Uzasadnienie
W 1979 r. Spółdzielnia Pracy "T.O." w T. nabyła 1.0779 ha gruntów rolnych, położonych w T., z przeznaczeniem na rozbudowę swego zakładu produkcyjnego. W związku z nabyciem gruntów rolnych na cele nierolnicze została ona przez Prezydenta Miasta T. obciążona, między innymi, stałymi opłatami rocznymi rekultywacyjnymi w łącznej kwocie 59.604 zł, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 26 października 1971 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz rekultywacji gruntów /Dz.U. nr 27 poz. 249/ i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. /Dz.U. nr 33 poz. 145/.
W dniu 8 lipca 1980 r. przedstawiciele Urzędu Miasta w T., dokonując oględzin tych gruntów bez udziału przedstawicieli spółdzielni, stwierdzili, że nie są one w ogóle zagospodarowane i uznali, że należy wydać decyzję o ich zagospodarowaniu.
Na naradzie odbytej w dniu 8 grudnia 1980 r. z udziałem przedstawicieli organówadministracji I i II instancji oraz skarżącej Spółdzielni ustalono, że powierzchnia gruntu wywłaszczonego a nie zagospodarowanego przez spółdzielnię wynosi 3 ha. Z uwagi na niewłaściwe wykorzystanie tych gruntów postanowiono obciążyć Spółdzielnię stałą opłatą roczną podwyższoną o 300 procent, a równocześnie zobowiązać ją do wydzierżawienia tych gruntów poprzednim właścicielom.
W wyniku tej narady Prezydent Miasta T., decyzją z dnia 9 stycznia 1981 r., nr RGL.I.7013/19/80/81, ustalił dla skarżącej Spółdzielni od gruntów na wstępie wymienionych podwyższoną stałą opłatę roczną w kwocie 178.752 zł. Wymiar podwyższonej opłaty uzasadniono niewykorzystaniem nabytych gruntów zgodnie z przeznaczeniem.
Skarżąca Spółdzielnia złożyła w tej sprawie odwołanie do Wojewody Tarnowskiego, wnosząc o uchylenie decyzji organu I instancji. Podkreśliła, że mimo dużego znaczenia zamierzonych przedsięwzięć inwestycyjnych oraz czynionych przez nią starań, nie otrzymała dotychczas od swej jednostki nadrzędnej limitów na realizację tego zadania inwestycyjnego. Twierdziła ponadto, że w 1980 r. część nabytego gruntu była wykorzystana na produkcję rolną, zaś w 1981 r. całość została zagospodarowana przez jej pracowników pod uprawy rolno-warzywne.
Wojewoda Tarnowski, decyzją z dnia 9 marca 1981 r., nr WBG-Ot-4412/11/81, nie uwzględnił złożonego odwołania i utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swej decyzji powołał się na wnikliwe zbadanie sprawy i uznał, że skoro nabyte grunty nie zostały wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem, to należało je obciążyć podwyższoną opłatę rekultywacyjną.
Biorąc udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik Spółdzielni podniosła, że jedna z działek, od której naliczono podwyższoną opłatę, tj. działka 172/4, została na podstawie decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia 1 kwietnia 1980 r., nr GKP.6/8229a-20/80 przekazana na okres 2 lat Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w T. na place składowe i zaplecze dla generalnego wykonawcy inwestycji tej spółdzielni. Pozostała część gruntów była i będzie do czasu rozpoczęcia inwestycji zagospodarowana rolniczo jako działki pracownicze. W czasie kontroli przeprowadzonej w lipcu 1980 r. wszystkie działki pozostające we władaniu spółdzielni były rolniczo zagospodarowane, z wyjątkiem tej, która przekazana została Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w T. Jedną z działek, z której wcześniej zebrano rabarbar, przeprowadzający kontrolę uznali za nie zagospodarowaną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 196 par. 1 Kpa Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony jest do badania decyzji administracyjnych wyłącznie pod względem ich zgodności z prawem, do tych tylko kwestii będą się zatem sprowadzały rozważania w niniejszej sprawie.
Przede wszystkim trzeba stwierdzić, że organ I instancji w toku przeprowadzonego postępowania nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności, a uchybień tych nie usunął organ II instancji mimo zamieszczonej w uzasadnieniu swej decyzji deklaracji, że sprawa została wnikliwie zbadana. Nie bez winy jest tu także postępowanie skarżącej Spółdzielni, która zamiast przy pierwszej podjętej w tej sprawie czynności /udział w naradzie zorganizowanej w Urzędzie Miasta T. w dniu 8 grudnia 1980 r./ wyjaśnić wszystkie związane z nią okoliczności i zaprezentować odpowiednie dowody, w każdym stadium postępowania, nie wyłączając postępowania przed sądem administracyjnym, składała coraz to nowe oświadczenia w sprawie zagospodarowania spornego gruntu. Odpis decyzji Prezydenta miasta T. z dnia 1 kwietnia 1980 r. w sprawie przekazania części spornego gruntu na okres 2 lat Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w T. przedłożyła skarżąca Spółdzielnia dopiero na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Należności o płaty roczne, przewidziane w art. 10 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz rekultywacji gruntów /Dz.U. nr 27 poz. 249 ze zm./ mają charakter interwencyjno-stymulacyjny, a nie fiskalny. Są to środki ekonomiczne, które niezależnie od środków administracyjnych mają ograniczać przejmowanie gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne, jak też przeciwdziałać przedwczesnemu wyłączeniu tych gruntów z produkcji rolniczej lub leśnej. Takiemu przedwczesnemu wyłączeniu mają służyć przede wszystkim podwyższone o 300 procent stawki stałych opłat rocznych, które stosuje się w przypadku stwierdzenia, że obszar gruntów rolnych lub leśnych, nabytych na cele nierolnicze lub nieleśnych, jest użytkowany niezgodnie z przeznaczeniem. Z treści art. 22 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 26 października 1971 r. można wnioskować, że podwyższone opłaty mogą mieć zastosowanie do całości lub części nabytych gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze lub nieleśne w zależności od sposobu i stopnia ich wykorzystania. Przepis ten jest między innymi także zaporą przeciwko nadmiernemu w stosunku do potrzeb wyłączaniu gruntów rolnych lub leśnych z produkcji rolniczej lub leśnej.
W świetle celów, jakie przyświecają przepisom powołanej wyżej ustawy z dnia 26 października 1971 r., nie można uznać jednak za uzasadnione obciążanie gruntów rolnych nabytych na cele nierolnicze podwyższoną opłatą, jeżeli z uzasadnionych powodów nie zostały one wykorzystane na cel, na jaki zostały nabyte, ale nie zostały też wyłączone z dotychczasowej produkcji rolniczej, bądź też po przerwie do tej produkcji rolnej z powrotem zostały wyłączone. Sprzeczne z duchem ustawy byłoby jednakowe traktowanie tych gruntów rolnych nabytych na cele nierolnicze, które nie będąc na te cele wykorzystane leżą odłogiem, jak i tych, które są w tym samym czasie rolniczo zagospodarowane, a często nawet intensywnie wykorzystane.
Organy administracji powinny mieć w tej sprawie na uwadze, że nie było podstaw do wymiaru skarżącej Spółdzielni podwyższonych opłat od tej części jej gruntów, które mocą decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia 1 kwietnia 1980 r. przekazane zostały na okres 2 lat Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w T. Należy zaznaczyć, że skarżąca Spółdzielnia nie powinna w tym okresie ponosić od tych gruntów także nie podwyższonych opłat rocznych.
Jeżeli chodzi o część gruntów pozostających w dyspozycji skarżącej Spółdzielni, to przed ponownym wydaniem decyzji należy przeprowadzić oględziny w terenie przy udziale jej przedstawicieli. Niedopełnienie tego obowiązku w dotychczasowym postępowaniu stanowi poważne uchybienie procesowe.
W zależności od wyników tego postępowania organ administracji I instancji będzie mógł podjąć decyzję w sprawie podwyższonych opłat rekultywacyjnych od spornych gruntów zgodnie z wcześniej poczynionymi uwagami i oczywiście z wyłączeniem gruntów przekazanych czasowo spółdzielni mieszkaniowej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone decyzje wydane zostały zarówno z naruszeniem prawa materialnego, jak i procesowego. Naruszono bowiem przepisy art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz rekultywacji gruntów /Dz.U. nr 27 poz. 249 ze zm. oraz przepisy art. 7, art. 8, art. 10, art. 75, art. 79 i art. 107 par. 3 Kpa.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 oraz par. 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną tą decyzją w mocy decyzję organu administracji I instancji.
Orzeczenie o kosztach postępowania wydane zostało na podstawie art. 208 Kpa.