Tezy
Art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./ nie upoważnia organy podatkowe do orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością członków zarządu tej spółki na podstawie art. 298 par. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. - Kodeks handlowy /Dz.U. nr 57 poz. 502 ze zm./.
Art. 298 Kh przewiduje odpowiedzialność zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zobowiązania w przypadku bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce.
Członkowie zarządu odpowiadają wówczas osobiście i solidarnie, chyba że zwalnia się od tej odpowiedzialności wykazując istnienie okoliczności wymienionych w art. 298 par. 2 Kh, a więc, że we właściwym czasie zgłoszono upadłość lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości /postępowanie układowe/ albo, że niezgłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z ich winy, albo, że mimo niepodjęcia tych działań wierzyciel nie poniósł szkody.
Taka konstrukcja odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością dowodzi, że przepis art. 298 Kh ma na celu ochronę wierzycieli spółki przed nienależytym prowadzeniem spraw spółki przez jej zarząd, a w szczególności przed zbywaniem majątku spółki bez przeprowadzenia jej likwidacji bądź zgłoszenia jej upadłości.
Odpowiedzialność ta, oparta na domniemaniu winy i uwarunkowana wystąpieniem szkody po stronie wierzyciela oraz związku przyczynowego między szkodą a zawinionym działaniem /zaniechaniem/ członków zarządu spółki ma charakter odpowiedzialności odszkodowawczej, a więc prywatno-prawnej.
Skoro art. 298 par. Kh mówi o odpowiedzialności za wszelkie zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnośią, nie ma znaczenia czy zobowiązania te mają charakter publiczno- czy prywatno-prawny. Ustalenie samego zobowiązania spółki następuje odrębnie, w wyniku wcześniej przeprowadzonego postępowania i według przepisów właściwych dla tego zobowiązania /w przypadku podatków lub składki na ubezpieczenie społeczne - w drodze decyzji administracyjnej/.
Natomiast ustalenie odpowiedzialności członków zarządu spółki na podstawie art. 298 Kh, jako przepisie materialnoprawnym, jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 Kpc i należy do właściwości drogi sądowej.
Podatki, będące przymusowym świadczeniem pieniężnym, bezzwrotnym i nieodpłatnym, pobieranym na pokrycie wydatków państwa są nakładane na obywateli w drodze przepisów ustawowych wiążących powstanie obowiązku podatkowego z zaistnieniem pewnego stanu faktycznego a nie z zawinionym działaniem określonej osoby, powodującym szkodę.
Kategoria "winy" i "szkody" są typowe dla prawa cywilnego, nie mają natomiast zastosowania w prawie podatkowym.
Skoro organy podatkowe przystąpiły do prowadzenia postępowania mającego na celu rozstrzygnięcie, czy osoba trzecia ma odpowiadać za zaległości podatkowe lub zobowiązania podatkowe podatnika, muszą tę osobę traktować od początku jako stronę postępowania i zapewnić jej realizację uprawnień strony, przewidzianych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.