieruchomość w użytkowanie wieczyste nieodpłatnie. Składający wniosek o przekształcenie Anna i Stanisław Z. stali się użytkownikami wieczystymi działek 218/20, 220/1 i 220/2, położonych w P., gmina R., na podstawie aktu notarialnego z dnia 26 lipca 1996r., mocą którego zakupili prawo użytkowania wieczystego od Instytutu Melioracji i Użytków Zielonych w F. - Zakładu Doświadczalnego Melioracji i Użytków Zielonych "B." Jakkolwiek na skutek wyżej opisanej czynności prawnej małżonkowie Z. stali się następcami prawnymi jednostki badawczo-rozwojowej /succesio inter vivos/, to jednak - zdaniem Sądu - nie mogli skutecznie skorzystać ze zwolnienia z opłat z tytułu użytkowania wieczystego przyznanego jednostkom badawczo-rozwojowym.
Przepis art. 18a ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych /Dz.U. 1991 nr 44 poz. 194 ze zm./, mówiący o zwolnieniu jednostek badawczo-rozwojowych z opłat z tytułu użytkowania wieczystego gruntu, dodany bowiem został dopiero ustawą zmieniającą z dnia 24 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 75 poz. 467/ i wszedł w życie z dniem 29 lipca 1997 r. Ustawowe zwolnienie jednostek badawczo-rozwojowych z opłat z tytułu użytkowania wieczystego zaczęło zatem obowiązywać rok później niż zbycie przez jednostkę prawa użytkowania wieczystego na rzecz małżonków Z.. Już z tych przyczyn nie można byłoby traktować małżonków Z. jako sukcesorów przywileju w postaci zwolnienia z opłat z tytułu użytkowania wieczystego, skoro tego przywileju w momencie sukcesji pozbawiony był ich poprzednik prawny. Niezależnie od tego Sąd stoi na stanowisku, iż zwolnienie z opłat z użytkowania wieczystego ustawowo przyznane jednostkom badawczo-rozwojowym, jako podmiotowe, nie mogłoby w drodze czynności prawnej zostać rozszerzone na krąg innych podmiotów. Zwolnienie z art. 18a ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych dotyczyło bowiem tylko podmiotów wymienionych w tym przepisie.
Okoliczność nie naliczenia opłaty za 1997 r. z tytułu wieczystego użytkowania gruntów nabytych przez małżonków Z. także nie mogła stanowić podstawy do uznania, iż przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności ma być nieodpłatne.
Kwestia naliczenia czy braku naliczenia opłaty z tytułu użytkowania wieczystego za 1997 r. była bowiem do zmiany cytowanej wyżej ustawy z dnia 4 września 1997 r., dokonanej ustawą z dnia 3 grudnia 1998 r. /Dz.U. nr 156 poz. 1020/, istotne wyłącznie z punktu widzenia ustalania wysokości raty rocznej opłaty za przekształcenie, natomiast nie przesądzała o uprawnieniu do nieodpłatnego przekształcenia. Nieodpłatność przekształcenia mogła bowiem dotyczyć wyłącznie podmiotów wymienionych w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r. Końcowo godzi się zauważyć, że małżonkowie Z. we wniosku o przekształcenie nie tylko nie przedkładali dokumentów potwierdzających uprawnienie do nieodpłatnego przekształcenia /stosownie do par. 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności - Dz.U. nr 157 poz. 1037/, ale wprost oświadczyli, że opłatę za przekształcenie uiszczą jednorazowo /yide: uzasadnienie wniosku/. To organ wyprowadził wniosek o nieodpłatności przekształcenia opierając go na fakcie braku naliczenia opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste za 1997 r.
Uznając, iż rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na mocy art. 22 i art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.