Uzasadnienie
Izba Skarbowa w Nowym Sączu, po rozpatrzeniu odwołania Franciszka Ł., decyzją nr IS-V-3252/4/2/83 z dnia 24 października 1983 r. utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w N. S. z dnia 11 lipca 1983 r., którą ustalono miesięczne zaliczki na podatki obrotowy i dochodowy za okres od stycznia do czerwca 1983 r. w kwotach po 82.299 zł. Zaliczki te zostały ustalone od przychodów uzyskiwanych przez Franciszka Ł. z prowadzonego przez niego sklepu galanteryjno-obuwniczego w N. S., a ich wysokość obliczona została od podstawy opodatkowania ustalonej w drodze szacunkowej, po pominięciu prowadzonej przez podatnika księgi podatkowej jako dowodu w postępowaniu podatkowym. Pominięcie księgi podatkowej nastąpiło po stwierdzeniu w czasie kontroli przeprowadzonej w dniu 8 kwietnia 1983 r., że pracująca w sklepie ekspedientka nie wpisała do ewidencji sprzedaży kwoty 1.920 zł, zainkasowanej za sprzedaną klientce jedną parę butów. Zaliczki miesięczne na podatek obrotowy w kwocie po 34.837 zł obliczono przy przyjęciu rocznego obrotu szacunkowego w wysokości 9.300.000 zł, zaliczki miesięczne zaś na podatek dochodowy w kwocie po 43.549 zł - po ustaleniu rocznego dochodu szacunkowego w wysokości 837.000 zł. Dochód ustalono przy zastosowaniu 9 procent normy zyskowności netto od obrotu.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, podobnie jak wcześniej w odwołaniu, Franciszek Ł. kwestionował zarówno zasadność pominięcia prowadzonych przez niego ksiąg jako dowodu w postępowaniu podatkowym, jak i wysokość ustalonego mu obrotu w drodze szacunkowej, a w konsekwencji - wysokość miesięcznych zaliczek na podatki obrotowy i dochodowy. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem prawa. Wskazał przy tym, że niewpisanie przez ekspedientkę w dniu 8 kwietnia 1983 r. zainkasowanej od klientki należności nie stanowiło naruszenia przepisów o prowadzeniu ksiąg podatkowych, gdyż klientka ta - w chwili interwencji przedstawicielki Izby Skarbowej w Nowym Sączu - nie zakończyła jeszcze zakupów w sklepie, a ekspedientka miała wpisać zainkasowaną należność po zakończeniu obsługi tej klientki. Ponadto skarżący uznał ustalony obrót za zawyżony w stosunku do obrotu możliwego do osiągnięcia w tym okresie.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji Franciszek Ł. zadeklarował roczny obrót w wysokości 7 milionów zł. Od tego obrotu powinny być, jego zdaniem, ustalone miesięczne zaliczki na podatki obrotowy i dochodowy, gdyby zasadne było pominięcie ksiąg jako dowodu w postępowaniu podatkowym. Stanowisko to podtrzymał na rozprawie sądowej, dołączając odpis wyroku Sądu Rejonowego w N. S. z dnia 27 stycznia 1984 r. II K 23/84, którym został uniewinniony od zarzutu z art. 89 par. 1 u.k.s., że w 1983 r. nierzetelnie prowadził księgę podatkową, nie wpisując do ewidencji sprzedaży kwot uzyskanych za sprzedaż towarów, przez co naraził Skarb Państwa na uszczuplenie należności podatkowych.
Izba Skarbowa w Nowym Sączu wniosła o oddalenie skargi, stojąc na stanowisku, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Na rozprawie sądowej pełnomocnicy Izby Skarbowej podkreślili, że pominięcie ksiąg podatkowych jako dowodu w postępowaniu podatkowym znajduje uzasadnienie także w tym, że skarżący wykazywał znacznie niższy obrót od tego, jaki osiągał z prowadzonej przez siebie działalności. Dowodzić tego miały obroty uzyskiwane w dniach kontroli, jak i w okresie II półrocza 1983 r., po zaprowadzeniu nowych ksiąg podatkowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżona decyzja wydana została przed wyjaśnieniem okoliczności, które mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał organowi podatkowemu podstawy do pominięcia prowadzonych przez skarżącego w I półroczu 1983 r. ksiąg jako dowodu w postępowaniu podatkowym przy ustalaniu miesięcznych zaliczek na podatki obrotowy i dochodowy.
Jedynym powodem, który zgodnie z uzasadnieniem decyzji organów obu instancji zadecydował o pominięciu ksiąg podatkowych jako dowodu w postępowaniu podatkowym, była "notatka służbowa" z kontroli przeprowadzonej w dniu 8 kwietnia 1983 r. przez przedstawicielkę organu podatkowego w sklepie prowadzonym przez skarżącego. Notatka ta nie czyni zadość wymaganiom protokołu, jaki powinien być sporządzony w takiej kontroli. Brak jest w tej notatce przede wszystkim dokładnego opisu okoliczności, w jakiej nastąpiło niewpisanie do ewidencji sprzedaży zainkasowanej przez ekspedientkę należności. Nie wiadomo, czy nastąpiło to w czasie obsługi klientki, czy po zakończeniu jej obsługi przez ekspedientkę.
Jakkolwiek uchybienia powstałe w toku postępowania przed organem I instancji potwierdzone zostały przez przedstawicieli Izby Skarbowej na rozprawie sądowej, to organ podatkowy II instancji, przed wydaniem swej decyzji, nie uzupełnił postępowania w celu usunięcia tych uchybień.
Organ podatkowy II instancji, przed wydaniem decyzji w tej sprawie, powinien był dla wyjaśnienia tych okoliczności przesłuchać w charakterze świadków zarówno ekspedientkę, której zarzut dotyczy /brak jej nazwiska w powołanej notatce służbowej z dnia 8 kwietnia 1983 r./ jak i osobę, która przeprowadzała kontrolę. W sprawie należało także dopuścić dowód z akt sprawy karnej skarbowej, przeprowadzonej przeciwko skarżącemu.
Pominięcie ksiąg podatkowych z powodu naruszenia par. 9a ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 13 lutego 1982 r. w sprawie prowadzenia ksiąg podatkowych przez podatników nie będących jednostkami gospodarki uspołecznionej /Dz.U. nr 5 poz. 42, po zmianie wprowadzonej w Dz.U. 1983 nr 1 poz. 8/ wymaga w każdym konkretnym wypadku ustalenia, że wpisanie do ewidencji sprzedaży kwoty uzyskanej ze sprzedaży gotówkowej nie nastąpiło bezpośrednio po zakończeniu sprzedaży określonego towaru lub usługi.
Decyzje organów administracji obu instancji uzasadniały pominięcie ksiąg podatkowych prowadzonych przez skarżącego jako dowodu w postępowaniu podatkowym jedynie faktem niewpisania w dniu 8 kwietnia 1983 r. do ewidencji sprzedaży kwoty uzyskanej ze sprzedaży towaru. W tym też zakresie dokonał Sąd oceny zgodności zaskarżonej decyzji z prawem.
W związku z art. 169 par. 2 zdanie ostatnie Kpa, przy ocenie zgodności zaskarżonej decyzji z prawem w zakresie pominięcia prowadzonych przez skarżącego ksiąg podatkowych nie mogły być wzięte pod uwagę przez Sąd nowe okoliczności, które podniesione zostały przez przedstawicieli Izby Skarbowej w Nowym Sączu na rozprawie sądowej, a które to okoliczności nie znalazły wyrazu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
O tym, czy nieuznanie prowadzonych przez podatnika ksiąg za dowód w postępowaniu podatkowym było prawnie uzasadnione, decydują - zgodnie z art. 169 par. 2 zdanie ostatnie Kpa - tylko te okoliczności, które podane zostały przez organ podatkowy w uzasadnieniu decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe z pominięciem prowadzonych ksiąg.
Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 107 Kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa oraz art. 208 Kpa orzekł, jak w sentencji.