Uzasadnienie
Decyzją z dnia 23 kwietnia 1992 r. znak G.III.7221/31/92 Wojewoda T-ki na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w B. z dnia 6 marca 1992 r. znak N.Z.RBG-Brz-7221/1/90, ustalającą odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, stanowiącą działki nr 173/1 i 173/2, położone w J. G. o powierzchni 1,13 ha, na rzecz Janiny Z., Kazimiery Sz. i spadkobierców Władysława T. w wysokości po 135.280.567 zł i zobowiązującą Zarząd Miasta B. do wypłaty powyższego odszkodowania. W uzasadnieniu swej decyzji Wojewoda T-ki stwierdził, że organ I instancji trafnie przyjął, stosując się do uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1989 r. /III AZP 15/88/, iż w związku z utratą przez nieruchomość rolną /leśną/ dotychczasowego charakteru należy dla tej nieruchomości ustalić odszkodowanie jak za grunt budowlany. Uwzględniając powyższą zasadę, biegli oszacowali 1 m2 wywłaszczonej nieruchomości na 31.500 zł. Wniosek Zarządu Miasta B., złożony na rozprawie przed organem II instancji, o ponowne dokonanie szacunku nieruchomości nie ma znaczenia dla sprawy, spowodowałby zaś jedynie przedłużenie postępowania i podwyższyłby jego koszty w sposób nieuzasadniony.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję Burmistrz Miasta B. zarzucił jej naruszenie przepisów art. 6-7, art. 78, art. 81, art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa oraz art. 50 i art. 56 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/ i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w całości. Zdaniem skarżącego, obciążenie Gminy B. obowiązkiem wypłacenia odszkodowania jest bezzasadne. Wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło na wniosek Rejonowego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w B. na podstawie art. 52 cytowanej ustawy w brzmieniu ogłoszonym w Dz.U. 1985 nr 22 poz.
- Zgodnie z tą ustawą, obowiązek wypłacenia odszkodowania ciąży na organie orzekającym o wywłaszczeniu, a wnioskodawca może nabyć nieruchomość na własność lub w użytkowanie wieczyste. Gmina jako odrębny podmiot prawa wówczas nie istniała. Nabycie spornej nieruchomości przez Gminę B. od Skarbu Państwa może nastąpić na innej podstawie i w innym trybie. Skarżący zakwestionował również oszacowanie nieruchomości przez biegłych. Jego zdaniem, nastąpiło ono z naruszeniem postanowień art. 56 powyższej ustawy, ponieważ przedmiotem wyceny nie jest działka budowlana, lecz grunt leśny. Wycena nie jest poparta analizą umów zbycia podobnych gruntów, przyjęta stawka 30 tys. złotych za 1 m2 gruntu jest dowolna, a zastosowane zwyżki od ceny podstawowej są niczym nie uzasadnione. Organ II instancji nie uwzględnił wniosku dowodowego o powołanie nowych biegłych, co powinno było nastąpić w związku z zasadniczą rozbieżnością między wyceną sporządzoną przez biegłych w styczniu 1992 r. a wyceną dokonaną poprzednio przez innego biegłego, z uwzględnieniem ruchu cen nieruchomości oraz zmiany wartości złotego.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda T-ki wniósł o jej oddalenie. Stosownie do poglądu wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 1989 r. SA/Kr 1035/89, odwołującego się do zasady prawnej zawartej w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1989 r. III AZP 15/88, iż po dniu utraty przez nieruchomość rolną /leśną/ dotychczasowego charakteru należy dla nieruchomości ustalić odszkodowanie jak za grunt budowlany, biegli dokonali wyceny gruntu jak za grunt budowlany inny niż przeznaczony pod budownictwo mieszkaniowe, przyjmując najniższą cenę podstawową, i dokonali tego na podstawie analizy cen notowanych na miejscowym rynku nieruchomości budowlanych. W tej sytuacji wniosek o powtórne oszacowanie gruntu przedłuża toczące się już kilka lat postępowanie i podnosi bez uzasadnienia jego koszty. Również nieuzasadniony jest zarzut, że Gmina B. nie jest właściwa do wypłaty odszkodowania. Wprawdzie wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa i on był zobowiązany do wypłaty odszkodowania, jednakże obecnie sporna nieruchomość stała się własnością Gminy B. na mocy decyzji Wojewody T-kiego z dnia 27 stycznia 1992 r. Gmina prowadzi na niej eksploatację kopalni piasku w formie jednoosobowej spółki. Stosownie zatem do postanowień art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191/ zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego stały się z dniem wejścia w życie ustawy o samorządzie terytorialnym zobowiązaniami i wierzytelnościami właściwych gmin.
Rozpatrując skargę, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przede wszystkim rozstrzygnięcia wymaga kwestia, kto - Skarb Państwa czy Miasto B. - jest zobowiązany do wypłacenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, skoro jej wywłaszczenie nastąpiło decyzją z dnia 8 marca 1989 r. na rzecz Skarbu Państwa, a decyzja ta została zaskarżona w toku instancji w części dotyczącej ustalenia odszkodowania, ponowne zaś ustalenie odszkodowania zostało poprzedzone wydaniem ostatecznej decyzji na podstawie art. 18 ust. 1 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./, stwierdzającej, że nieruchomość stała się w dniu wejścia w życie powyższej ustawy, to jest z dniem 27 maja 1990 r., z mocy prawa własnością Miasta B. Nie można podzielić poglądu zaprezentowanego w skardze, że obowiązek ten obciąża Skarb Państwa jako podmiot, na którego rzecz nastąpiło wywłaszczenie, w okolicznościach, kiedy Gmina B. jako odrębny podmiot prawa nie istniała i nie wnioskowała o wywłaszczenie tej nieruchomości.
Konstrukcja art. 5 ust. 1 i art. 16 cytowanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. nie upoważnia do takiego wniosku. Normę prawną zawartą w art. 5 ust. 1 tej ustawy należy rozumieć w ten sposób, że własność i inne prawa majątkowe, przysługujące w zakresie określonym w pkt 1-3 tego ustępu Skarbowi Państwa albo innym państwowym osobom prawnym, stają się w dniu 27 maja 1990 r. z mocy samego prawa, to jest powyższej ustawy, mieniem właściwych gmin. Nabycie tego mienia jest w każdym wypadku nabyciem pochodnym, uzależnione bowiem jest od charakteru uprawnień do tego mienia przysługujących Skarbowi Państwa lub państwowym osobom prawnym. Nabycie mienia komunalnego więc oznacza jedynie zmianę podmiotu tego prawa. Występuje tu zatem sytuacja podobna jak przy sukcesji generalnej, tyle że ograniczona do mienia określonego w decyzji wydanej na podstawie art. 18 ust. 1 omawianej ustawy /por. również uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1991 r. III CZP 70/90, OSN-CAPOS nr 7/1991 poz. 81/. Oznacza to, że gmina nabywa określone mienie wraz z ewentualnymi obciążeniami z tym mieniem związanymi.
W rozpatrywanej sprawie oznacza to, że na Mieście B. spoczywa obowiązek zapłacenia byłym właścicielom odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość Gmina nie może przy tym powoływać się na wynikającą z art. 16 ust. 1 omawianej ustawy zasadę, że nabycie mienia na podstawie tej ustawy następuje nieodpłatnie. Zasada ta znajduje jedynie zastosowanie między dotychczasowym właścicielem /Skarbem Państwa lub państwowa osobą prawną/ a nowym właścicielem - gminą. Zaplata odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną przed dniem 27 maja 1990 r. stanowi obciążenie nieruchomości, mieszczące się w konstrukcji pochodnego nabycia mienia na podstawie art. 5 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r.
Nieuzasadnione są również zarzuty Burmistrza Miasta B., iż odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało ustalone nieprawidłowo i jest wygórowane. W wyroku z dnia 21 grudnia 1989 r. SA/Kr 1035/89 Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając decyzję Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w T. z dnia 26 maja 1989 r. nr G.III-8221/1I/89, ustalającą odszkodowanie za omawianą nieruchomość, sformułował następujący pogląd prawny: "W sprawie jest bezsporne, że (...) wywłaszczona nieruchomość utraciła charakter rolny w związku z objęciem jej ostateczną decyzja terenowego organu administracji państwowej o zatwierdzeniu planu realizacyjnego budowy kopalni piasku". W myśl uchwały składu 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1989 r. III AZP 15/88 po dniu utraty przez nieruchomość rolną dotychczasowego charakteru należy za tę nieruchomość ustalać odszkodowanie jak za grunt budowlany.
Stosownie do postanowień art. 209 Kpa ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego wiąże w sprawie ten sąd oraz organ administracji państwowej. Ustalając wysokość odszkodowania, organ I instancji przyjął za jej podstawę wycenę gruntu dokonana przez dwu biegłych w styczniu 1992 r. Kierując się zapatrywaniem prawnym wyrażonym w powyższym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyjęli oni, że sporna nieruchomość jest terenem budowlanym, a jej wartość ustalili "na podstawie badań statystycznych prowadzonych przez autorów elaboratu szacunkowego na terenie całego obszaru objętego działaniem Urzędu Rejonowego w B. Badanie cen rynkowych gruntów jest prowadzone w sposób ciągły od czerwca 1991 r." /z pisma biegłych, ustosunkowującego się do zastrzeżeń Zarządu Miasta B. na temat ich wyceny/.
W tej sytuacji nie można podzielić zarzutów Burmistrza Miasta B., że postępowanie w sprawie narusza przepisy o postępowaniu dowodowym /art. 6, 7 i 81 Kpa/. Organ administracji I instancji nie naruszył również postanowień art. 77 par. 1 Kpa, nakazującego w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, i był uprawniony nie uwzględnić żądania Miasta B. przeprowadzenia dowodu - nowej wyceny gruntu /art. 78 par. 2 Kpa/, skoro żądanie dotyczyło okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami /opiniami obu biegłych/.
Mając na względzie powyższe ustalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na postawie art. 207 par. 5 Kpa skargę oddalił.