Wyrok NSA oz. w Katowicach z 4 października 1990 r., SA/Ka 496/90

Sprawa

sprawy ze skargi Bronisławy i Stanisława C. na decyzję Wojewody w B. z dnia 13 czerwca 1990 r. Nr Km-V-0577-1/90 w przedmiocie stwierdzenia, że działka nr 19994/1 w Z. o powierzchni 108 m2 przeszła z dniem 1 października 1985 r. bez odszkodowania na własność Skarbu Państwa - 1/ stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Gminy Z. z dnia 16 marca 1990 r. UG 7121/3/90; 2/ zasądził od Wojewody w B. na rzecz Bronisławy i Stanisława C. koszty postępowania w kwocie 6000 zł.

Teza

1. Potwierdzenie przejścia na własność państwa gruntów, o jakich mowa w art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. nr 14 poz. 60 ze zm./, następuje przez wydanie zaświadczenia /art. 217 par. 2 Kpa/, a nie w formie decyzji administracyjnej.
2. Osoba, która kwestionuje tytuł własności Państwa do gruntu, o jakim mowa w art. 51 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy o drogach publicznych, może dochodzić swoich praw do tego gruntu w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

W maju 1985 r. przystąpiono w ramach czynu społecznego do modernizacji drogi łączącej miejscowości Z.- B.- W. zajmując na ten cel części okolicznych nieruchomości. M.in. zajęto pod drogę 108 m2 gruntu należącego do Bronisławy i Stanisława C. Ci 25 kwietnia 1987 r. zażądali od Naczelnika Gminy stosownego odszkodowania. Akcentowali przy tym, że ów grunt został zajęty i zniszczony /wykopanie rowu/ w czasie ich nieobecności i bez ich wiedzy.

Decyzją z dnia 28 grudnia 1989 r. Naczelnik Gminy Z. stwierdził, że przedmiotowy grunt, jako część działki ewidencyjnej nr 19994/1 w Z. o powierzchni o 0,0108 ha, przeszedł na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania, na zasadzie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. nr 14 poz. 60/. Akcentowano przy tym, że sporna część nieruchomości została użyta pod drogę przed wejściem w życie powołanej ustawy /protokół odbioru robót z dnia 26 września 1985 r./, że zainteresowani nie remonstrowali w czasie budowy drogi, a w istocie zgodzili się na oddanie swego gruntu pod drogę w rozmiarze wynikającym z dokumentacji projektowej /wynika to z oświadczenia członków społecznego komitetu budowy rzeczonej drogi z daty 18 kwietnia 1988 r./.

Nie uwzględniając odwołania stron Wojewoda w B. zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy powyższą decyzję naczelnika gminy. W motywach wskazał, że zmodernizowana droga w dniu 1 października 1985 r. odpowiadała pojęciu drogi publicznej w rozumieniu art. 1 cyt. ustawy, albowiem mogą z niej korzystać zgodnie z jej przeznaczeniem wszyscy na równych prawach. Aczkolwiek nie zachowała się pisemna zgoda właścicieli na zajęcie części ich działki, to jednak złożone przez przedstawicieli społecznego komitetu oświadczenie i brak remonstracji właścicieli w czasie budowy pozwalają przyjąć, że zgoda takowa była wyrażona.

W skardze do sądu Bronisława i Stanisław C. zaprzeczyli, jakoby zgodzili się na użycie ich gruntu pod budowę drogi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

W myśl art. 6 Kpa organy administracji państwowej działają na podstawie obowiązującego prawa. Oznacza to, że każda decyzja administracyjna dotykająca sfery praw lub obowiązków stron postępowania musi mieć oparcie w obowiązującym przepisie prawa materialnego, to jest musi mieć podstawę prawną pod rygorem jej nieważności w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.

W objętych skargą decyzjach powołano art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy o drogach publicznych. Przepis ten głosi, że z dniem wejścia w życie ustawy /1 października 1985 r./ grunty oddane i zajęte pod drogi publiczne, wybudowane z udziałem czynu społecznego i istniejące w tym dniu, stają się z mocy prawa własnością Państwa. Tak przewidziany skutek następuje z mocy prawa, a nie na podstawie decyzji administracyjnej, co oznacza brak podstawy prawnej do wydania decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na warunkach tego przepisu na własność Państwa.

W następstwie żądania odszkodowania przez skarżących naczelnik gminy powinien był wydać stronom zaświadczenie /art. 217 par. 2 pkt 1 Kpa/ potwierdzające przejście części rzeczonej nieruchomości na własność państwa na warunkach art. 51 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy. To zaś umożliwiłoby skarżącym rozważenie celowości wniesienia do właściwego sądu rejonowego powództwa o ustalenie, że owa nieruchomość nie przeszła na własność Państwa, a to na bazie ich twierdzenia, że nie oddali w rozumieniu komentowanego przepisu ustawy gruntów zajętych pod wybudowaną w czynie społecznym przed 1 października 1985 r. drogę publiczną. Ewentualne uwzględnienie takiego powództwa dałoby skarżącym możliwość ubiegania się o stosowną zapłatę.

Wykazany wcześniej brak podstawy prawnej wydanych decyzji skutkuje stwierdzenie ich nieważności na podstawie art. 207 par. 1 i 3 Kpa. O kosztach postępowania orzeczono natomiast na zasadzie art. 208 Kpa.