Uzasadnienie
Jak wynika z wypisów z rejestru gruntów, w posiadaniu Janiny S. znajduje się 3,91 ha gruntu, w posiadaniu zaś jej syna Wiktora S. - 2,81 ha w miejscowości Sz. Grunty te od 1980 r. były opodatkowane podatkiem gruntowym jako dwa oddzielne gospodarstwa rolne /jednostki podatkowe/. W związku z powołaniem w jesieni 1980 r. Wiktora S. do odbycia zasadniczej służby wojskowej, Naczelnik Gminy Sz., powołując się na zarządzenie Ministra Finansów z dnia 9 maja 1967 r. w sprawie trybu postępowania przy uznawaniu gospodarstw rolnych za wspólne lub odrębnie prowadzone dla celów wymiaru podatku gruntowego /M.P. nr 36 poz. 170 ze zm./, decyzją z dnia 19 grudnia 1980 r. - bez numeru - orzekł, że wymienione wyżej grunty należy opodatkować za 1981 r. razem, uznając je tym samym, dla celów podatku gruntowego, za jedno gospodarstwo rolne. W decyzji tej przyjęto, że w związku z odbywaniem przez Wiktora S. służby wojskowej gospodarka rolna na gruntach tych prowadzona jest przez jego matkę Janinę S., przy czym w aktach sprawy brak jest na to jakichkolwiek dowodów, pochodzących sprzed dnia wydania decyzji.
Po otrzymaniu nakazu płatniczego, określającego zobowiązanie pieniężne za rok 1981 łącznie od obu gospodarstw /decyzja Naczelnika Gminy Sz., bez daty, nr 1354/, Janina S. w dniu 16 lutego 1981 r. oświadczyła, że gruntu swego syna nie użytkuje i użytkować nie będzie, składając równocześnie w formie oświadczenia do protokołu odwołanie od tej decyzji.
W dniu 6 kwietnia 1981 r. skarżąca wystąpiła z ponagleniem załatwienia jej odwołania. Organy dopiero to pismo potraktowały jako odwołanie.
Decyzją z dnia 29 maja 1981 r., nr Fn.V-3250 D-148/81 Wojewoda Kielecki nie uwzględnił motywów odwołania, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję. Opierając się na oświadczeniach miejscowych rolników i pracowników służby rolnej Wojewoda Kielecki przyjął za udowodnione, że skarżąca użytkuje grunt swego syna od chwili powołania go do odbycia służby wojskowej, co stanowi przesłankę, aby na podstawie art. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o podatku gruntowym /Dz.U. nr 27 poz. 254 ze zm./ grunty skarżącej i jej syna Wiktora S., opodatkować łącznie.
Janina S. zaskarżyła decyzję Wojewody Kieleckiego do Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznając ją za niesłuszną i wnosząc o jej uchylenie. W skardze akcentuje ona, że gruntu syna nie użytkuje. Grunt pozostaje nadal w użytkowaniu syna, który sam go uprawia, korzystając z urlopów otrzymywanych z wojska. Sytuację ma on w tym przypadku ułatwioną, gdyż służbę wojskową odbywa w Kielcach.
Wojewoda Kielecki w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, nawiązując do motywów zawartych w swej decyzji.
Obecny na rozprawie jako pełnomocnik skarżącej jej mąż Eugeniusz S. wyjaśnił, że czasami sam pomaga synowi w uprawianiu jego gruntu, ale podstawowe prace wykonuje syn osobiście, zarządzając gruntem i pobierając wszystkie z niego pożytki. Dowodem, że Wiktor S. wykonuje prace na swym gruncie mimo odbywania służby wojskowej może być okoliczność, że w tym czasie, tj. w dniu 8 kwietnia 1981 r., przejął na podstawie umowy zawartej z Naczelnikiem Gminy Sz. do zagospodarowania na okres 10 lat 0,69 ha gruntu, który dotychczas stał odłogiem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego. Przede wszystkim należy wskazać, że - aby grunty należące do dwóch lub więcej osób mogły być uznane za jedno gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku gruntowym i tym samym łącznie opodatkowane - musi zachodzić sytuacja określona w hipotezie art. 1 ust. 3 powołanej ustawy z dnia 26 października 1971 r. Z zebranych w sprawie materiałów nie wynika wcale, że sytuacja taka w niniejszej sprawie zachodzi. Okoliczność, że jedna osoba wykonuje określone prace na gruncie drugiej, nie może przesądzać o kumulacji gruntów obu rolników dla celów podatkowych przez uznanie tych gruntów jako objętych wspólną gospodarką. Jeżeli odbywający służbę wojskową Wiktor S. nadal prowadzi na swych gruntach gospodarkę na własny rachunek, to brak jest podstaw do połączenia tych gruntów z gruntami jego matki dla celów wymiaru podatku gruntowego. Sam fakt, że rodzice świadczą pomoc synowi przy uprawie jego gruntów, w czasie gdy ten odbywa służbę wojskową, nie może w świetle obowiązujących przepisów dawać podstaw do uznania ich za gospodarujących na jego gruntach.
Przedstawiona na rozprawie umowa zawarta w dniu 8 kwietnia 1981 r. pomiędzy Wiktorem S. a Naczelnikiem Gminy Sz., na podstawie której Wiktor S. przejął do zagospodarowania 0,69 ha gruntu leżącego odłogiem, dowodzi, że mimo odbywania służby wojskowej nie zrezygnował on z prowadzenia na własny rachunek gospodarstwa rolnego.
Sprawę, czy grunty skarżącej i grunty jej syna objęte są wspólną gospodarką rolną, należało rozpatrzyć tylko w świetle przepisów powołanej ustawy o podatku gruntowym i wydanych na jej podstawie przepisów wykonawczych. Wojewoda Kielecki powołuje się wprawdzie na tę podstawę prawną, ale nie wyciąga z niej prawidłowych wniosków. Przepisy te wyraźnie określają, że grunty stanowiące własność lub będące w samoistnym posiadaniu dwóch lub więcej osób tylko wtedy mogą być łącznie opodatkowane, jeżeli są objęte wspólną gospodarką tych osób, wspólna zaś gospodarka ma się wyrażać między innymi we wspólnie dokonywanych zbiorach oraz wspólnym zaspokajaniu potrzeb z przychodów osiąganych z gospodarstwa rolnego jako całości. W postępowaniu przeprowadzonym w niniejszej sprawie nie wykazano, aby okoliczności takie zachodziły, natomiast z twierdzeń skarżącej wynika, że okoliczności takie nie występują.
Decyzja organu administracji I instancji, powołująca się na przepisy zarządzenia Ministra Finansów z dnia 9 maja 1967 r. jako na wyłączną podstawę prawną, naruszała przepisy ustawy o podatku gruntowym z 1971 r. Przepisy tego zarządzenia, kolidujące z postanowieniami tej ustawy, nie mogły bowiem rodzić żadnych skutków prawnych. Skoro w świetle późniejszej ustawy o podatku gruntowym, regulującej m.in. sprawę uznawania gruntów dwóch lub więcej osób za objęte, lub nie objęte ich wspólną gospodarką, jest bez znaczenia stosunek bliskości /małżeństwa, pokrewieństwa czy powinowactwa/, w jakim osoby te pozostają, to wcześniejsze w tym zakresie postanowienia powołanego zarządzenia Ministra Finansów z dnia 9 maja 1967 r. nie mogą rodzić skutków prawnych, tym bardziej że wykraczały w tej materii poza zakres upoważnienia, na jakie się powołują, to jest art. 2 ust. 3 pkt 1 dekretu z dnia 16 maja 1946 r. o postępowaniu podatkowym /t.j. Dz.U. 1963 nr 11 poz. 60 ze zm./, nie obowiązującego już w czasie orzekania w sprawie przez organ odwoławczy.
Organy administracji obu instancji dopuściły się oprócz tego istotnego naruszenia przepisów proceduralnych. O toczącym się postępowaniu nie został mianowicie zawiadomiony i nie uczestniczył w nim Wiktor S., którego grunt dla celów podatkowych został dołączony do gruntu skarżącej. W toku postępowania nastąpiło niezgodne z przepisami odwrócenie kolejności czynności, najpierw bowiem wydano decyzję, a później gromadzono dowody. Dotyczy to decyzji obu instancji. Opinia, a raczej stanowisko Gminnej Służby Rolnej w Sz., została sporządzona po wniesieniu odwołania przez skarżącą, a informacji u Stefanii A. i sołtysa osady Sz. zasięgnięto /spisano/ po wydaniu decyzji odwoławczej przez Wojewodę Kieleckiego. Jest to praktyka niedopuszczalna i podważa zaufanie obywatela do organów administracji.
W świetle całokształtu sprawy istnieją poważne wątpliwości co do tego, kiedy sporządzona została decyzja Naczelnika Gminy Sz., datowana 19 grudnia 1980 r., której oryginał znajduje się w aktach, a brak jest dowodu jej doręczenia skarżącej. W decyzji tej brak jest ponadto pouczenia o przysługującym prawie odwołania. Nie można wykluczyć, że sporządzono ją dopiero po otrzymaniu pisma Wojewody Kieleckiego z sierpnia 1981 r., nr Fn.V.3250 D-175 i 177/81, którym to pismem polecono Naczelnikowi Gminy zebranie dowodów i skompletowanie akt przed wysłaniem sprawy do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Należy w tym miejscu postawić pytanie, dlaczego działający w imieniu Wojewody Kieleckiego Dyrektor Wydziału Finansowego Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach nie zebrał tych dowodów przed wydaniem przez siebie decyzji. Fakt ten stanowi rażące naruszenie obowiązujących zasad postępowania przed organami administracji.
Organy administracji państwowej obu instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy wyjaśnią wszystkie istniejące w sprawie wątpliwości i przy rozstrzygnięciu sprawy zastosują się do wyrażonego przez Sąd stanowiska. Organy te powinny także rozważyć sprawę podjęcia odpowiednich kroków, by w ich działalności nie zdarzyły się w przyszłości uchybienia, które w tak rażącym stopniu wystąpiły w niniejszej sprawie. Należy także przestrzegać zasady umieszczania dat i numerów sprawy na pismach i decyzjach.
Przy ponownym rozstrzyganiu zaś niniejszej sprawy należy mieć także na uwadze określone względy społeczne. Przepisy prawne z innych dziedzin dają określone uprawnienia osobom odbywającym służbę wojskową, nie może więc być inaczej przy praktycznym stosowaniu przepisów prawa podatkowego.
Organy administracji wydając zaskarżone decyzje naruszyły zatem przepis art. 1 ustawy o podatku gruntowym z 1971 r., a także art. 7, 8, 10, 77 i 107 Kpa. Naruszenie tych przepisów miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Naczelnika Gminy Sz. z dnia 19 grudnia 1980 r. - bez numeru - i nakaz płatniczy na zobowiązanie pieniężne za 1981 r., nr 1354 bez daty.
Orzeczenie o kosztach postępowania wydane zostało na podstawie art. 208 Kpa.