Wyrok NSA oz. w Krakowie z 28 stycznia 1997 r., SA/Kr 1073/95

Teza

Jedynie dopuszczalne w zakresie praw jakie mogą przypaść dziecku poczętemu /nasciturus/ w zakresie stosunków niemajątkowych wiążą się nie z przyjmowaniem innego pojęcia "osoby fizycznej" na gruncie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./ i kodeksu cywilnego, ale z charakterem uprawnień kombatanckich i z odpowiedzią na pytanie, czy uprawnienia te ze względu na swoje przeznaczenie służyć mogą jedynie człowiekowi już narodzonemu.

Gros uprawnień związanych ze statusem kombatanta lub osoby represjonowanej o których mowa w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. posiada charakter majątkowy.

Niewątpliwie jednak samo uzyskanie statusu kombatanta lub osoby represjonowanej ma charakter prawa niemajątkowego /"bycie kombatantem" jest rodzajem wyróżnienia, co zostało dobitnie podkreślone przez ustawodawcę w preambule ustawy/, chociaż status ten osiąga się poprzez indywidualną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznającą uprawnienia określone w ustawie.

Sentencja

1. uchyla zaskarżoną decyzję.

Uzasadnienie

Interpretacja pojęcia "osoby" zastosowana przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w wydanej decyzji narusza prawo materialne. Nie można bowiem odrywać ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego od całego systemu prawnego a zwłaszcza od przepisów Kodeksu cywilnego.

Zarzuty podniesione przez skarżącego co do tej kwestii są uzasadnione, gdyż pierwotna regulacja kodeksu dotycząca początku zdolności prawnej /a zatem i początku osoby fizycznej/ została w istotnej mierze zmodyfikowana ustawą z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach przerywania ciąży /Dz.U. nr 17 poz. 78/.

Urząd przeoczył fakt, iż w momencie wydawania decyzji, zgodnie z regulacją przewidzianą w art. 8 par. 2 Kc zdolność prawną ma również dziecko poczęte /nasciturus/. Zdolność ta w zakresie stosunków niemajątkowych przysługuje mu bezwarunkowo, a w zakresie stosunków majątkowych - warunkowo.

Jest sprawą oczywistą natomiast, że zakres praw jakie mogą przypaść nasciturusowi w zakresie stosunków niemajątkowych jest ograniczony, gdyż "dziecko nie urodzone nie może bowiem mieć takich praw, które ze względu na swoje przeznaczenie służyć mogą jedynie człowiekowi już urodzonemu" /Z.Radwański Prawo cywilne - część ogólna. Warszawa 1994 str. 128/.

Tak więc przyznawanie dzieciom statusu osób represjonowanych nie było w tych przypadkach związane ani z ich walką o niepodległość, ani też z przynależnością do żadnych organizacji niepodległościowych, ale miało służyć wyrównywaniu krzywd, pewnemu zadośćuczynieniu za cierpienia doznane w obozach.

Brak podstaw zatem do odmiennego traktowania dzieci poczętych, lecz jeszcze nie narodzonych tylko z tego względu, że nie narodziły się w obozach /więzieniach/. Bowiem gdyby się tam narodziły byłyby traktowane niewątpliwie jako osoby represjonowane.