Uzasadnienie
Orzeczeniem z dnia 25 kwietnia 1991 r., sprostowanym postanowieniem z dnia 16 sierpnia 1991 r., Odwoławcza Komisja do Spraw Szkód Górniczych utrzymała w mocy orzeczenie Okręgowej Komisji do Spraw Szkód Górniczych w G. z dnia 31 lipca 1990 r., oddalające wniosek Henryki i Gertrudy K. o przyznanie odszkodowania za nie dające się usunąć uszkodzenie gruntu, będącego w ich użytkowaniu wieczystym, a obejmującego parcele nr 649/48, 650/47, 651/46 i 652/45, położone w W.Ś., obręb W. W ocenie komisji obu instancji, zgodnie z art. 59 prawa górniczego odszkodowanie z tego tytułu nie przysługuje użytkownikom wieczystym, lecz jedynie właścicielowi, jeśli nie jest organem lub instytucją państwową.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na to orzeczenie Henryka K. i Gertruda K. powołały się na to, że w przeszłości Kopalnia Węgla Kamiennego w W.Ś. zajęła bezpodstawnie ich własny grunt pod budowę szybu IV i dopiero po 7 latach otrzymały one w użytkowanie wieczyste wyżej wymienione parcele, ulegające trwałej degradacji z powodu eksploatacji górniczej. Do skargi strony dołączyły wyjaśnienie Ministerstwa Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 22 lutego 1990 r., stwierdzające, że forma użytkowania wieczystego mówi jedynie o pochodzeniu gruntów, natomiast prawo użytkowania wieczystego jest traktowane jak prawo własności, jest zbywalne i dziedziczne.
Odpowiadając na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że treść użytkowania wieczystego, określona w art. 233 kodeksu cywilnego, jest wprawdzie podobna do prawa własności, jednakże przedmiotem rozporządzeń dokonywanych przez użytkownika wieczystego nie jest sama rzecz, lecz prawo mu przysługujące Z chwilą ustanowienia użytkowania wieczystego Państwo nie przestało być właścicielem gruntu. Skoro zaś Skarbowi Państwa nie przysługiwało w myśl art. 59 ust. 1 prawa górniczego odszkodowanie za nie dające się usunąć uszkodzenie gruntu, to również prawo takie nie mogło być przeniesione na użytkowników wieczystych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Dekret z dnia 6 maja 1953 r. - Prawo górnicze, którego jednolity tekst ogłoszony został w Dzienniku Ustaw z 1978 nr 4 poz. 12, pochodzi z okresu, kiedy hołdowano zasadzie jednolitej własności państwowej /Skarbu Państwa wraz z jednostkami państwowymi nie będącymi osobami prawnymi/ oraz tak zwanej ograniczonej własności przedsiębiorstw państwowych i innych państwowych osób prawnych /ograniczenie prawa własności w tym wypadku odnosiło się do celów statutowych danej osoby prawnej/. W takim kontekście było zrozumiałe, że odszkodowanie z tytułu szkód górniczych nie przysługiwało w obrębie jednej osoby prawnej, jaką był Skarb Państwa, albo w odniesieniu do innej państwowej osoby prawnej, której cele statutowe ograniczały prawo do zaspokojenia roszczeń od państwowej jednostki organizacyjnej lub innej osoby prawnej.
Odmiennie należy ocenić sytuację prawną osób, które otrzymały nieruchomość państwową do użytkowania wieczystego albo wcześniej - na własność czasową. Nie chodzi w tych wypadkach o ograniczone prawa rzeczowe czy też - jak to sformułowano w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia - o "posiadanie zależne" użytkownika wieczystego. Zasadą wynikającą z art. 233 kodeksu cywilnego /zdanie pierwsze in fine/ jest to, że użytkownik wieczysty może korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób. Oznacza to, iż prawo użytkownika wieczystego praktycznie zbliżone jest do prawa własności Uiszczając opłaty za użytkowanie wieczyste i wywiązując się z innych obowiązków określonych w ustawach bądź w umowie o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste, użytkownik może w sposób samoistny, wyłączający ingerencję innych osób, korzystać z rzeczy, pobierać z niej pożytki naturalne oraz cywilne. Poza tym - jak wynika z art. 234 Kc - do oddania gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do gmin bądź ich związków w użytkowanie wieczyste stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu własności nieruchomości.
Mając powyższe na względzie, należy dojść do wniosku, że prawo pozytywne, w szczególności zaś przepisy art. 59 ust. 1 i 7 dekretu z dnia 6 maja 1953 r. - Prawo górnicze /Dz.U. 1978 nr 4 poz. 12 ze zm./, nie stwarzają ograniczeń w dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych użytkowników wieczystych z tytułu trwałego uszkodzenia gruntu rolnego lub leśnego. Wręcz przeciwnie, skoro w przepisach wykonawczych, a mianowicie w par. 5 ust. 2 i par. 7 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 1983 r. w sprawie odszkodowań za nie dające się usunąć uszkodzenia gruntów rolnych i leśnych, za uszkodzone wskutek robót górniczych zasiewy i uprawy oraz w sprawie sposobu wypłaty odszkodowań pieniężnych za szkody górnicze /Dz.U. nr 32 poz. 151 ze zm./, nie zostało wyłączone prawo dzierżawcy gruntu państwowego do otrzymania odszkodowania z tego tytułu, a więc prawo posiadacza zależnego, którego prawo podmiotowe jest słabsze jako prawo względnie obowiązujące, to przy zastosowaniu wykładni a minori ad maius analogiczne uprawnienie użytkownika wieczystego, wynikające bezpośrednio z treści rzeczowego prawa wieczystego użytkowania, tym bardziej musi być respektowane.
Orzeczenia komisji do spraw szkód górniczych obu instancji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zostały wydane z istotnym naruszeniem powołanych wyżej przepisów prawa materialnego, co uzasadnia ich uchylenie na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa oraz zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania na zasadzie art. 208 Kpa.
Rozpoznając sprawę ponownie, właściwy w sprawach szkód górniczych organ I instancji ustali zakres trwałego uszkodzenia gruntu będącego w użytkowaniu wieczystym skarżących i odpowiednio do tego określi wysokość odszkodowania.