Wyrok NSA oz. w Gdańsku z 17 maja 1995 r., SA/Gd 1890/94

Teza

Zabezpieczenie nie może prowadzić do wykonania obowiązku, lecz jednakże nie do pogodzenia z zasadą prowadzenia postępowania zabezpieczającego wyrażającą się w uprawnieniu do składania zarzutów byłoby przyjęcie stanowiska, że raz ustalona nawet w przybliżeniu kwota zobowiązania podatkowego nie może ulec ograniczeniu, jeżeli przemawiają za tym istotne argumenty.

Uzasadnienie

Izba Skarbowa w S. po rozpatrzeniu zażalenia Anny R. postanowieniem z dnia 17 czerwca 1994 r. utrzymała w mocy postanowienie Urzędu Skarbowego w S. z dnia 25 marca 1994 r., mocą którego zarzuty zobowiązanej w sprawie postępowania zabezpieczającego uznano za nieuzasadnione.

Organ drugoinstancyjny podał, że Urząd Skarbowy w S. na wniosek Urzędu Kontroli Skarbowej w S. w decyzji z dnia 9 marca 1994 r. orzekł o zabezpieczeniu na majątku Anny R. - prowadzącej Przedsiębiorstwo Prywatne - kwoty 621.000.000 st. złotych z tytułu zobowiązań w podatku dochodowym za 1991 i 1992 r.

Urząd Skarbowy w S. postanowieniem z dnia 10 marca 1994 r. dokonał zabezpieczenia majątku zobowiązanej w podanej kwocie w ten sposób, że zajęto wierzytelność na rachunku bankowym w kwocie 621.000.000 st. zł oraz ruchomości na kwotę 233.300.000 st. zł.

Po nie uwzględnieniu zarzutu w stosunku do prowadzonego postępowania zabezpieczającego, w postanowieniu z dnia 25 marca 1994 r. Anna R. wniosła na to postanowienie zażalenie, w którym podniosła nienależyte i niewystarczające uzasadnienie istnienia obawy uchylenia się podatnika od wykonania obowiązku podatkowego oraz zawyżenie w tym postępowaniu kwoty ciążącego na podatniku podatku, a ponadto brak jakiejkolwiek oceny Urzędu Skarbowego w S. co do kondycji finansowej firmy poprzez nie sprawdzenie podstawowych parametrów ekonomicznych przedsiębiorstwa przed wydaniem postanowienia w sprawie zabezpieczenia.

W konkluzji zażalenia stwierdzono, że organ zabezpieczający zastosował zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, co narusza postanowienia art. 33 pkt 7 w związku z art. 158 par. 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W uzasadnieniu postanowienia drugoinstancyjnego stwierdzono, w oparciu o treść art. 155 cyt. ustawy i art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./, że uzasadniona była obawa uchylenia się zobowiązanej od wykonania obowiązku podatkowego. Zdaniem organu rozpatrującego zażalenie fakt nierzetelnego prowadzenia ksiąg podatkowych nie przesądza o obawie uchylenia się, wskazuje jednakże na nierzetelność podatnika, a to już upoważnia organ podatkowy do wniosku, że nierzetelność w wywiązywaniu się zgodnie z prawem nałożonego obowiązku prawidłowego i zgodnego ze stanem faktycznym prowadzenia ksiąg podatkowych, uzasadnia obawę również nierzetelnego wywiązywania się z obowiązku zapłaty podatków. Sama też wysokość zobowiązania podatkowego może implikować uzasadnioną obawę uchylenia się od obowiązku podatkowego.

Powoływanie się na parametry ekonomiczne firmy prowadzonej przez zobowiązaną nie można było uznać za majątek, do którego można prowadzić egzekucję. (...)

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 158 par. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./ na postanowienie o zabezpieczeniu służy w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia prawo zgłoszenia zarzutów do organu egzekucyjnego, a na postanowienie tego organu, uznające zarzuty za nieuzasadnione, prawo wniesienia zażalenia. Przepisy art. 33 i art. 34 stosuje się odpowiednio. W art. 33 ustawy egzekucyjnej ustanowiono, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego może być tylko pkt 7 - zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Na przytoczonych wyżej przepisach oparty był jeden z podstawowych zarzutów skarżącej, mający istotne znaczenie w sprawie. Co do tego zarzutu organ drugoinstancyjny nie wypowiedział się w sposób jednoznaczny i dlatego w tym zakresie i tylko z tej przyczyny należało uwzględnić skargę.

Istota tego zarzutu sprowadzała się do tego, że skarżąca wykazywała okoliczności sprawy wskazujące na to, że nawet przybliżona wysokość ciążących na niej podatków musi ulec zmianie z uwagi na postępowanie umorzeniowe oraz zapłatę należności podatkowych, a wobec tego zastosowane środki egzekucyjne były zbyt uciążliwe dla skarżącej. Nie można tracić z pola widzenia faktów zajęcia rachunku bankowego do kwoty 621 mln st. zł, co powodowało, że praktycznie każdy wpływ na rachunek bankowy ulegał zajęciu, zaś z rachunku tego nie i można było dokonywać wypłat, co w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej i obowiązku dokonywania operacji finansowych w formie bezgotówkowej, uniemożliwiało skarżącej prowadzenie tej działalności. Jeżeli zaś zważy się, iż oprócz tego zajęcia dokonano również zajęcia ruchomości, to nie można byłoby odmówić słuszności skarżącej, iż zastosowane wobec niej środki egzekucyjne cechowały się uciążliwością.

Zatem chociażby tylko z tych względów, organ rozpatrujący zarzuty nie mógł pominąć tej kwestii milczeniem.

Sąd podziela ogólny pogląd, iż zabezpieczenie nie może prowadzić do wykonania obowiązku, jednakże nie do pogodzenia z zasadą prowadzenia postępowania zabezpieczającego, wyrażającą się w uprawnieniu do składania zarzutów, byłoby przyjęcie stanowiska, że raz ustalona nawet w przybliżeniu kwota zobowiązania podatkowego nie może ulec ograniczeniu, jeżeli przemawiają za tym istotne argumenty. (...)

NSA, uznając iż w sprawie nastąpiło naruszenie przepisów proceduralnych, w szczególności art. 77 par. 1, art. 80 i art. 107 Kpa - uchylił zaskarżone postanowienie i zasądził od Izby Skarbowej na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.