Uzasadnienie
Izba Skarbowa w K. decyzją z 13 września 1993 r. utrzymała w mocy decyzję urzędu skarbowego z 8 czerwca 1993 r. ustalającą przedsiębiorstwu X. dodatkowy przypis podatku dochodowego za okres od 1.01.1992 r. do 31.12.1992 r. w kwocie 278.000.000 zł. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że wypłacenie przez przedsiębiorstwo X. prowizji od dokonanej przez siebie sprzedaży wyprodukowanych maszyn, miało na celu przerzucenie dochodu z tego przedsiębiorstwa do spółki jawnej, w której dochody wspólników są opodatkowane w myśl ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. nr 80 poz. 350 ze zm./.
Izba Skarbowa uważa, że zawarta umowa o dystrybucję określa rażąco niekorzystne warunki dla producenta, gdyż producent wypłaca pośrednikowi prowizję od dokonanej przez siebie sprzedaży w sytuacji, gdy liczba sprzedanych maszyn przekracza ponad dwukrotnie liczbę maszyn sprzedanych przez pośrednika. Dlatego w pełni uzasadnione jest zastosowanie przez urząd skarbowy art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 21 poz. 86/. Izba Skarbowa powołuje się również na art. 761 par. 1 kodeksu cywilnego i wywodzi, że prowizja należy się agentom od umów zawartych z ich udziałem.
Na decyzję Izby Skarbowej w K. przedsiębiorstwo wniosło skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia. Zarzuciło naruszenie prawa materialnego przez błędne przypisanie stanu faktycznego związanego z realizacją umowy agencyjnej pod przepis art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz błędną interpretację przepisów prawa cywilnego dotyczących umów agencyjnych, a w szczególności art. 758 i art. 761 par. 1 kodeksu cywilnego. W skardze przedsiębiorstwo X. podnosiło, że nie prowadziło we własnym zakresie kampanii promocyjnej i reklamowej. Wszyscy nabywcy, którzy zgłosili się w przedsiębiorstwie w celu zakupu maszyn, trafili tam wyłącznie w wyniku działalności promocyjnej i reklamowej oraz akwizycyjnej spółki jawnej, a zatem wszystkie te umowy sprzedaży zawarte zostały z jej udziałem w rozumieniu art. 761 par. 1 kodeksu cywilnego.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest nieuzasadniona.
Zaskarżona decyzja nie naruszała bowiem prawa. Jak stwierdził Sąd - z materiałów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż organy podatkowe miały podstawy do przyjęcia, że wypłacenie przez przedsiębiorstwo X. spółce jawnej prowizji od dokonanej przez to przedsiębiorstwo sprzedaży maszyn miało na celu przerzucenie dochodu o jakim mowa w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.
Sąd stwierdził, że powyższy artykuł jest jednym z nielicznych przepisów w prawie podatkowym, gdzie ocena czy dana sytuacja zaistniała należy do organów podatkowych. Zadaniem Sądu jest jedynie kontrola, czy podjęta w tej sprawie decyzja nie nosi znamion dowolności. Respektując swobodę zawierania umów, Izba Skarbowa nie zaakceptowała skutków tej umowy, do czego miała prawo w myśl powołanego wyżej przepisu. W przedsiębiorstwie X. poprzez zwiększenie kosztów uzyskania przychodów, nastąpiło zmniejszenie dochodu i niewykazanie go w takiej wysokości, w jakiej należałoby oczekiwać. Jak wynika z raportu z badania bilansu i rachunku wyników za 1992 r. za pośrednictwem spółki jawnej sprzedano 14 maszyn, tymczasem przedsiębiorstwo X. sprzedało 34 maszyny i przekazało spółce jawnej 695 mln zł prowizji. O tę kwotę właśnie przedsiębiorstwo zaniżyło dochody podlegające opodatkowaniu, przez przerzucenie swoich dochodów na innego podatnika, czyli na spółkę jawną.
Przepis art. 11 ust. 2 wymienionej wyżej ustawy podatkowej nie uzależnia jego zastosowania od tego, czy w ogólnym rozrachunku wystąpił niedobór podatku, dlatego bez znaczenia dla sprawy jest, czy i ile podatku zapłacili wspólnicy spółki jawnej. Sąd podzielił stanowisko Izby Skarbowej, że zawarta umowa między stronami określa dla jednej z nich, tj. producenta, warunki rażąco niekorzystne, co dało podstawę organom podatkowym do uznania, że nastąpiło przerzucenie dochodu, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego /por. wyrok z dnia 30 grudnia 1991 r. SA/PO 1562/91 - ONSA 1993 Nr 2 poz. 34/ - utrwalił się pogląd, że umowy cywilnoprawne kształtujące wzajemne prawa i obowiązki stron, nie mogą być wykorzystywane do obejścia prawa podatkowego, należącego do sfery prawa publicznego.
Nie dopatrując się zatem naruszenia prawa przez organy podatkowe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę.