Wyrok NSA oz. w Katowicach z 21 listopada 1991 r., SA/Ka 790/91

Teza

Przy rozpoznawaniu sprawy w zakresie stosowania art. 66 dekretu z dnia 6 maja 1953 r. - Prawo górnicze /Dz.U. 1978 nr 4 poz. 12 ze zm./ nie można pominąć skutków zastosowania przez właściwe organy art. 40 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane /Dz.U. nr 38 poz. 229 ze zm./.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Małgorzaty i Bernarda K. na orzeczenie Odwoławczej Komisji do Spraw Szkód Górniczych z dnia 17 maja 1991 r. w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów wykonania zabezpieczenia obiektu budowlanego przed szkodami górniczymi i na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżone orzeczenie, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Odwoławczej Komisji do Spraw Szkód Górniczych kwotę trzydziestu pięciu tysięcy złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżących.

Uzasadnienie

Zaskarżonym orzeczeniem ostatecznym Odwoławczej Komisji do Spraw Szkód Górniczych z dnia 17 maja 1991 r. zostało utrzymane w mocy orzeczenie Okręgowej Komisji do Spraw Szkód Górniczych w K. z dnia 20 września 1990 r., oddalające wniosek Bernarda K. o zobowiązanie Kopalni Węgla Kamiennego "P." do zwrócenia mu równowartości kosztów zabezpieczenia przed szkodą górniczą budynku mieszkalnego położonego w Ż. przy ul. L. nr 14. Ustalono, iż budynek ten został wzniesiony bez uprzedniego uzyskania przez inwestora pozwolenia na budowę /art. 66 prawa górniczego/. Powołany w uzasadnieniu orzeczenia stan faktyczny, ustalony w toku postępowania, przedstawia się następująco: w 1985 r. Małgorzata i Bernard małżonkowie K. uzyskali pozwolenie na budowę kotłowni wraz z częścią socjalną, z warunkiem zabezpieczenia tego obiektu przed szkodami górniczymi III kategorii. Do realizacji tego obiektu inwestorzy nie przystąpili, albowiem w lipcu 1986 r. kiedy rozpoczęli budowę, odstąpili od wznoszenia kotłowni i rozpoczęli budowę budynku mieszkalnego, jednakże nie wystąpili do organu nadzoru budowlanego o wydanie pozwolenia na budowę tego obiektu. Po wykonaniu ław fundamentowych według projektu kotłowni kierownik budowy opracował projekt zamienny budowy budynku mieszkalnego, na podstawie którego realizowana była budowa w dalszych etapach. Projekt ten przewidywał wykonanie w budynku mieszkalnym zabezpieczenia przed III kategorią szkód górniczych i zabezpieczenie to w trakcie wznoszenia budynku zostało wykonane. Małżonkowie K. zwrócili się do Urzędu Miejskiego w I. o wydanie pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego dopiero w 1987 r. i spotkali się z odmową. Natomiast w dniu 19 czerwca 1987 r. wydano postanowienie o zawieszeniu postępowania w sprawie wydania pozwolenia na użytkowanie budynku mieszkalnego wybudowanego niezgodnie z projektem technicznym i zatwierdzonym planem realizacyjnym oraz bez uzyskania decyzji o pozwoleniu na zmianę sposobu użytkowania kotłowni na budynek mieszkalny do czasu spełnienia przez inwestora wymienionych w postanowieniu warunków. W dniu 19 grudnia 1989 r. małżonkowie K. uzyskali pozwolenie na użytkowanie rzeczonego budynku mieszkalnego. Rozpoznając odwołanie od orzeczenia I instancji, Odwoławcza Komisja do Spraw Szkód Górniczych miała na względzie przede wszystkim to, że rzeczony budynek mieszkalny został wzniesiony bez uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę. Zgodnie zaś z obowiązującymi przepisami prawa budowlanego uzyskanie takiej decyzji było niezbędne. Niesporne jest również to, że w budynku tym zostały wykonane zabezpieczenia przed wpływami górniczymi III kategorii. Zgodnie z art. 56 prawa górniczego przepisy o naprawie szkód górniczych stosuje się odpowiednio w sprawach unormowanych w art. 50 ust. 3 pkt 1 prawa górniczego, to jest - między innymi - w sprawach o zwrot kosztów zabezpieczenia przed szkodą górniczą nowo wznoszonych obiektów budowlanych. Oznacza to, że również przepis art. 66 prawa górniczego ma zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie z tym przepisem obowiązek naprawienia szkody górniczej, a w rozpoznawanej sprawie - obowiązek zwrotu przez przedsiębiorstwo górnicze kosztów zabezpieczenia przed szkodą górniczą nie powstaje, gdy szkoda wynikła w trwałych budowlach i urządzeniach wzniesionych lub przebudowanych bez zezwolenia wymaganego prawem. Organ odwoławczy podzielił stanowisko wyrażone przez organ pierwszej instancji, że uzyskanie pozwolenia na użytkowanie rzeczonego budynku ma jedynie ten skutek, iż terenowy organ administracji państwowej rezygnuje z przewidzianej w prawie budowlanym możliwości nakazania rozbiórki obiektu i dopuszcza go do użytkowania /art. 37, 40 i 42 prawa budowlanego i par. 59 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego - Dz.U. nr 8 poz. 48/.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Małgorzata i Bernard małżonkowie K. zarzucają, że ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę zaskarżonej decyzji są wadliwe. Nie jest prawdą że od razu przystąpili do budowy budynku mieszkalnego zamiast kotłowni, a obiekt, jaki powstał, niewiele przypomina budynek mieszkalny. Wszystkie odstępstwa od pierwotnego projektu zostały uzgodnione z organami budowlanymi, a tym samym - ich zdaniem - nie było konieczne uzyskiwanie ponownej decyzji o pozwoleniu na budowę, skoro w istocie chodziło o nieznaczne odstępstwa od planu realizacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalanie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

(...) Przepis art. 37 dekretu z dnia 6 maja 1953 r. - Prawo górnicze /Dz.U. 1978 nr 4 poz. 12 ze zm./ uzależnia udzielenie pozwolenia budowlanego od uzgodnienia z okręgowym urzędem górniczym. Pozwolenie może być uzależnione od spełnienia warunków technicznych określonych przez okręgowy urząd górniczy. Spełnienie tych warunków ma na celu ograniczenie ryzyka powstania szkód górniczych.

W rozpatrywanej sprawie wymaga rozważenia, czy wystąpiły określone w art. 66 prawa górniczego przesłanki istotne dla zniesienia odpowiedzialności przedsiębiorstwa górniczego za szkodę górnicza, a także obowiązku zwrotu kosztów zabezpieczenia przed szkodą górniczą nowo wznoszonych obiektów budowlanych.

Jest w sprawie niesporne, że skarżący uzyskali pozwolenie na budowę kotłowni wraz z częścią socjalną. Decyzja ta ustanawiała jako jeden z warunków technicznych wykonanie zabezpieczenia obiektu przed szkodami górniczymi III kategorii. Po wykonaniu ław fundamentowych kotłowni skarżący przystąpili do realizacji budynku mieszkalnego na podstawie zamiennego projektu technicznego wykonanego przez kierownika budowy. Według tego projektu został wykonany budynek mieszkalny. Należy zatem rozważyć, czy w rozpoznawanej sprawie wystąpił przypadek samowoli budowlanej, rozumianej jako wzniesienie obiektu budowlanego bez uzyskania pozwolenia budowlanego, czy też chodzi o istotne odstąpienie przez inwestora od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę, czyli o sytuację, która uzasadnia wydanie decyzji o wstrzymaniu robót budowlanych /art. 36 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane - Dz.U. nr 38 poz. 229 ze zm./. Z akt sprawy wynika, że organy nadzoru budowlanego tak właśnie potraktowały inwestycję skarżących, skoro w postanowieniu o zawieszeniu postępowania w sprawie wydania pozwolenia na użytkowanie budynku mieszkalnego określono go jako budynek wybudowany niezgodnie z projektem technicznym i zatwierdzonym planem realizacyjnym, a także bez decyzji zezwalającej na zmianę sposobu użytkowania kotłowni na budynek mieszkalny. Trzeba też wskazać, że prawo budowlane wyraźnie odróżnia te dwie sytuacje, o czym świadczy powołany wyżej jego przepis art. 36.

Niezależnie od tego należy wskazać, że zgodnie z tezą zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 1988 r. /ONSA 1988 Nr 2 poz. 68/ wydanie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego /art. 40 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane - Dz. U. Nr 38 poz. 229 ze zm./ ma ten skutek, iż wcześniej popełnioną samowolę budowlaną uznaje się za niebyłą. Gdyby nawet zatem przyjąć, że art. 66 prawa górniczego obejmuje też sytuację istotnego odstępstwa przez inwestora od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę, którego częścią jest zwykle zatwierdzony plan realizacyjny (...), to przy rozpoznawaniu sprawy w zakresie stosowania tej normy prawa górniczego nie można pominąć tego, jakie skutki wywołuje zastosowanie przez właściwe organy art. 40 prawa budowlanego.

W toku postępowania toczącego się przed organami obu instancji nie rozważano sprawy w tym aspekcie, co mogło w ocenie Sądu mieć wpływ na jej wynik. Z tych powodów, uznając skargę za zasadną, uchylono zaskarżone orzeczenie w myśl art. 207 par. 2 pkt 1 i 3 Kpa. Orzeczenie o kosztach postępowania wydano na podstawie art. 208 Kpa.