Uzasadnienie
Naczelnik Miasta W., po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 18 sierpnia 1989 r. - nr SAO-60210/5/89 odmówił stwierdzenia nieważności czynności materialno-technicznej polegającej na zameldowaniu Joanny K. na pobyt stały w lokalu znajdującym się w budynku przy ul. R. 7 w W. oraz równocześnie odmówił wymeldowania tejże Joanny K. z tego lokalu. Na uzasadnienie tej decyzji wskazał przepisy art. 15 ust. 2 i art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /t.j. Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174/ i przytoczył następujące ustalenia faktyczne:
Budynek mieszkalny przy ul. R. 7 w W. stanowi współwłasność byłych małżonków Haliny K. i Bronisława K. na zasadzie tzw. "wspólności ustawowej". Związek małżeński Haliny i Bronisława K. został rozwiązany przez rozwód wyrokiem Sądu Rejonowego w Wejherowie z dnia 23 listopada 1988 r. w sprawie III R.C. 991/88. W wyroku tym zawarto równocześnie rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania w przedmiocie podziału majątku wspólnego i o uregulowanie sposobu korzystania przez byłych małżonków ze wspólnego budynku mieszkalnego. Zgodnie z tym ostatnim rozstrzygnięciem przez czas wspólnego zamieszkiwania Bronisław K. korzystać będzie z dwu pokoi i łazienki, znajdujących się na I piętrze budynku oraz garażu, zaś Halina K. z pozostałych pomieszczeń.
W dniu 1 kwietnia 1989 r. Bronisław K. zawarł związek małżeński z Joanną P., noszącą obecnie nazwisko K. W dniu 6 maja 1989 r. Joanna K., przedstawiając odpis skrócony aktu małżeństwa oraz potwierdzenie uprawnień do przebywania w lokalu, znajdującym się w budynku przy ul. R. 7 w W., dokonane przez Bronisława K., została zameldowana na pobyt stały w tym lokalu.
W ocenie organu wyrażenie zgody na zameldowanie /potwierdzenie uprawnień do przebywania/ dokonane przez współwłaściciela budynku nie przekraczało czynności zwykłych zarządu i mimo sprzeciwu drugiego współwłaściciela było prawnie skuteczne. Pogląd ten miał usprawiedliwiać odmowę uznania przedmiotowego zameldowania za wadliwe i stwierdzenia jego nieważności.
W motywach decyzji wyjaśniono nadto przyczyny zamieszczenia w niej drugiego rozstrzygnięcia. Przyczyną tą była treść wniosku Haliny K., na podstawie którego wszczęte zostało postępowanie administracyjne. Skoro we wniosku tym żądano natychmiastowego wymeldowania obywatelki K. Joanny, to żądanie nie mogło być spełnione wobec braku zaistnienia przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Pierwsze z rozstrzygnięć miało być podyktowane wyłącznie wskazaniami zawartymi w decyzji organu odwoławczego uchylającej wcześniejszą decyzję Naczelnika Miasta W., w przedmiocie wymeldowania Joanny K. i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zaskarżoną decyzję Dyrektor Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję Naczelnika Miasta W. Podzielając podstawy prawne i faktyczne obu motywacji zawartych w decyzji organu I instancji w motywach decyzji ostatecznej wskazano dodatkowo na przepis art. 36 par. 2 krio mający uzasadniać, iż zgoda Bronisława K. na zameldowanie Joanny K. nie wymagała akceptacji współwłaścicieli budynku. Odwołano się także do wytycznych Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 1978 r. w zakresie orzekania w wyroku rozwodowym o wspólnym mieszkaniu /OSNCP 1978 nr 3 poz. 39/, z których wyciągnięto wniosek, że skoro w wyroku rozwodowym Sądu Rejonowego w Wejherowie z dnia 23 listopada 1988 r. w sprawie - III RC 991/88, w rozstrzygnięciu dotyczącym sposobu korzystania przez byłych małżonków ze wspólnego mieszkania brak jest zakazu wprowadzenia do wspólnego mieszkania osób trzecich, to sprzeciw Haliny K. co do zameldowania Joanny K. nie może wywrzeć zamierzonego skutku.
Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Halina K. Kwestionując zasadność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Miasta W. wskazywała wyłącznie na brak owej zgody na zameldowanie Joanny K. i ujemne skutki dla jej rodziny, jakie powoduje pobyt tej osoby we wspólnym mieszkaniu.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. W odpowiedzi powtórzono argumentację przytoczoną w motywach zaskarżonej decyzji z tą zmianą, że co do czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną, odwołano się do art. 206 Kc, zamiast art. 36 par. 2 krio.
Prokurator, który zgłosił swój udział w postępowaniu przed Sądem Administracyjnym, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest usprawiedliwiona. Przed przejściem do zasadniczych rozważań uzasadniających taką ocenę, zwrócić należy uwagę na wadliwość poglądu organu I instancji co do przedmiotu wniosku Haliny K. oraz na brak konsekwencji w stanowisku organu II instancji w tej kwestii. Halina K. w swym wniosku nazwanym "odwołaniem-skargą" złożonym w dniu 12 maja 1989 r., żądała "spowodowania natychmiastowego wymeldowania obywatelki K. Joanny". Żądanie to jednak motywowała złożonym wcześniej przez siebie zastrzeżeniem niemeldowania w budynku przy ul. R. 7 w W. osób trzecich bez jej zgody, a w ostatnim zdaniu uzasadnienia wniosku prosiła "o wyciągnięcie służbowych konsekwencji wobec pracownika dokonującego nielegalnych zameldowań". Przy ocenie treści pism stron postępowania administracyjnego organy administracji państwowej powinny mieć na względzie nie tylko ich literalne brzmienie, ale także zamiar, jaki strona chce zrealizować poprzez złożenie takiego pisma.
Z okoliczności towarzyszących wnioskowi Haliny K. jak i z jego uzasadnienia ponad wszelką wątpliwość wynikało, iż zamiarem wnioskodawczyni było unicestwienie zameldowania żony Bronisława K. jako wadliwego u samych podstaw, nie zaś wymeldowanie. Prawidłowo zatem organ II instancji w swej decyzji z dnia 25 lipca 1989 nr S.A.VI.6218-164/89 wskazał na intencje skarżącej i uchylił decyzję Naczelnika Miasta W. z 15 czerwca 1989 nr SAO-60210/5/89 w przedmiocie odmowy wymeldowania Joanny K., polecając organowi I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy rozpoznać ją jako sprawę o stwierdzenie nieważności zameldowania. Już z tej przyczyny zamieszczenie w decyzji Naczelnika Miasta W. z dnia 18 sierpnia 1989 r. rozstrzygnięcie o odmowie wymeldowania było zbędne, a nawet niedopuszczalne.
Niezależnie od tego Halina K. swe żądanie ostatecznie sprecyzowała w jednoznaczny sposób w odwołaniu z dnia 20 czerwca 1989 r. wnosząc "o ponowne rozpatrzenie sprawy o unieważnienie zameldowania". Zwrócić też należy uwagę, że skarżąca zamierzonego przez siebie skutku nie mogłaby osiągnąć w istniejącym w sprawie stanie faktycznym poprzez żądanie wymeldowania. Joanna K. bowiem spornego miejsca zameldowania stałego nie opuściła /art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności (...)/.
Przechodząc teraz do właściwego przedmiotu postępowania i merytorycznej oceny rozstrzygnięcia odmawiającego uchylenia czynności materialno-technicznej polegającej na zarejestrowaniu faktu zameldowania, rozważyć należy uprawnienia skarżącej jako współwłaścicielki lokalu, w którym nastąpiło przedmiotowe zameldowanie. Oczywiście w motywach zaskarżonej decyzji błędnie odwoływano się do regulacji w art. 36 par. 2 krio, która nie może mieć w sprawie zastosowania, skoro na skutek orzeczenia rozwodu przestała istnieć wspólność majątkowa Haliny i Bronisława K. Z tej samej przyczyny błędnie w motywach decyzji organu I instancji przyjmowano, że dom stanowi współwłasność byłych małżonków na zasadach wspólności ustawowej. Błąd ten skorygowany został w odpowiedzi na skargę poprzez wskazanie, iż uprawnienia Bronisława K. do wyrażenia zgody na zameldowanie jego drugiej żony biorą się z art. 206 Kc. Nie można jednak podzielić takiej wykładni tego przepisu, jak ta, jaka została dokonana przez organ odwoławczy.
Poza sporem jest, że dom znajdujący się przy ul. R. 7 w W. jest domem jednorodzinnym, a zatem znajduje się w nim tylko jeden lokal mieszkalny. Korzystanie z części tego lokalu przez jednego ze współwłaścicieli wiązać się musi z korzystaniem z części wspólnych, takich jak przedpokoju, korytarza, schodów; dotyka więc ono uprawnień drugiego współwłaściciela i może powodować konflikty. Podzielając pogląd, że podnajem lub użyczenie części wspólnego lokalu mieści się w czynnościach zwykłego zarządu rzeczą wspólną, zwrócić należy uwagę na przepis art. 201 Kc. Halina K. nie wyraża zgody na przebywanie we wspólnym lokalu Joanny K. a tym samym i na jej zameldowanie w tym lokalu. Równocześnie wiadomym jest, iż zasada równych udziałów w nieruchomości płynąca z art. 43 par. 1 krio nie została dotąd wzruszona.
W tym stanie nie ma możliwości przyjęcia, że w przedmiocie zameldowania Joanny K. istnieje zgoda większości współwłaścicieli obliczona według zasady z art. 204 Kc. Zastosowanie więc musi mieć zdanie drugie art. 201 Kc i w kwestii upoważnienia Joanny K. do przebywania w lokalu stanowiącym współwłasność Bronisława i Haliny K. winno zapaść rozstrzygnięcie sądu powszechnego. Takie rozstrzygnięcie jest zagadnieniem wstępnym. Brak jego rozstrzygnięcia uniemożliwia wydanie prawidłowej decyzji administracyjnej.
Uciekanie się do przepisu art. 23 krio, nakazującego małżonkom obowiązek wspólnego pożycia w tej konkretnej sprawie, nie może dawać organowi administracji państwowej podstaw do rozstrzygania wątpliwości zgodnie z art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i to w sposób naruszający uprawnienia drugiego współwłaściciela lokalu. Błędne też wnioski wyciągnął organ II instancji z sygnalizowanych wcześniej wytycznych Sądu Najwyższego. Teza III tych wytycznych, mówiąca w pkt 1 o wydaniu odpowiednich nakazów lub zakazów w orzeczeniu o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania przez czas zamieszkiwania w nim rozwiedzionych małżonków, oceniana winna być zupełnie odmiennie. Sam fakt rozkładu pożycia małżeńskiego prowadzący do rozwiązania małżeństwa przez rozwód nakłada stan uniemożliwiający bezkonfliktowe korzystanie byłych małżonków ze wspólnego mieszkania Ewentualne zakazy lub nakazy obejmujące m.in. zakaz wprowadzenia innych osób do wspólnego mieszkania mają zapobiegać konfliktom. Ich zamieszczenie w wyroku kształtować będzie zakres uprawnień każdego z byłych małżonków co do decydowania o pobycie we wspólnym mieszkaniu innych osób. Z kolei brak zamieszczenia nie może prowadzić do wniosku, że uprawnienia byłych małżonków w tym przedmiocie są niczym nie ograniczone.
Z przedstawionych rozważań płynie podstawowe wskazanie, jakim winien się kierować organ administracji państwowej, przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę reprezentuje pogląd, że zarejestrowanie faktu zameldowania na podstawie potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu przez jednego ze współwłaścicieli tego lokalu przy znanym równocześnie organowi meldunkowemu sprzeciwie drugiego współwłaściciela jest niedopuszczalne przed rozstrzygnięciem zagadnienia czy sprzeciw ten jest prawnie skuteczny.
Zagadnienie to jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa, i winno ono być rozstrzygnięte w drodze orzeczenia sądu powszechnego /zdanie drugie art. 201 Kc/.
Skoro zatem nie zostało ono rozstrzygnięte przed dokonaniem rejestracji zameldowania, musi ulec ono rozstrzygnięciu w postępowaniu podważającym prawidłowość tej rejestracji.
Z przytoczonych względów zgodnie z art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 oraz art. 208 Kpa orzeczono jak w sentencji wyroku.