Wyrok NSA oz. w Gdańsku z 11 września 1985 r., SA/Gd 712/85

Teza

Przed wyjaśnieniem okoliczności związanych ze sposobem i zakresem współdziałania małżonków w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, pozostawanie mężczyzny na utrzymaniu żony nie może stanowić podstawy do przyjęcia, iż utrzymuje się on ze źródeł sprzecznych z zasadami współżycia społecznego w rozumieniu art. 7 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu wobec osób uchylających się od pracy /Dz.U. nr 35 poz. 229/.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Leona J. na decyzję Dyrektora Wydziału Zatrudnienia i Spraw Socjalnych Urzędu Wojewódzkiego w Toruniu z dnia 27 czerwca 1985 r. w przedmiocie wpisania do wykazu osób uporczywie uchylających się od pracy i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Miasta W., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Dyrektora Wydziału Zatrudnienia i Spraw Socjalnych Urzędu Wojewódzkiego w Toruniu kwotę złotych sześćset tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego.

Uzasadnienie

Leon J., z zawodu elektryk, był zatrudniony w Zespole Spichrzy i Młynów w W. do dnia 23 grudnia 1981 r., to jest do dnia rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 52 kodeksu pracy. Wobec tego, że przez dłuższy czas nie pozostawał on w stosunku pracy, w dniu 27 października 1983 r. został wpisany do ewidencji osób uchylających się od pracy na podstawie art. 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu wobec osób uchylających się od pracy /Dz.U. nr 35 poz. 229/.

W okresie od czerwca 1983 r. do marca 1985 r. przedstawiono Leonowi J. dziesięć propozycji podjęcia zatrudnienia zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami i wszystkie zostały przez niego odrzucone, zawarł natomiast umowy agencyjne na prowadzenie parkingu w Ośrodku Sportu i Rekreacji w W. w okresach 1 lipca - 31 sierpnia 1983 r. oraz 7 czerwca - 31 sierpnia 1984 r.

Zdaniem organów administracji państwowej ten stan faktyczny dawał podstawę do oceny, że Leon J. uporczywie uchyla się od podjęcia pracy, co uzasadnia wpisanie go do wykazu osób uporczywie uchylających się od pracy na podstawie art. 7 powołanej ustawy. Uznano, że pozostawanie Leona J. na utrzymaniu żony, z zawodu nauczycielki, której wynagrodzenie wynosi 12.996 zł, jest naruszeniem obowiązku wynikającego z art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a zatem sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

W skardze do sądu administracyjnego na ostateczną decyzję Dyrektora Wydziału Zatrudnienia i Spraw Socjalnych Urzędu Wojewódzkiego w Toruniu z dnia 27 czerwca 1985 r. nr ZS.9227.E/1/1508/85 Leon J. kwestionuje przede wszystkim orzeczenia zapadłe w postępowaniu dotyczącym rozwiązania stosunku pracy, a w sprawie proponowanych miejsc pracy uważa, że ze względu na wysokość wynagrodzenia /8.000 zł miesięcznie/ proponowane warunki pracy były nie do przyjęcia.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Na wstępie należy podkreślić, że hipoteza art. 7 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu wobec osób uchylających się od pracy /Dz.U. nr 35 poz. 229/, dająca podstawę do wpisania do wykazu osób uporczywie uchylających się od pracy, składa się z dwóch członów: 1/ stwierdzonego uporczywego uchylania się od podjęcia pracy z przyczyn społecznie nie usprawiedliwionych i 2/ utrzymywanie się ze źródeł nie ujawnionych lub sprzecznych z zasadami współżycia społecznego. Dopiero łączne spełnienie obu przesłanek hipotezy daje podstawę do zastosowania sankcji w postaci wpisu do wykazu.

Z uzasadnień decyzji organów obydwu instancji zdaje się wynikać, że w postępowaniu administracyjnym dostrzeżono to uwarunkowanie. Niemniej jednak przed wydaniem decyzji o wpisie do wykazu należało stronie zapewnić czynny udział w postępowaniu /art. 10 Kpa/, żądając od niej szczegółowych wyjaśnień co do przyczyn odmowy podjęcia pracy w proponowanych miejscach zatrudnienia, czy też należało przeprowadzić dowód z przesłuchania strony, przewidziany w art. 86 Kpa. Dopiero tak przeprowadzone postępowanie, przy uwzględnieniu liczby proponowanych miejsc zatrudnienia, mogłoby przesądzić o oczywistości uporczywego uchylania się od podjęcia pracy i pozwolić na ocenę, że odmowy nastąpiły z przyczyn społecznie nie usprawiedliwionych.

Jeszcze więcej zastrzeżeń budzi uzasadnienie dotyczące drugiego członu wspomnianej hipotezy, a mianowicie utrzymywania się strony ze źródeł sprzecznych z zasadami współżycia społecznego, co ma polegać na tym, że strona pozostaje na utrzymaniu małżonka, naruszając obowiązek określony w art. 27 k.r.io. Taka ocena nie była dopuszczalna przed przesłuchaniem żony Leona J. w charakterze świadka, małżonkowie bowiem mogą - w myśl art. 23 k.r.io. - w różny sposób zgodnie ustalić zakres swojego współdziałania dla dobra rodziny, a zadośćuczynienie obowiązkowi przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny może polegać również na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym /art. 27 zdanie ostatnie k.r.io./.

Przed wyjaśnieniem tych okoliczności pozostawania strony na utrzymaniu żony nie może stanowić podstawy do oceny, że Leon J. utrzymuje się ze źródeł sprzecznych z zasadami współżycia społecznego w rozumieniu art. 7 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu wobec osób uchylających się od pracy /Dz.U. nr 35 poz. 229/. Zasady współżycia społecznego, jako pojęcie niedookreślone, wymaga - zgodnie z art. 107 par. 3 Kpa - szczegółowego uzasadnienia.

Ustosunkowując się do zasadniczej treści skargi, należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do rozstrzygania spraw ze stosunku pracy. Spór ten został zresztą prawomocnie zakończony wyrokiem wydanym przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dnia 8 kwietnia 1982 r.

Z powyższych względów, na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 oraz art. 208 Kpa, należało orzec, jak w sentencji.