Uzasadnienie
Janina i Wiktor W. aktem notarialnym z dnia 29 września 1993 r. nabyli od Zespołu Elektrociepłowni Wodnych z siedzibą w M. udział wynoszący 75/1000 części w użytkowaniu wieczystym działki nr 1183/11 oraz udział we współwłasności budynku nr 216 za łączną cenę 146.223.399 zł. Od powyższej umowy sprzedaży notariusz pobrał opłatę skarbową w kwocie 7.311.000 zł przyjmując za podstawę całą cenę nabytego majątku.
Wyżej wymienieni pismem z dnia 4 sierpnia 1994 r. zwrócili się do Urzędu Skarbowego o uznanie nieistnienia obowiązku podatkowego i zwrot niesłusznie pobranej opłaty, w części dotyczącej nabytego lokalu mieszkalnego.
Urząd Skarbowy w Ż. decyzją z dnia 2 września 1994 r. pozostawił wyżej wymienione podanie bez merytorycznego rozpoznania z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia.
Od tej decyzji odwołali się zainteresowani, podnosząc, że przekroczenia terminu określonego w art. 175 Kpa nie może być "głównym" powodem odmowy zwrotu opłaty skarbowej, pobranej przez płatnika. Podkreślono również, że błędy popełnione przez płatnika nie powinny obciążać podatnika, zaś bezczynność organu administracji utrwala stan niezgodny z porządkiem prawnym.
Decyzją z dnia 28 października 1994 r. Izba Skarbowa w S. utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy powołał się na brzmienie przepisu art. 175 par. 1 Kpa oraz dodatkowo wyjaśnił, że na podstawie art. 29 ustawy o zobowiązaniach podatkowych nie mógł wszcząć postępowania i z urzędu dokonać weryfikacji ustaleń, co do istnienia obowiązku podatkowego.
Skoro żądanie zwrotu opłaty skarbowej w części dotyczącej lokalu mieszkalnego wniesiono w dniu 4 sierpnia 1994 r., a więc po upływie 1 miesiąca od dnia pobrania tej opłaty przez płatnika, to zasadne było pozostawienie tego żądania bez merytorycznego rozpatrzenia.
Od powyższej decyzji ostatecznej skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli Janina i Wiktor W. twierdząc, że opłata skarbowa nie powinna być pobrana, zaś uchybienie terminu do wniesienia "środka odwoławczego" spowodowane było nieznajomością "zawiłości" przepisów dotyczących tej opłaty.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany wcześniej zajętego stanowiska.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Kodeks postępowania administracyjnego w dziale III poświęconym przepisom szczególnym m.in. w sprawach zobowiązań podatkowych zawiera art. 175 par. 1, który stanowi, że podatnik może w terminie jednego miesiąca od dnia pobrania podatku przez płatnika wystąpić do organu podatkowego z żądaniem sprostowania obliczenia podatku bądź uznania nieistnienia obowiązku podatkowego oraz o zwrot niesłusznie pobranej kwoty.
Przepis ten stanowi podstawę prawną do żądania zwrotu nie tylko nienależnie pobranego podatku, lecz także opłaty skarbowej /por. uchwałę SN z dnia 7 grudnia 1988 r. III CZP 98/88/.
Skarżący, poddając się działaniu płatnika /notariusza/ /art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o opłacie skarbowej/ spełnili swój obowiązek podatkowy, będąc w takiej sytuacji podatnikiem /art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy o opłacie skarbowej i art. 3 ust. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych/.
Z okoliczności niniejszej sprawy wynikało, że skarżący z powyższego środka prawnego /tj. żądania sprostowania obliczenia bądź nieistnienia obowiązku podatkowego oraz zwrotu niesłusznie pobranej kwoty/ skorzystali, lecz bezskutecznie, ze względu na uchybienie terminu do jego wniesienia.
Ten specyficzny środek prawny nie stanowi odwołania, gdyż płatnik obliczając i pobierając podatek nie wydaje decyzji w rozumieniu art. 104 i nast. Kpa a jedynie wykonuje czynności materialno-techniczne.
Niemniej jednak prawo podatkowe przewiduje za pośrednictwem tego właśnie środka możliwość usunięcia ewentualnie nieprawidłowych skutków działania płatnika na drodze postępowania podatkowego. Zatem podatnik mógł z niego skorzystać i żądać zmiany ustaleń płatnika, ale tylko w określonym ustawowo terminie.
Po upływie jednomiesięcznego terminu do wniesienia powyższego środka prawnego podatnik traci uprawnienie do żądania wszczęcia postępowania podatkowego na podstawie tego przepisu. Obliczenie i pobór opłaty skarbowej przez płatnika staje się po upływie terminu wyznaczonego w art. 175 czynnością o skutkach ostatecznych.
Nieodwracalność skutków tej czynności jest trwała, gdyż Kodeks postępowania administracyjnego w takiej sytuacji nie przewiduje środków podobieństwo tych, o których mowa w art. 16 Kpa pozwalających na dokonanie jej weryfikacji.
Sąd administracyjny kontroluje jedynie zgodność z prawem decyzji administracyjnych /art. 16 par. 2 i art. 196 par. 1 Kpa/, a zatem nie mu przysługuje uprawnienie do bezpośredniego kształtowania sytuacji prawnej strony. Stąd nie mógł zmienić zaskarżonej decyzji o pozostawieniu żądania skarżących bez rozpoznania. Niezależnie od tego podkreślić, że nadal obowiązuje zasada, iż "ignorantia iuris nocet", a więc skarżący nie mogą skutecznie powoływać się na nieznajomość przepisów prawa podatkowego.