Uzasadnienie
Prezydent Miasta S. decyzją z dnia 24 czerwca 1991 r., powołując się na "art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/", zatwierdził projekt podziału działki nr 319/1, położonej w S. przy ul. N.W. nr 9, w ten sposób, że wydzielił z niej działkę nr 319/5 o powierzchni 700 m2. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podział nieruchomości jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego Osiedla P. w S., a celem podziału jest nieodpłatne przeniesienie własności 1/2 części tej działki, zabudowanej domem mieszkalnym, na rzecz współwłaścicieli budynku.
Odwołując się od tej decyzji, Tadeusz K. zarzucał, że nie wyraża zgody na taki podział działki nr 319/1, która stanowi obecnie współwłasność w równych częściach jego oraz Skarbu Państwa, gdyż utrudni mu to bezkonfliktowe korzystanie z budynku gospodarczego. Wskazując na błędność powołanej w decyzji podstawy prawnej, odwołujący się wywodził, że przepis art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym /Dz.U. nr 10 poz. 53/ nie daje podstaw do nieodpłatnego przyznania małżonkom Bo. działki o wielkości 700 m2, gdyż przysługuje im wyłącznie działka gruntu znajdująca się pod budynkiem mieszkalnym.
Nie uwzględniając odwołania Tadeusza K., Wojewoda (...) utrzymał w mocy powyższą decyzję w dniu 27 sierpnia 1991 r. W swej decyzji nr G.II.7412-2/3/91 Wojewoda wyraził pogląd, że stosownie do art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych /cytowanej w odwołaniu/ właścicielom budynków znajdujących się na nowej działce nr 319/5, małżonkom Bo., przysługuje prawo otrzymania nieodpłatnie na własność 1/2 części tej działki. Skoro zatem "o przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka organ administracji", to zarzuty Tadeusza K., dotyczące wielkości działki, są bezpodstawne. Jako podstawę prawną swojej decyzji organ odwoławczy powołał przepis art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa.
Skargę na tę decyzję do sądu administracyjnego wniósł Tadeusz K. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, podniósł on te same zarzuty co w odwołaniu od decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę wniesiono ojej oddalenie, powołując się na to, że decyzja organu odwoławczego jest zgodna z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym /Dz.U. nr 10 poz. 53/.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Uwzględnienie skargi jest wynikiem stwierdzenia z urzędu podstaw do uchylenia decyzji organów obydwu instancji /art. 206 Kpa/.
Na wstępie należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja powołuje zupełnie inną podstawę prawną rozstrzygnięcia niż decyzja Prezydenta Miasta S. z dnia 24 czerwca 1991 r., w której wyraźnie wskazano, że podział nieruchomości, to jest działki nr 319/1, następuje na podstawie "art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/". Oczywisty błąd organu I instancji polega na tym, że w Dzienniku Ustaw Nr 30 z 1991 r. pod poz. 127 opublikowano jednolity tekst ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a nie ustawę z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/, której art. 10 dotyczy zmiany art. 599 par. 2 i art. 600 par. 2 kodeksu cywilnego.
Uwzględniając ten błąd oraz przyjmując, że decyzja Prezydenta Miasta S. z dnia 24 czerwca 1991 r., zatwierdzająca projekt podziału działki nr 319/1, została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/, jedynie z uzasadnienia tej decyzji można wnioskować, że podstawą jej był art. 10 ust. 1 tej ustawy, stanowiący, iż podział nieruchomości może nastąpić, jeżeli jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w odpowiedzi na skargę oraz częściowo w uzasadnieniu decyzji organu I instancji wskazuje się, że dokonany w sprawie podział działki nr 319/1, położonej w S. przy r ul. N.W. nr 9, zgodny jest z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r., o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym /Dz.U. nr 10 poz. 53/, a celem jego jest nieodpłatne przeniesienie przez Państwo własności 1/2 części nowo powstałej działki nr 319/5 o powierzchni 700 m2 na rzecz małżonków Bo., którzy w przeszłości przekazali Państwu gospodarstwo rolne w zamian za rentę, wyłączając z niego budynki stanowiące odrębny przedmiot własności. Powołanie przez organy administracji różnych podstaw prawnych rozstrzygnięcia uniemożliwia ocenę zgodności zaskarżonych decyzji z prawem i musi prowadzić do ich uchylenia.
Stosownie do art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin o raz o zmianie ustawy o podatku rolnym /Dz.U. nr 10 poz. 53/ właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości o raz o ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego.
Powołany przepis stanowiłby samodzielną podstawę prawną rozstrzygnięcia wniosku małżonków Bo. o nieodpłatne przeniesienie własności działki, na której znajduje się budynek mieszkalny stanowiący ich własność, a wyłączony z gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu w zamian za rentę. Decyzja wydana na podstawie tego przepisu powinna rozstrzygać zarówno o przeniesieniu własności działki, jak i o jej wielkości. Nie zachodziłaby zatem potrzeba wydawania w odrębnym postępowaniu administracyjnym innej decyzji o podziale nieruchomości, zatwierdzającej projekt podziału na podstawie art. 10 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./.
Decyzja administracyjna wydana na podstawie art. 6 cytowanej ustawy z dnia 24 lutego 1989 r., określająca wielkość działki przekazywanej nieodpłatnie właścicielom budynków stanowiących odrębny przedmiot własności, samodzielnie dokonuje podziału nieruchomości, z której następuje wydzielenie takiej działki.
W postępowaniu o nieodpłatne przeniesienie własności działki, na której wzniesione zostały budynki wyłączone z gospodarstwa rolnego, organ administracji nie bada zgodności podziału nieruchomości z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, co jest podstawą podziału nieruchomości według art. 10 ust. 1 cytowanej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Należy przy tym zwrócić uwagę na to, że organem właściwym do dokonywania podziału nieruchomości na podstawie art. 10 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jest rejonowy organ rządowej administracji ogólnej.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy administracji uwzględniając ocenę prawną zawartą w orzeczeniu Sądu, powinny, z zachowaniem przepisów o właściwości, wziąć pod uwagę szczególną sytuację prawną występującą w niniejszej sprawie oraz podniesioną na rozprawie okoliczność, że przed Sądem Rejonowym w S. w sprawie I Ns 162/91 toczy się postępowanie cywilne z powództwa Tadeusza K. o zniesienie współwłasności działki nr 319/1, która jest przedmiotem podziału w niniejszym postępowaniu administracyjnym.
W aktach sprawy brak jest decyzji administracyjnej o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego małżonków Bo. oraz ich wniosku o nieodpłatne przeniesienie własności działki znajdującej się pod budynkiem stanowiącym odrębny przedmiot własności.
Z dowodów zebranych w sprawie, w tym z wyciągu z księgi wieczystej KW nr 18246, można jedynie wnioskować, że działka nr 319/1 /poprzednio 6/1/ o powierzchni 3989 m2, położona w S. przy ul. N.W. nr 9, zabudowana domem mieszkalnym i innymi budynkami, stanowiła współwłasność w 1/2 części Tadeusza K. oraz w 1/2 części małżonków Bo., którzy swój udział przekazali Państwu w zamian za rentę w 1980 r., zatrzymując współwłasność 1/2 nie wydzielonej części budynku mieszkalnego. Udział we współwłasności budynku przekazali oni w 1983 r. umową darowizny na rzecz Adama i Teresy By.
Obecnie zatem współwłaścicielami działki zabudowanej nr 319/1, z której wydzielono zaskarżonymi decyzjami działkę nr 319/5 o powierzchni 700m2, są w 1/2 części Tadeusz K. oraz Skarb Państwa. Ponadto Adam i Teresa By. są współwłaścicielami 1/2 części znajdującego się na tej działce domu mieszkalnego. Wobec tego prawo własności nieruchomości będącej przedmiotem podziału w niniejszej sprawie przysługuje niepodzielnie kilku osobom /art. 195 i nast. kodeksu cywilnego/.
Uwzględnienie wniosku obecnych współwłaścicieli 1/2 części budynku mieszkalnego /małżonków By./ o wydzielenie działki, na której ten budynek został wzniesiony, oraz o nieodpłatne przeniesienie na nich własności tej wydzielonej działki mogłoby nastąpić po zniesieniu współwłasności tej działki i budynku w postępowaniu przed sądem powszechnym.
Sprawa o zniesienie współwłasności jest sprawą cywilną i brak jest podstaw w przepisach szczególnych do orzekania w tym zakresie w postępowaniu administracyjnym /art. 2 par. 3 kodeksu postępowania cywilnego/. Za niedopuszczalne zatem uznać należy rozstrzyganie przez organy administracji, na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym /Dz.U. nr 10 poz. 53/, o przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz ustanowieniu służebności w sytuacji, gdy działka gruntu, na której znajduje się budynek stanowiący przedmiot odrębnej własności, stanowi współwłasność Skarbu Państwa i innej osoby fizycznej.
Rozpatrzenie sprawy w tych warunkach zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd powszechny i organ administracji powinien na postawie art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa zawiesić z urzędu postępowanie administracyjne do czasu zniesienia współwłasności nieruchomości.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił decyzje organów administracji obu instancji oraz orzekł o zwrocie kosztów postępowania zgodnie z art. 208 Kpa.