Uzasadnienie
Decyzją z dnia 17 lutego 1981 r., nr 7010 E-51/80/3/81 Naczelnik Gminy w B. ustalił Tadeusza Ł. kandydatem na nabywcę gruntu rolnego o powierzchni 1,77 ha, położonego na terenie miejscowości Z. jako działka nr 169, odmawiając równocześnie Władysławowi P. tego uprawnienia.
Od decyzji tej Władysław P. wniósł odwołanie, zarzucając, że Tadeusz Ł. jest pracownikiem umysłowym w SKR w B., zaś żona jego jest nauczycielką w miejscowej szkole podstawowej, oraz że ich gospodarstwo rolne nie ma zdolności do produkcji towarowej. Równocześnie podniósł, że on ze swojego gospodarstwa o powierzchni 9,65 ha odsprzedał jednostkom gospodarki uspołecznionej w 1979 r. produktów rolnych na kwotę 212 tys. zł, zaś w 1980 r. za kwotę 71 tys. zł.
Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 6 kwietnia 1981 r. wydaną z upoważnienia Wojewody Krośnieńskiego, zastępca dyrektora Wydziału Rolnictwa, Gospodarki Żywnościowej i Leśnictwa uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał ją do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Z uzasadnienia tej decyzji wynika między innymi, że Bank Spółdzielczy zaproponował kandydaturę Władysława P. z uwagi na wysoką produkcję towarową. Nie popierano natomiast kandydatury Tadeusza Ł., który pracuje wraz z żoną poza rolnictwem i nie sprzedaje produktów rolnych jednostkom gospodarki uspołecznionej. Bezpośrednią przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji był fakt, że nie rozważono wszechstronnie wszystkich spornych okoliczności. Ponadto zalecono Naczelnikowi, by sprawę tę omówił na zebraniu wiejskim, które powinno uchwalić, kogo wytypować na nabywcę spornego gruntu.
W dniu 4 maja 1981 r. odbyło się zebranie wiejskie we wsi Z., w którym uczestniczyło 24 rolników. W głosowaniu wzięło udział tylko 15 osób, które zdecydowaną większością głosów /14 przy 1 wstrzymującym się/ wytypowało Tadeusza Ł. jako kandydata na nabywcę spornego gruntu. Oprócz tego w dniu 13 maja 1981 r. komisja społeczno-gospodarcza złożona z 11 osób poparła kandydaturę Tadeusza Ł. zalecając, by odsprzedać mu całe gospodarstwo po rodzicach o powierzchni 4,95 ha z tego powodu, że posiada on gospodarstwo rolne o powierzchni 2,46 ha i chociaż pracuje w SKR w B., to po nabyciu tej ziemi zrezygnuje z pracy poza rolnictwem i zajmie się pracą na roli. Stwierdzono także, że sporną działkę dzierżawił on od listopada 1979 r. do września 1980 r. Natomiast Władysław P. posiada już własne gospodarstwo o powierzchni 9,76 ha.
Na tej podstawie w dniu 15 maja 1981 r. Naczelnik Gminy w B. wydał kolejną decyzję nr 7010 E-51/80/3/81, ustanawiając ponownie Tadeusza Ł. kandydatem do nabycia gruntów ornych położonych na terenie miejscowości Z. oznaczonych nr 169, 129 i 131 o łącznej powierzchni 4,95 ha, odmawiając równocześnie Władysławowi P. uprawnień do nabycia spornej działki oznaczonej nr 169, o powierzchni 1,77 ha. W uzasadnieniu przytoczono omówione argumenty komisji społeczno-gospodarczej, stwierdzając, że w tym stanie rzeczy nie przyznano pierwszeństwa kupna działki nr 169 Władysławowi P. Od tej decyzji odwołał się ponownie Władysław P. podtrzymując poprzednie argumenty i dodając, że sporna działka przylega bezpośrednio do jego gospodarstwa.
Decyzją z dnia 30 czerwca 1961 r. nr WBG-GZ-4613/26/81 Dyrektor Wojewódzkiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych w Krośnie, działając z upoważnienia Wojewody, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, stwierdzając m.in., że orzeczenie organu I instancji jest zgodne z uchwałą nr 40 Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1981 r. w sprawie gospodarki gruntami rolnymi /M.P. nr 6 poz. 50/ oraz zarządzeniem Ministra Rolnictwa z dnia 25 lipca 1979 r. w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych /M.P. nr 19 poz. 114/, gdyż Tadeusz Ł. był dzierżawcą działki nr 169 przez okres jednego roku oraz wyraził chęć nabycia całego gospodarstwa, w skład którego wchodzi sporna działka.
Tę ostateczną decyzję Władysław P. zaskarżył do Naczelnego sądu Administracyjnego zarzucając, że Tadeusz Ł. nie był i nie jest rolnikiem, podobnie jak i jego żona, która jest nauczycielką i nigdy nie zajmowała się rolnictwem. Stwierdził natomiast, że on sam jako zamiłowany rolnik pragnie powiększyć swoje gospodarstwo i zwiększyć produkcję rolną, a w tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja jest niesłuszna. W piśmie z dnia 14 kwietnia 1981 r. Wojewódzkie Biuro Geodezji i Terenów Rolnych w Krośnie streściło wyniki postępowania administracyjnego podkreślając, że decyzja organu I instancji jest zgodna z obowiązującymi przepisami.
Oprócz tego Tadeusz Ł. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego pismo z dnia 4 listopada 1981 r. informując, że na podstawie aktu notarialnego jest już prawnym właścicielem działek nr 169, 129 i 131 o łącznej powierzchni 4,95 ha, i że gospodarował już sporną działkę, zarzucając przy tym, że Władysław P. działa z niskich pobudek, gdyż zakupił w celach hodowlanych 40 sztuk owiec, które odsprzedał osobom prywatnym na wolnym rynku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga Władysława P. jest zasadna. Ogranicza się wprawdzie do zarzutów dotyczących sposobu gospodarowania Tadeusza Ł., jednakże na podstawie art. 206 Kpa Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu rozważył całokształt okoliczności, mogących mieć związek z zarzutem naruszenia prawa.
Przede wszystkim stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie w sposób niedostateczny organy administracji obu instancji wyjaśniły okoliczności faktyczne, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie może w sposób prawidłowy dokonać oceny, czy zaskarżone decyzje są zgodne z prawem. W szczególności w uzasadnieniach decyzji obu instancji podano tylko te fakty, które uznano za udowodnione, i na których oparto odpowiednie ustalenia. Zupełnie zaś nie omówiono przyczyn, z powodu których nie uwzględniono kandydatury Władysława P. na nabywcę nieruchomości rolnych wchodzących w skład PFZ. Nie omówiono między innymi, z jakich powodów nie uwzględniono wniosku banku spółdzielczego z dnia 1 grudnia 1980 r., w którym proponowano ustalenie Władysława P. kandydatem na nabycie tego gruntu i między innymi podkreślano, że w 1980 r. sprzedał on gospodarce uspołecznionej produkty rolne za kwotę 71 tys. zł, zaś w 1979 r. za kwotę 212 tys. zł. Równocześnie wyjaśniano, że kandydaturę Tadeusza Ł. opiniuje się negatywnie, ponieważ on sam i jego żona pracują poza rolnictwem i chociaż posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni 2,46 ha nie odsprzedają jednostkom gospodarki uspołecznionej w ogóle produktów rolnych.
Decyzję o wytypowaniu Tadeusza Ł. oparto formalnie na wniosku zebrania wiejskiego oraz fakcie, że był on dzierżawcą spornego gruntu. Jako podstawę prawną przytoczono cytowane zarządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 25 lipca 1979 r. w sprawie cen warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych przyjmując, że na podstawie par. 12 ust. 2 ma on pierwszeństwo do nabycia nieruchomości jako dzierżawca. Przytaczając tę podstawę prawną zupełnie pominięto fakt, że prawodawca stwierdza w tym przepisie w sposób wyraźny, że dzierżawca musi prowadzić racjonalną gospodarkę. Strona skarżąca we wszystkich swoich wystąpieniach /odwołanie, skarga/ gospodarki, czego najlepszym dowodem jest fakt, że z gospodarstwa o powierzchni prawie 2,50 ha nie odsprzedaje jednostkom gospodarki uspołecznionej produktów rolnych, a dzierżawiąc sporny grunt dopuścił do tego, że leżał on odłogiem przez okres dzierżawy i został zagospodarowany dopiero w 1981 r., przy czym w dalszym ciągu leżą odłogiem pozostałe dwie działki, stanowiące część całego gospodarstwa przyznanego mu zaskarżoną decyzją.
Okoliczność, że sporna działka nr 169 o powierzchni 1,77 ha została zagospodarowana i aktem notarialnym z dnia 12 sierpnia 1981 r. w księdze wieczyste zapisano ją na rzecz Tadeusza Ł. nie ma żadnego znaczenia dla oceny, czy zaskarżone decyzje są zgodne z prawem.
Na marginesie podkreślić należy, że w toku rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wyjaśniono, iż w 1981 r. Władysław P. sprzedał już jednostkom gospodarki uspołecznionej produkty rolne za kwotę około 100 tys. zł, natomiast Tadeusz Ł. w dalszym ciągu nie wykazuje takich efektów.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Krośnieńskiego oraz związaną z nią decyzję organu I instancji.
O kosztach orzeczono na zasadzie art. 208 Kpa.