Wyrok NSA oz. w Katowicach z 21 maja 1996 r., SA/Ka 680/95

Teza

Przyzwolenie właściciela na pobyt osoby bliskiej w jego domu lub lokalu rodzi po stronie takiej osoby określone prawo, równoznaczne z uprawnieniem do przebywania w tym domu.

Art. 26 ust. 1 pkt 5 lit. "g" ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416 ze zm./ ogólnie mówi o tytule prawnym do budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego i nie wyłącza z zakresu tego pojęcia osób bliskich właściciela zajmujących taki dom lub lokal za przyzwoleniem właściciela.

Sentencja

1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w O. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 1993.

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w O. z 27.12.1994 r. w sprawie podatku należnego za rok 1993 od Heleny K. Przyjęto, że podatniczka nie mogła skorzystać z dobrodziejstwa art. 26 ust. 1 pkt 5 lit. "g" ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416 ze zm./ i odliczyć od dochodu przed opodatkowaniem wydatków na remont domu mieszkalnego, bo zajmowała go bez tytułu prawnego. Dom wchodzi w skład spadku po rodzicach podatniczki. Matka dozwoliła jej w 1959 r. na używanie domu w zamian za dożywotnią opiekę, ale umowa tej treści wygasła w 1965 r., gdy matka zmarła /ojciec zmarł wcześniej/.

Postępowania spadkowego dotąd nie przeprowadzono.

W skardze do sądu Helena K. zarzuciła organom obu instancji błędną wykładnię art. 26 ust. 1 pkt 5 lit. "g" ustawy w sytuacji, gdy zamieszkała w domu za zgodą matki, a po jej śmierci dom utrzymuje, w czym nie przeszkadza jej rodzeństwo /współspadkobiercy/.

W odpowiedzi Izba Skarbowa w B. wniosła o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył:

Decydujące w sprawie jest znaczenie użytego w powołanym przepisie ustawy pojęcia domu lub mieszkania zajmowanego na podstawie tytułu prawnego. Pod tym pojęciem organ odwoławczy dostrzega własność, najem lub dzierżawę i podnajem a nie dostrzega umowy używania, która notabene wygasła z chwilą śmierci Stefanii M., matki skarżącej.

Prawo podatkowe nie zawiera miarodajnej na użytek badanej sprawy definicji tytułu prawnego do domu lub lokalu mieszkalnego. Nie oznacza to jednak, że krąg osób taki tytuł mających zamyka się na właścicielu, najemcy lub dzierżawcy i podnajemcy. Wskazać tu można na dorobek orzeczniczy organów meldunkowych. Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174/ przy zameldowaniu na ponad 2 miesiące lub na stałe należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu, czyli tytułu prawnego. Przyjmowane jest, że uprawnienie takie może być samoistne /właściciel, najemca/ lub pochodne /osoby bliskie właściciela lub najemcy za zgodą tychże/. Stąd uprawniony jest pogląd, że tytuł prawny ma do mieszkania także osoba bliska właściciela.

Wskazać też można na regulację obowiązującego w roku podatkowym 1993 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165 ze zm./. Zgodnie np. z art. 29 ust. 1 pkt 2 tej ustawy okoliczność, że chociaż w części domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego zamieszkiwała osoba bliska właściciela, była wystarczająca do wyłączenia takiego domu lub lokalu spod szczególnego trybu najmu. Nie pozwala to na wniosek, że taka osoba zajmuje dom lub lokal bez tytułu prawnego.

Przedstawione przykłady z dwóch ustaw dotykających sfery mieszkaniowej, że przyzwolenie właściciela na pobyt osoby bliskiej w jego domu lub lokalu rodzi po stronie takiej osoby określone prawo, można przenieść na grunt przepisów podatkowych. Można dlatego, że powołany w sprawie art. 26 ust. 1 pkt 5 lit. "g" cyt. ustawy ogólnie mówi o tytule prawnym do domu lub lokalu i nie wyłącza z zakresu tego pojęcia osób bliskich właściciela zajmujących taki dom lub lokal za przyzwoleniem właściciela. Oznacza to więc, że przyzwolenie matki skarżącej z 1959 r. było równoznaczne z potwierdzeniem uprawnienia skarżącej do przebywania w rzeczonym domu i zachowało skuteczność także po śmierci matki skarżącej m.in. przez to, że okoliczność zamieszkiwania tam skarżącej nadal wyłączała dom spod szczególnego trybu najmu. Od tej pory skarżąca posiadała ów dom i władała nim jak właściciel w rozumieniu cywilistycznym. Tak rozumiany tytuł prawny do zajmowania domu utracić może tylko, gdy w wyniku postępowania spadkowego dom obejmuje na własność któreś lub niektórzy ze współspadkobierców i nowy właściciel cofnie skutecznie przyzwolenie na przebywanie skarżącej w tym domu albo spowoduje wydanie stosownego orzeczenia o utracie przez skarżącą nabytego w 1959 r. uprawnienia.

Wykazana błędna wykładnia art. 26 ust. 1 pkt 5 lit. "g" cyt. ustawy miała wpływ na wynik podatkowy. Dlatego należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 oraz art. 208 Kpa.