Uzasadnienie
Urząd Skarbowy wymierzył Pralniczej Spółdzielni Pracy oraz J.M. opłatę skarbową. Opłata ta wymierzona została od umowy odpłatnego przeniesienia posiadania nieruchomości, w następstwie kontroli przeprowadzonej w Spółdzielni przez Urząd Kontroli Skarbowej. Kontrola ta ujawniła bowiem, że od wspomnianej umowy, zawartej w formie aktu notarialnego nie pobrano opłaty skarbowej.
Od decyzji tej odwołał się J. M. stwierdzając, że jest ona nieprawidłowa i bezzasadna. W uzasadnieniu podniósł, że strony nie zawarły umowy sprzedaży nieruchomości, albowiem Spółdzielnia nie była właścicielką nieruchomości. Doszło tylko do przeniesienia posiadania, która to umowa w świetle art. 535 Kc nie nosi cech sprzedaży. Odwołujący się podniósł zarazem, że zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz. U. nr 4 poz. 23 ze zm./, opłacie tej podlegają umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych. Powołał się również na rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 26 czerwca 1992 r. w sprawie opłaty skarbowej /Dz.U. nr 53 poz. 253 ze zm./. W świetle wskazanych przez niego przepisów brak było zatem jakichkolwiek podstaw do żądania uiszczenia przez strony opłaty skarbowej.
Izba Skarbowa nie uwzględniła odwołania i utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że przeniesienie posiadania jest odpłatnym przeniesieniem praw majątkowych, tj. praw do nieruchomości. Stąd też tego rodzaju umowa kupna-sprzedaży jest czynnością cywilnoprawną podlegającą opłacie skarbowej. Obowiązek uiszczenia tej opłaty ciąży zaś, w myśl art. 4 ust. 2 ustawy o opłacie skarbowej, solidarnie na stronach biorących w niej udział.
Decyzję tę J. M. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze podtrzymał swoje dotychczasowe zarzuty, w szczególności ponownie eksponując, iż przeniesienie posiadania nie jest umową kupna-sprzedaży w rozumieniu art. 535 Kc. Skarżący stwierdził, że stanowisko organów skarbowych jest przykładem pozaustawowej wykładni i stosowania prawa. Organy te jego zdaniem nie zwróciły uwagi, że dla pełnego przeanalizowania sprawy konieczne było sięgnięcie do przepisów kodeksu cywilnego, po to by właściwie zinterpretować przepisy podatkowe. W konkluzji skarżący stwierdził, że skarga jest zasadna i konieczna, z czego można wnosić, że domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie, podtrzymując poglądy dotychczas wyrażone przez organy skarbowe. Organ odwoławczy stwierdził, że stosownie do treści art. 555 Kc, przepisy o sprzedaży stosuje się odpowiednio do sprzedaży praw, co skarżący przeoczył. Sprzedaż praw dotyczy zaś majątkowych praw zbywalnych, w tych ramach zatem także odpłatnego zbycia posiadania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga jest uzasadniona. Stosownie do treści art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o opłacie skarbowej, opłacie tej podlegają m.in. oznaczone czynności cywilnoprawne. Brzmienie tego przepisu uzasadnia przy tym pogląd, że katalog w nim zawarty ma charakter zamknięty. Innymi słowy oznacza to więc, że brak podstaw do orzekania o obowiązku uiszczania opłaty skarbowej w odniesieniu do czynności cywilnoprawnych innych, aniżeli taksatywnie wymienione w art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o opłacie skarbowej.
Na pierwszym miejscu wśród wspomnianych czynności podlegających opodatkowaniu wymienione zostały umowy sprzedaży oraz zamiany. Obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej powstaje jednak wyłącznie w przypadku, gdy przedmiotem wspomnianych umów są bądź to rzeczy bądź to prawa majątkowe /por. art. 1 ust. 2 lit. "a" ustawy o opłacie skarbowej.
W rozpatrywanej sprawie przedmiotem umowy zawartej pomiędzy stronami było przeniesienie przez Spółdzielnię posiadania samoistnego. Ekwiwalentem świadczenia Spółdzielni było wynagrodzenie, wypłacone przez skarżącego. Nie ulega zatem wątpliwości, że w grę weszła czynność prawna o charakterze majątkowym. Czynność ta nie była jednak ani umową sprzedaży w rozumieniu art. 535 Kc, ani też umową zamiany w rozumieniu art. 603 Kc. Stosownie bowiem do treści pierwszego z wymienionych przepisów, przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. Z kolei w myśl art. 603 Kc, przez umowę zamiany każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą własność rzeczy, w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy.
Dotychczasowych konstatacji nie zmienia treść art. 555 Kc, na który powoływały się organy skarbowe. Z brzmienia tego przepisu wynika bowiem, że przepisy o sprzedaży rzeczy stosuje się odpowiednio wyłącznie do sprzedaży energii oraz sprzedaży do praw. Przeniesienie posiadania zaś, nawet gdy ma ono charakter odpłatny, nie może być traktowane jako "sprzedaż praw" w rozumieniu art. 555 Kc. Najpierw bowiem, w myśl przeważającego poglądu judykatury i doktryny posiadanie nie jest prawem majątkowym, a jedynie stanem faktycznym, z którego wynikają określone skutki prawne /por. A. Kunicki /w:/ System prawa cywilnego, T. II, Prawo własności i inne prawa rzeczowe, Ossolineum 1977, str. 639 i n./. Nawet jednak, jeśli pominąć ten argument, podkreślić trzeba, iż reguły dotyczące przeniesienia posiadania zostały wyczerpująco określone w księdze II kodeksu cywilnego /por. art. 348-351 Kc/. Żaden z zawartych tam przepisów nawet pośrednio nie nawiązuje do umowy sprzedaży.
Wbrew twierdzeniom organów skarbowych nie czyni tego również art. 555 Kc. Przepis ten bowiem, w myśl powszechnie przyjętego w literaturze poglądu, dotyczy wszelkich zbywalnych praw majątkowych, w szczególności zbywalnych praw rzeczowych, innych bezwzględnych praw majątkowych /np. praw autorskich/, wreszcie - zastrzeżeniem wyjątków - wierzytelności /por. zwłaszcza J. Skąpski /w:/ System prawa cywilnego T. III, część 2, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Ossolineum 1976, str. 46-48/. Wśród dóbr, których dotyczy art. 555 Kc nie jest natomiast wymieniane posiadanie rzeczy.
W świetle dotychczasowych uwag nie ulega zatem wątpliwości, że zaskarżona decyzja nie odpowiada obowiązującemu prawu. Została ona wydana z naruszeniem art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy o opłacie skarbowej, przepis ten nie daje bowiem podstawy do wymierzenia opłaty skarbowej od sumy odpłatnego przeniesienia posiadania. Stąd też Sąd, działając na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa, uchylił zaskarżoną decyzję.