Uzasadnienie
Pismem z 14 listopada 1994 r. Bank Spółdzielczy w K.R. zwrócił się do Urzędu Skarbowego w R. o zaniechanie poboru podatku dochodowego w latach 1994-1996. Wniosek swój motywował poniesieniem w 1993 r. straty w wysokości 1.772 mln zł i rozpoczęciem realizacji programu naprawczego, do którego wykonania niezbędne jest uzyskanie zwolnienia od podatku dochodowego w okresie realizacji programu, czyli w latach 1994-1996.
Wniosek Banku nie został uwzględniony decyzją z 10 grudnia 1994 r. Urzędu Skarbowego w R., wydaną na podstawie art. 104 Kpa i art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ oraz par. 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1989 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1990 nr 1 poz. 4 ze zm./. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że powodem strat podatnika było jego niegospodarne działanie, przejawiające się w udzielaniu nietrafnych kredytów, poniesione zaś straty są odliczane od dochodu w okresie kolejnych trzech lat podatkowych, stosownie do art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, w czym przejawia się partycypacja Skarbu Państwa w pokryciu strat poniesionych przez podmioty gospodarcze. Wreszcie organ podatkowy stwierdził, że w programie naprawczym założono uzyskanie zwolnienia od podatku dochodowego, a zatem założenia programu były w tej części nierealne.
Rozpoznając odwołanie Banku Spółdzielczego Izba Skarbowa w K. uzupełniła ustalenia dowodowe, analizując dokumentację programu naprawczego oraz aktualną sytuację finansową Banku. Na podstawie tych ustaleń utrzymała w mocy decyzję I instancji wskazując, że program naprawczy z 6 lipca 1994 r. jest nierealny, a ponadto brak jest uzasadnienia gospodarczego i społecznego do udzielenia wnioskowanej ulgi podatkowej.
Skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przeprowadzonego postępowania podatkowego, polegający na ustaleniu braku przesłanek z art. 8 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, jakkolwiek one istnieją. Zdaniem skarżącego Banku, organy podatkowe nie zbadały też, czy pobranie podatku dochodowego na lata 1994-1996 nie zagrozi zdolności gospodarczej Banku. W uzasadnieniu skargi wskazano, że pierwotne założenia programu naprawczego nie zostały zrealizowane, ale nastąpiła jego korekta, a podjęte przez nowy zarząd Banku działania doprowadziły do pomyślnego realizowania tego programu i dają realną szansę na odrobienie strat i osiąganie zysków.
Odpowiadając na skargę Izba Skarbowa w K. wniosła o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sądowa kontrola decyzji administracyjnych sprawowana jest tylko z punktu widzenia ich legalności /art. 16 par. 2 i art. 196 par. 1 Kpa/.
To ogólne stwierdzenie dotyczące zakresu sądowej kontroli nabiera szczególnego znaczenia w odniesieniu do decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza wprawdzie sam przez się sądowej ich kontroli, ale zakres tej kontroli znacznie ogranicza. Sprowadza się ona zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Sąd kontroluje przede wszystkim, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na tej podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany według kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już poza kontrolą sądowoadministracyjną.
Decyzja będąca przedmiotem niniejszej sprawy jest niewątpliwie decyzją o charakterze uznaniowym. Podjęta została bowiem na podstawie przepisu art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./, który stanowi, że organy podatkowe mogą zaniechać w całości lub części ustalania zobowiązań podatkowych i poboru podatków w wypadkach społecznie i gospodarczo uzasadnionych, a także gdy wymagają tego inne szczególne okoliczności, zwłaszcza gdy pobranie podatku mogłoby zagrozić zdolności gospodarczej zakładu lub egzystencji podatnika.
Sąd, analizując sposób przeprowadzenia postępowania przez organy podatkowe obu instancji uznał, iż dowody zgromadzone w aktach, przy dodatkowej aktywności organu odwoławczego, czynią zadość obowiązkowi wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, ale tylko w zakresie dwóch lat podatkowych /1994 i 1995/ i to do czasu wydania decyzji ostatecznej. Wbrew twierdzeniu skargi, że ustaleń takich nie poczyniono w pełni, Sąd zarzut ten uznał za nieuzasadniony. Strona skarżąca nie wskazała bowiem, jakich dowodów nie przeprowadzono, chociaż to na stronie ubiegającej się o ulgę spoczywa obowiązek udokumentowania przesłanek, na których swój wniosek opiera.
Sąd uznał natomiast, że wydanie w maju 1995 r. decyzji w przedmiocie odmowy zaniechania poboru podatku za rok 1996 nie znajduje podstawy w materiale dowodowym, który z istoty swej nie mógł obrazować istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek zastosowania ulgi podatkowej.
Analiza sytuacji finansowej podatnika z tak dużym wyprzedzeniem czasowym mieści się w najlepszym razie w sferze przypuszczeń. Nie można zatem uznać, że dane dotyczące 1994 r. i pierwszych miesięcy 1995 r. stanowią wystarczającą podstawę do rozstrzygnięcia w przedmiocie przesłanek ewentualnego skorzystania z ulgi podatkowej w 1996 r. Ma to szczególny wymiar w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja została oparta głównie na przekonaniu organów podatkowych o nierealności programu naprawczego, jakkolwiek dokumenty przedstawione przez stronę skarżącą w postępowaniu sądowym tezę tę uczyniły co najmniej wątpliwą. Tak więc rozstrzygnięcie o odmowie zaniechania poboru podatku "na przyszłość" nie może być uznane za zgodne z prawem. Trzeba też wskazać, że o ile z jednej strony instytucja zaniechania poboru podatku ma zastosowanie tylko tak długo dopóki nie upłynie termin jego zapłaty /poboru/, to z drugiej - rozpoznanie wniosku o zaniechanie poboru nie może wyprzedzać powstania zobowiązania podatkowego, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie.
Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej roku podatkowego 1996, aby organ odwoławczy mógł dokonać oceny zastosowania ulgi podatkowej opierając się na analizie sytuacji podatnika w tym właśnie roku. W pozostałym zakresie skargę oddalono, nie stwierdziwszy naruszenia prawa, skutkującego uchyleniem decyzji o charakterze uznaniowym. Powyższe rozstrzygnięcia Sąd wydał na podstawie art. 207 par. 1 i par. 2 pkt 3 Kpa oraz art. 207 par. 5 Kpa, a w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania - na podstawie art. 208 Kpa. Przepisy te zastosowano w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.