Uzasadnienie
Wojewoda G-ki w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, powołując się na art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 16 poz. 95 ze zm./, domagał się stwierdzenia nieważności jako sprzecznych z prawem uchwał Rady Gminy w S. K. nr X/54/91 z dnia 24 lipca 1991 r. w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego i nr XI/66/91 z dnia 20 września 1991 r. w sprawie przeprowadzenia wyborów uzupełniających do Rady Gminy w S.K. w jednomandatowym okręgu wyborczym nr 13 w obwodzie nr 4.
Pierwszej z uchwał zarzucał naruszenie art. 109 ust. 1 pkt 3 i 4 oraz ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin /Dz.U. nr 16 poz. 96/. Zarzut ten wynikał z ustalenia, iż stwierdzone w par. 1 zaskarżonej uchwały wygaśnięcie mandatu radnego Zygmunta K. nie ma podstaw w cytowanych wyżej przepisach, a także w innych przepisach prawa. Podyktowane ono zostało jedynie ujawnieniem karalności tego radnego za przestępstwo popełnione z chęci zysku przed jego wyborem na radnego /wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 1981 r. w sprawie III Kr 247/80, skazujący Zygmunta K. z art. 201 i 217 par. 2 Kk na karę łączną 7 lat pozbawienia wolności, 250 000 zł grzywny oraz kary dodatkowe - m.in. pozbawienie praw publicznych na okres 5 lat/, przy czym w dniu wyborów osoba ta nie była pozbawiona praw publicznych. Kara dodatkowa pozbawienia tych praw została już wówczas wykonana, bieg jej bowiem rozpoczął się w dniu 8 lutego 1982 r., to jest od dnia warunkowego przedterminowego zwolnienia Zygmunta K. z odbycia reszty kary pozbawienia wolności.
Nie negując okoliczności, iż powyższe skazanie nie uległo zatarciu, skarżący reprezentował pogląd, że wymieniona w art. 109 ust. 1 pkt 4 ordynacji wyborczej podstawa stwierdzenia wygaśnięcia mandatu musi wystąpić w czasie sprawowania mandatu radnego. W ocenie Wojewody nie wystąpiły też podstawy przewidziane w ust. 1 pkt 3 tego artykułu.
Sprzeczności z prawem drugiej z zaskarżonych uchwał Wojewoda upatrywał w nieważności pierwszej. Przeprowadzenie bowiem wyborów uzupełniających jest uzależnione, zgodnie z art. 110 ordynacji wyborczej, od uprzedniego wygaśnięcia mandatu radnego.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wniosek ten był wynikiem odmiennej wykładni art. 109 ust. 1 pkt 3 i 4 ordynacji wyborczej. Według oceny organu, który wydał zaskarżone uchwały, bez względu na obowiązujący stan prawny i poglądy nauki prawa nie można tolerować nagannego postępowania radnego, który zataił swoją karalność za czyn popełniony przed objęciem mandatu, skoro konsekwencje tego czynu trwają nadal w czasie wykonywania mandatu. W odpowiedzi na skargę odwoływano się do opinii środowiska, jakie reprezentuje radny Zygmunt K., i wskazywano na jego niepoprawność, czego miała dowodzić czterokrotna jego karalność w latach 1984-1986 za wykroczenia oraz toczące się przeciwko niemu obecnie postępowania karne przed Sądem Rejonowym w K. o przestępstwo z art. 236 Kk i w Prokuraturze Rejonowej w K., gdzie w postępowaniu przygotowawczym przedstawiono Zygmuntowi K. zarzut popełnienia przestępstwa z art. 200 par. 1 i art. 266 par. 1 Kk w związku z art. 10 par. 2 Kk.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Dokonana przez Wojewodę G-kiego wykładnia art. 109 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin /Dz.U. nr 16 poz. 96/ jest jedyną, jaka można uznać za dopuszczalną. Zarówno utrata prawa wybieralności /art. 3 ordynacji/, jak i prawomocne skazanie za przestępstwo popełnione z chęci zysku lub innych niskich pobudek mogą stać się podstawą stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego tylko wówczas, gdy zdarzyło się to w czasie sprawowania mandatu przez radnego. Nie negując tego, że obecny stan może mieć ujemne skutki dla funkcjonowania rady i podważać jej autorytet w środowisku, jakie reprezentuje, należy wskazać, iż przewidziane w tej ustawie wyposażenie rady w prawo stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego nie jest środkiem mającym na celu wyeliminowanie z rady osoby, która przez swe postępowanie nie powinna zasługiwać na wybór.
Dotychczasowe postępowanie kandydata na radnego, jeśli nie powoduje utraty biernego prawa wyborczego /art. 3 w związku z art. 4 ordynacji wyborczej/, podlega wyłącznie ocenie wyborców, a ocena ta ujawnia się przez głosowanie. Gdyby zatem podzielić stanowisko reprezentowane w odpowiedzi na skargę, naruszone zostałyby nie tylko przepisy art. 109 ust. 1 pkt 3 i 4 ordynacji wyborczej, ale także podstawowe zasady wyborów: ich wolność i powszechność, Rada Gminy bowiem bezpodstawnie uzurpowałaby sobie prawo do korekty wyborów.
W świetle powyższego stwierdzenie nieważności pierwszej z wymienionych na wstępie uchwał staje się oczywiste.
Co do stwierdzenia nieważności drugiej nie wystarcza podzielenie stanowiska skarżącego.
Zarządzenie wyborów uzupełniających jest uzależnione od wcześniejszego wygaśnięcia mandatu radnego. Nie może zatem nastąpić, jeśli wygaśnięcie takie nie nastąpiło. Równocześnie jednak należy zwrócić uwagę na to, iż uchwała Rady Gminy nr XI/66/91 z dnia 20 września 1991 r. w sprawie przeprowadzenia wyborów uzupełniających nie znajduje podstaw w żadnym przepisie prawa, wybory uzupełniające bowiem zarządza wojewoda /art. 111 ust. 1 omawianej ustawy/. Przedmiotem uchwały rady może być rzecz zupełnie przeciwna, a mianowicie nieprzeprowadzenie wyborów uzupełniających /art. 110 ust. 2 ustawy w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 10 maja 1991 r. - Dz.U. nr 53 poz. 227/.
Dodać też trzeba, iż to, o czym uchwała ta stanowiła, nie wywierało żadnych skutków prawnych. W par. 1 bowiem zobowiązywała ona Zarząd Gminy do wystąpienia do Wojewody o zarządzenie wyborów uzupełniających, w par. 2 zaś była mowa o odstąpieniu od wskazanego wcześniej uprawnienia z art. 110 ust. 2 ustawy.
Z przytoczonych powodów zgodnie z art. 207 par. 3 w związku z art. 216a par. 1 Kpa orzeczono jak w sentencji wyroku.