Uzasadnienie
Skarżąca Marta W. wnioskiem z dnia 30 maja 1990 r. wystąpiła do Prezydenta Miasta W. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako parcela nr 1780/249, zapisanej w księdze wieczystej KW nr 47474 w R. Z kolejnego pisma wnioskodawczyni z dnia 4 czerwca 1990 r. wynika, iż w 1989 r. parcela ta została podzielona na działki, które sprzedano osobom fizycznym. Jedną z nich jest działka oznaczona numerem 2501/249, na której prowadzone są roboty budowlane. Korzystając z uprawnień wynikających z art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wnioskodawczyni domaga się zwrotu tej działki, skoro inwestycja, na której potrzeby nieruchomość została nabyta, nie została zrealizowana.
Z pisma Prezydenta Miasta W. z dnia 8 czerwca 1990 r. nr G.II-8251/8/90, a także ze znajdującej się w aktach kserokopii aktu notarialnego rep. A. nr 4811/72 z dnia 30 października 1972 r. wynika, że wnioskodawczyni, a wraz z nią właściciele innych parcel, zbyli swoje nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Organ I instancji decyzją z dnia 21 września 1990 r. nr G.II.8251/8/90 nie uwzględnił zawartego we wniosku żądania zwrotu nieruchomości, żądanie zaś wnioskodawczyni potraktował jako wniosek dotyczący rozstrzygnięcia zagadnienia "zbędności" lub dalszej przydatności nieruchomości do realizacji celów, dla których została ona nabyta przez Skarb Państwa. Z motywów tej decyzji wynika, iż organ ten przyjął, że brak jest podstaw do uznania przedmiotowej nieruchomości za zbędną. Nabycie jej bowiem nastąpiło w celu realizacji planów budownictwa mieszkaniowego Spółdzielni Mieszkaniowej w W., a po jej niewykorzystaniu do tych celów teren, na którym się ona znajduje, został przeznaczony zgodnie z planem realizacyjnym zatwierdzonym w dniu 19 sierpnia 1988 r. na centrum handlowo-usługowe. Stosownie zaś do decyzji Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w W. nr G.I-742/312/89 z dnia 24 lutego 1989 r., jak to wynika z dalszych motywów decyzji organu I instancji, dokonano podziału geodezyjnego terenów XXX-lecia PRL na pojedyncze działki, oddane następnie osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste. Ze względu zatem na treść art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, stanowiącego o tym, że nie podlega zwrotowi nieruchomość, jeżeli miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przewiduje przeznaczenie tej nieruchomości na cele uspołecznionego budownictwa, skoncentrowanego budownictwa jednorodzinnego oraz infrastruktury społecznej i technicznej, żądanie wniosku jest zdaniem tego organu bezzasadne. Z motywów tej decyzji wynika ponadto, iż mimo ogłoszenia wykazu nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży, wśród których ujęta była nieruchomość wnioskodawczyni, wnioskodawczyni nie składała wniosku o nabycie tej nieruchomości.
Od tej decyzji wniosła odwołanie Marta W. Wśród zarzutów dotyczących uchybień mających świadczyć o nieuwadze organu I instancji i braku jego staranności w toku prowadzonego postępowania odwołująca się wnioskodawczyni podniosła także i ten zarzut, że skoro nieruchomość jej, nabyta wprawdzie aktem notarialnym, ale w trybie ustawy wywłaszczeniowej, nie została użyta na cel, dla którego została nabyta, organ nabywający w tym trybie tę nieruchomość powinien był ją zwrócić w trybie art. 34 tej ustawy, a przynajmniej powinien był zawiadomić wnioskodawczynię o zbędności tego terenu. Dopiero ewentualna odmowa przyjęcia tego terenu pozwoliłaby organowi I instancji na jego zagospodarowanie. Z dalszych wywodów odwołania wynika, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zwrot jej nieruchomości, kiedy zorientowała się, iż teren ten jest zagospodarowywany niezgodnie z celem, dla którego go "przejęto".
Organ odwoławczy decyzją z dnia 2 listopada 1990 r. nr G.II-6/8255/42/90 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Z motywów jej wynika, że w świetle przepisu art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, wobec przeznaczenia terenu, na którym jest zlokalizowana "była" nieruchomość odwołującej się, na centrum handlowo-usługowe, brak jest podstaw do przyjęcia, iż nieruchomość ta jest zbędna do celów, dla których została nabyta.
We wniesionej od tej decyzji skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca Marta W. domagając się jej uchylenia, powtórzyła zarzuty podniesione już w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Zaakceptowała zarzut, że w sytuacji, kiedy decyzja lokalizacyjna będąca podstawą podjętego postępowania w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. została uchylona, przysługiwało jej prawo otrzymania zwrotu przedmiotowej nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy stwierdził, iż brak jest w sprawie jakichkolwiek okoliczności faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ewentualną zmianę stanowiska organu II instancji, zajętego w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 10 kwietnia 1991 r. pełnomocnik organu odwoławczego złożył do akt sprawy wypis z tekstu do planu i jego część graficzną. Z dokumentów tych wynika, że nieruchomość skarżącej Marty W. jest położona na terenie oznaczonym numerem "A 54 MW". Z wypisu tekstu do planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta W. wynika, iż jest to "teren mieszkalnictwa rodzinnego o wysokiej intensywności zabudowy". Teren ten ponadto przeznaczony jest na "adaptację programu mieszkaniowego i usługowego".
Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
Trafne są zarzuty skarżącej podniesione już w odwołaniu od decyzji organu I instancji, z których wynika, że skoro będąca przedmiotem niniejszego postępowania jej nieruchomość została nabyta na mocy art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/ na ściśle określony cel, to z chwilą jego niezrealizowania nieruchomość ta powinna być jej zwrócona w trybie art. 34 tej ustawy. Przepis ten bowiem w ust. 1 jednoznacznie stwierdza, że "nieruchomość wywłaszczona w trybie niniejszej ustawy podlega zwrotowi na rzecz wywłaszczonego właściciela, jeżeli naczelnik powiatu ustali, że nieruchomość nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których orzeczono wywłaszczenie". Podobny obowiązek zwrotu nieruchomości z urzędu ciążył na organie z mocy art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/ który stanowił: Nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela albo jego następcy prawnego za jego zgodą jeżeli stała się zbędna na cel uzasadniający wywłaszczenie. Użycie w tym przepisie określenia "za jego zgodą" wskazuje przy sformułowaniu "podlega zwrotowi" na obowiązek organu wyjścia z inicjatywą zwrotu, bez oczekiwania na wniosek byłego właściciela w sytuacji, gdy nieruchomość ta stała się zbędna na cel uzasadniający wywłaszczenie.
W wypadku gdy, jak w sprawie niniejszej, nieruchomość została nabyta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., w razie braku inicjatywy organu zmierzającej do zwrócenia nieruchomości zbędnej do realizacji celu, dla którego została nabyta, zwrotu jej należy dochodzić w drodze procesu sądowego przed sądem powszechnym. Rozstrzygnięcie jednak takiej sprawy - jak to wynika na tle przepisu art. 34 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. z uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 1985 r. III AZP 8/84 /OSNCP 1985 nr 10 poz. 145/ - nie może nastąpić bez wydania ostatecznej decyzji organu administracji orzekającej, że nieruchomość "nie została użyta" i jest zbędna na cele, dla których nastąpiło jej nabycie.
Abstrahując od stanu prawnego obowiązującego na podstawie wyżej cytowanych ustaw i ujemnych dla skarżącej skutków niezastosowania się przez organy administracji państwowej do obowiązków wynikających z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. i art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. /w brzmieniu Dz.U. nr 22 poz. 99/, stwierdzić trzeba, iż zarzuty skarżącej dotyczące podjęcia decyzji zatwierdzającej podział parceli nr 1780/249 na działki budowlane, a także oddania ich następnie w wieczyste użytkowanie bez zawiadomienia skarżącej nie są zasadne. Cytowany bowiem przepis art. 74 ust. 1 powołanej wyżej ustawy w brzmieniu jej tekstu z dnia 13 lipca 1988 r. /Dz.U. nr 24 poz. 170/ pozwalał organom administracji państwowej na dokonanie tego rodzaju czynności rozporządzających, skoro uzależniał wszczęcie postępowania o zwrot tego rodzaju nieruchomości od wniosku poprzedniego właściciela.
Bezsporne jest w sprawie, że decyzją organu I instancji z dnia 8 kwietnia 1989 r. nr G.II.8223/5/89 oddano Teresie i Jerzemu małżonkom P. działkę nr 2501/249 o powierzchni 193 m2 w wieczyste użytkowanie. Również i druga działka powstała z podziału nabytej od skarżącej nieruchomości, jak to wynika z twierdzeń skarżącej zawartych w jej piśmie uzupełniającym wniosek, została zbyta w taki sam sposób.
Nieistotne, a wręcz wadliwe w tej sytuacji były w ocenie sądu administracyjnego argumenty organów obydwu instancji, na których oparto rozstrzygnięcie, stwierdzające brak podstaw do przyjęcia zbędności tej nieruchomości do celów, dla których została ona nabyta. Uzależnienie bowiem stwierdzenia tej zbędności od tego, że nieruchomość ta nie jest przeznaczona do określonych celów przewidzianych w planie zagospodarowania przestrzennego /który to warunek nie został powtórzony w art. 69 ust. 1 omawianej ustawy w brzmieniu jednolitego tekstu: Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/, w sytuacji, kiedy organ określoną nieruchomością już nie włada, gdyż ją zbył, czyni każde rozstrzygnięcie, pozytywne bądź negatywne - bezprzedmiotowym. Kiedy bowiem ustawodawca uzależnia zwrot wywłaszczonej nieruchomości od stwierdzenia jej zbędności do celów uzasadniających wywłaszczenie bądź - jak to z większą troską o poszanowanie własności zostało określone w aktualnie obowiązującym przepisie art. 69 ust. 1 tej ustawy - od zbędności "na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu", stwierdzenie tej zbędności oznacza, że nieruchomość ta jest nadal we władaniu Skarbu Państwa, który tę nieruchomość nabył. Nie można bowiem mówić o zbędności warunkującej zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeśli nabywca tej nieruchomości już nią nie dysponuje, gdyż w formie prawem przewidzianej zbył ją w drodze sprzedaży bądź oddania jej w wieczyste użytkowanie.
W sytuacji zatem, kiedy organy obydwu instancji stwierdziły tę niezawinioną przez skarżącą okoliczność i żadną z jej działek już nie dysponowały, powinny one umorzyć postępowanie administracyjne jako aktualnie bezprzedmiotowe, na mocy art. 105 Kpa.
Mimo zatem wadliwego rozstrzygnięcia organów obydwu instancji i wadliwych motywów decyzji, w swym końcowym wyniku decyzje te odpowiadają prawu, skoro żądanie skarżącej od chwili złożenia wniosku nie mogło już być uwzględnione.
Na mocy zatem art. 207 par. 5 Kpa skargę jako bezzasadną należało oddalić.