Uzasadnienie
Orzeczeniem z dnia 28 maja 1990 r. Odwoławcza Komisja do Spraw Szkód Górniczych w Katowicach uchyliła orzeczenie Okręgowej Komisji do Spraw Szkód Górniczych w K. z dnia 19 kwietnia 1989 r., zobowiązujące Kopalnię Węgla Kamiennego "B." do wypłacenia Wojciechowi W. kosztów poniesionych w związku z zabezpieczeniem w czasie budowy budynku mieszkalnego położonego w S. nr 24 przed szkodami górniczymi, i oddaliła jego wniosek w całości.
W motywach orzeczenia Odwoławcza Komisja stwierdziła na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności dopuszczonego dowodu z operatu szacunkowego opracowanego przez biegłego, iż budynek mieszkalny w S. nr 24 został wybudowany w latach 1983-1986 na podstawie zatwierdzonego projektu technicznego i pozwolenia na budowę z dnia 13 maja 1983 r., wydanego przez Urząd Miasta i Gminy B. Zatwierdzony projekt obejmował budynek dwukondygnacyjny, bez podpiwniczenia. Budynek miał zostać zabezpieczony przed wpływami górniczymi III kategorii.
Jak wynikało z opinii szacunkowej opracowanej przez biegłego powołanego przez Odwoławczą Komisję, budynek będący przedmiotem postępowania został w ten sposób zabezpieczony. Jednocześnie biegły ustalił, iż wykonano budynek o trzech kondygnacjach, całkowicie podpiwniczony, co było niezgodne z zatwierdzonym projektem technicznym i pozwoleniem budowlanym. W tej sytuacji jako podstawę prawną oddalenia wniosku Odwoławcza Komisja powołała art. 66 prawa górniczego, który ma zastosowanie w niniejszej sprawie ze względu na art. 56 w związku z art. 50 ust. 3 pkt 1 tego prawa.
W świetle tych przepisów, w razie ustalenia, że nowo wznoszony budynek został wybudowany bez zezwolenia wymaganego prawem lub niezgodnie z warunkami określonymi w zezwoleniu, przedsiębiorstwo górnicze zwolnione jest z obowiązku ponoszenia kosztów robót zabezpieczających.
Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na ostateczne orzeczenie Odwoławczej Komisji do Spraw Szkód Górniczych wniósł Wojciech W., działający przez ustanowionego pełnomocnika adwokat K. L. Zarzucił on temu orzeczeniu, że zostało wydane sprzecznie z prawem, wskutek naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności z obrazą przepisów art. 66 w związku z art. 56 i art. 50 ust. 3 pkt 1 prawa górniczego, ponadto z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 139 w związku z art. 107 par. 3 Kpa oraz art. 9 Kpa w związku z art. 76 prawa górniczego. Powołując się na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia.
Odwoławcza Komisja w odpowiedzi na skargę wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując motywy rozstrzygnięcia przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, a ponadto wskazała, że przyjęcie poglądu skarżącego, iż zwolnienie przedsiębiorstwa górniczego z obowiązku poniesienia kosztu robót zabezpieczających z przyczyn przewidzianych w art. 66 prawa górniczego wymaga ustalenia, czy i jaki wpływ na powstanie szkody górniczej może mieć naruszenie warunków zezwolenia, prowadziłoby wprost do naruszenia i obejścia prawa. Co do zarzutu naruszenia art. 139 Kpa przez wydanie decyzji na niekorzyść strony odwołującej się Odwoławcza Komisja podniosła dodatkowo, iż skoro w świetle art. 66 prawa górniczego. Kopalnia "B." powinna być zwolniona z obowiązku poniesienia kosztu robót zabezpieczających, to obciążenie Kopalni tym obowiązkiem prowadziłoby do wydania decyzji bez podstawy prawnej.
Ustosunkowując się wreszcie do zarzutu, iż Odwoławcza Komisja nie wskazała poszkodowanemu drogi wystąpienia o przyznanie mu odszkodowania w trybie nadzwyczajnym przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego, Komisja, uznając słuszność zarzutu, podniosła, iż uchybienie to nie pociąga za sobą dla poszkodowanego żadnych ujemnych następstw, albowiem prawo górnicze nie ustanowiło terminu złożenia wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest bezzasadna. Orzeczenie Odwoławcze Komisji do Spraw Szkód Górniczych zostało wydane w nie budzącym wątpliwości stanie faktycznym. Bezsporne było, iż budynek mieszkalny w S. nr 24, położony na terenie górniczym Kopalni "B.", zgodnie z projektem technicznym oraz pozwoleniem budowlanym, po uzgodnieniu z Okręgowym Urzędem Górniczym w T., został zabezpieczony według III kategorii odporności na ujemne wpływy robót górniczych. Również niesporne było, iż budynek ten został wybudowany niezgodnie z zatwierdzonym projektem technicznym i pozwoleniem budowlanym, które przewidywały zgodę na dwukondygnacyjny budynek bez podpiwniczenia. Na rozprawie przed Odwoławczą Komisją skarżący przyznał, iż w trakcie budowy obiektu wprowadził takie odstępstwa, jakie przedstawił w swojej opinii biegły.
W tej sytuacji decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jak to słusznie przyjęła Odwoławcza Komisja, ma art. 66 prawa górniczego. Stanowi on m.in., że obowiązek naprawienia szkody górniczej przez przedsiębiorstwo górnicze nie istnieje w przypadku, gdy szkoda wynikła w nieruchomości wzniesionej bez zezwolenia wymaganego prawem lub niezgodnie z warunkami określonymi w zezwoleniu.
Roszczenie będące przedmiotem m.in. sprawy nie jest szkodą w rozumieniu art. 53 prawa górniczego. Wynika ono z przepisu art. 50 ust. 3 pkt 1 tego prawa, który mówi o działalności profilaktycznej, zapobiegającej powstawaniu szkód górniczych w środowisku, w obiektach i urządzeniach położonych na terenach górniczych. Działanie takie w trakcie budowy ma na celu wzmocnienie i zabezpieczenie budynku przed ujemnymi wpływami górniczymi i tym samym zapobieżenie ewentualnym szkodom. Zabezpieczenie takie pociąga za sobą dodatkowe koszty budowy i chociaż koszty te nie stanowią szkody w rozumieniu art. 53 i art. 54 prawa górniczego, to ze względu na treść art. 56 tego prawa przepisy o naprawie szkód górniczych stosuje się odpowiednio do kosztów związanych z zabezpieczeniem przed ujemnymi wpływami górniczymi. W tej sytuacji ma oczywiście również zastosowanie art. 66 prawa górniczego, zwalniający przedsiębiorstwo górnicze z obowiązku ponoszenia kosztów robót zabezpieczających w przypadku ustalenia, iż nowo wznoszony budynek został wybudowany bez pozwolenia lub niezgodnie z warunkami w nim określonymi.
Ustosunkowując się do zarzutów skarżącego, należy stwierdzić, iż "odpowiednie" stosowanie przepisów o naprawie szkód górniczych wiąże się z odmiennym ich charakterem w stosunku do profilaktycznej działalności zapobiegającej powstawaniu szkód. Nie oznacza to jednak, że się ich nie stosuje lub stosuje dowolnie, jak to czyni skarżący, który uzależnia ich stosowanie od rozstrzygnięcia nie przewidzianych prawem kwestii wstępnych, dotyczących wpływu naruszenia warunków zezwolenia na budowę na wystąpienie szkody. Słusznie również wskazuje Odwoławcza Komisja, iż przyjęcie takiego /nie przewidzianego prawem/ rozwiązania prowadziłoby do paradoksalnych sytuacji, kiedy przedsiębiorstwo górnicze w razie wystąpienia szkody byłoby zwolnione z obowiązku naprawienia szkody, którą wyrządziło, natomiast ponosiłoby koszty robót zabezpieczających, mimo naruszenia prawa przez inwestora.
W tej sytuacji nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy złożona dopiero na rozprawie decyzja Urzędu Miasta i Gminy B., udzielająca skarżącemu Wojciechowi W. pozwolenia na zmianę projektu technicznego. Decyzja ta została wydana w dniu 15 stycznia 1988 r., a jak wynika z akt sprawy, budynek wykonano w sposób niezgodny z warunkami pozwolenia i roboty budowlane zakończono w całości w 1986 r. Prawo budowlane /Dz.U. nr 38 poz. 229 ze zm./ nie przewiduje zmiany projektu technicznego budowy po całkowitym wybudowaniu obiektu budowlanego.
Wobec powyższego wydana ex post decyzja Urzędu Miasta i Gminy B. nie może konwalidować dokonanego przez skarżącego naruszenia warunków pozwolenia budowlanego i nie pozwala, wbrew twierdzeniom skarżącego, na traktowanie obiektu jak budowli wykonanej przez inwestora od początku zgodnie z pozwoleniem. Oczywistą konsekwencją przedstawionego stanu rzeczy jest zastosowanie art. 66 prawa górniczego w związku z art. 56 i art. 50 ust. 3 pkt 1 tego prawa.
Niezasadny jest również zarzut skarżącego naruszenia art. 139 Kpa w związku z art. 107 par. 3 Kpa, albowiem art. 139 Kpa nie wyklucza wydania przez organ odwoławczy decyzji na niekorzyść strony odwołującej się w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny. Obciążenie zaś przedsiębiorstwa górniczego obowiązkiem poniesienia kosztu robót zabezpieczających w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo to na podstawie przepisów prawa górniczego jest zwolnione od powyższego obowiązku, bez wątpienia stanowi rażące naruszenie prawa.
Odwoławcza Komisja w odpowiedzi na skargę właściwie uzasadniła te okoliczności.
Co do zarzutu powstania dekretu - Prawo górnicze w "rozkwicie czasów stalinowskich", a ponadto powołanie się na art. 435 Kc, to Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że przepis art. 66 prawa górniczego w żaden sposób nie kłóci się z aktualnie przyjętymi w społeczeństwie normami, uzależniając obowiązek naprawienia szkody od zgodnego z prawem działania inwestora, niezależnie zaś od tego prawo górnicze jest nadal obowiązującym prawem i należy je stosować.
Jeżeli natomiast chodzi o zarzuty odwołujące się do przepisów kodeksu cywilnego, to abstrahując od tego, iż w przypadku obowiązku naprawienia szkód górniczych prawo górnicze jest ustawą szczególną w stosunku do kodeksu cywilnego, należy stwierdzić, że art. 435 Kc dotyczy przypadku, gdy szkoda już nastąpiła, natomiast w omawianej sprawie chodzi o zwrot kosztów zabezpieczenia przed ewentualną szkodą; ponadto nie można jednoznacznie stwierdzić, że zasady odpowiedzialności za szkody przewidziane w prawie górniczym są bardziej surowe niż analogiczne zasady w kodeksie cywilnym.
Wreszcie co do niewskazania skarżącemu drogi wystąpienia o przyznanie mu odszkodowania w trybie nadzwyczajnym przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego na zasadzie art. 9 Kpa w związku z art. 76 i art. 56 prawa górniczego, to - jak słusznie stwierdziła Odwoławcza Komisja w odpowiedzi na skargę - aktualnie skarżący wie już o takiej możliwości, która nie jest ograniczona żadnym terminem, i w tej sytuacji uchybienie to nie może w żadnym wypadku powodować uchylenia zaskarżonego orzeczenia.
Z wymienionych wyżej względów skarga nie jest uzasadniona i dlatego oddalono ją na zasadzie art. 207 par. 5 Kpa. Zaskarżone orzeczenie jest zgodne z prawem.
W związku ze stanowiskiem Odwoławczej Komisji zawartym w odpowiedzi na skargę należy wskazać, że przepis art. 76 prawa górniczego ma zastosowanie poprzez art. 56 również do kosztów związanych z zabezpieczeniem obiektu budowlanego w czasie budowy przed szkodami górniczymi, skoro nawiązuje on do art. 66 i skoro przepisy o naprawie szkód górniczych /art. 56/ stosuje się odpowiednio do kosztów zapobiegania powstawaniu szkód w środowisku, w obiektach i urządzeniach położonych na terenach górniczych przez stosowanie w terminie technicznie możliwym i gospodarczo uzasadnionym odpowiedniej profilaktyki /art. 50 ust. 3 pkt 1 prawa górniczego/.