Uzasadnienie
Aktem notarialnym z dnia 19 maja 1980 r. Maria i Kazimierz małżonkowi A. nabyli działkę oznaczoną numerem 185/3 o powierzchni 990 m2, położoną w E.Rz. gmina M.G. za kwotę dwudziestu tysięcy złotych. Do umowy notarialnej dołączono decyzję Naczelnika Gminy nr 8380/13/80 z dnia 29 lutego 1980 r., zatwierdzającą plan realizacyjny budowy domku letniskowego na tej działce przez Kazimierza A.
Decyzją nr Zn.7014/28/80 z dnia 22 grudnia 1980 r. Naczelnik Gminy M.G. ustalił dla Marii i Kazimierza A. należność z tytułu nabycia gruntów ornych klasy V na cele nierolnicze i nieleśne w wysokości 30.000 zł, a po zmniejszeniu tej kwoty o kwotę wpłaconą poprzedniemu właścicielowi - ustalił do uiszczenia na rzecz Skarbu Państwa kwotę 10.000 zł. Tą samą decyzją Naczelnik Gminy zwolnił nabywcę z obowiązku uiszczenia stałych opłat rocznych. Jako podstawę prawną decyzji Naczelnik gminy powołał art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz rekultywacji gruntów /Dz.U. nr 27 poz. 249/ i par. 6-9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 września 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz rekultywacji gruntów /Dz.U. nr 33 poz. 145/.
Decyzja uprawomocniła się w dniu 16 września 1981 r.
W dniu 20 października 1981 r. Naczelnik Gminy, decyzją nr Zn.7014/28/80/81, wydają na podstawie przepisów powołanych w poprzedniej decyzji i powołanych dodatkowo wytycznych Ministerstwa Rolnictwa - Departament Gospodarki Ziemią z dnia 15 kwietnia 1981 r. GZO.0175-6/81, dotyczących zakresu stosowania przepisów o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz rekultywacji gruntów, a także art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, orzekł:
1/ wznowienie postępowania w sprawie ustalenia należności i stałej opłaty rocznej z tytułu nabycia działki letniskowej przez Marię i Kazimierza A.,
2/ uchylenie decyzji swojej nr Zn.7014/28/80 z dnia 22 grudnia 1981 r. w części dotyczącej zwolnienia Marii i Kazimierza A. z uiszczenia stałej opłaty rocznej,
3/ ustalenie dla Marii i Kazimierza A. stałej opłaty rocznej w wysokości 3.000 zł, z tytułu użytkowania gruntów rolnych nabytych na cele nierolniczej i nieleśne.
W uzasadnieniu decyzji Naczelnik Gminy stwierdził, że w poprzedniej decyzji nieprawnie zwolniono małżonków A. z obowiązku uiszczania stałej opłaty rocznej, gdyż w myśl art. 10 ust. 1 powołanej ustawy nabywcy gruntów rolnych na cele nierolnicze i nieleśne uiszczają na rzecz Skarbu Państwa należność i stałą opłatę roczną z tytułu ich użytkowania.
Od tej ostatniej decyzji odwołali się Maria i Kazimierz A., wnosząc o jej uchylenie, gdyż działka, którą nabyli, już wcześniej wyłączona była z produkcji rolnej i przeznaczona na cele letniskowe, obecnie zaś jest użytkowana jako ogródek zgodnie z istotnymi potrzebami, nabywcy bowiem nie mają zamiaru budowy domku letniskowego, gdyż są ludźmi starszymi i chorymi.
Decyzją nr Zn.WBG-OT-4412/160/81 z dnia 21 stycznia 1982 r. Wojewoda Kielecki utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podniósł, że decyzja Naczelnika Gminy, ustalająca stałą opłatę roczną z tytułu nabycia gruntów rolnych na cele rekreacyjne, jest prawidłowa i zgodna z wyjaśnieniami Ministerstwa Rolnictwa.
Decyzję Wojewody Kieleckiego zaskarżyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego Maria i Kazimierz Małżonkowie A., wnosząc o uchylenie zarówno decyzji wojewody, jak i decyzji Naczelnika Gminy, gdyż ta ostatnia zwłaszcza wydana została z istotnym naruszeniem przepisów art. 145 par. 1 Kpa i jest niesłuszna merytorycznie. Skarżący nie składali wniosku o zmianę przeznaczenia gruntu i ich zdaniem zmiana taka nie nastąpiła. Żadna z wymienionych w art. 145 par. 1 Kpa przesłanek wznowienia postępowania w sprawie niniejszej nie występuje. Wznowienia postępowania administracyjnego nie może uzasadniać brak należytej znajomości prawa przez osobę reprezentacyjną organ administracji państwowej, tym bardziej gdy w wyniku decyzji tego organu obywatel nabywa w dobrej wierze określone uprawnienia. Tryb postępowania określony w art. 145 Kpa ma charakter wyjątkowy, stanowiący odstępstwo od zasady nienaruszalności decyzji administracyjnych dla zapewnienia pewności praw i obowiązków obywatela, wynikających z decyzji. Nie może więc on służyć do wzruszenia prawomocnych decyzji dla przerzucenia skutków błędu organu na zainteresowanych. Skarżący, opierając się na prawomocnej decyzji, ponieśli znaczne nakłady materialne na zagospodarowanie działki. W przypadku utrzymania decyzji w mocy skarżący zmuszeni będą zrezygnować z działki, tracąc poniesione nakłady.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Kielecki stwierdził, że wprawdzie Naczelnik Gminy w sposób niewłaściwy wznowił postępowanie decyzją, a nie postanowieniem, to jednak rozstrzygnięcie sprawy jest prawidłowe. Fakt zagospodarowania rolniczego spornej działki nie został uwzględniony, ponieważ podstawą nabycia tej działki było przeznaczenie jej na cele nierolnicze.
Rozpatrując niniejszą sprawę Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Naczelnika Gminy M.G. nr Zn.7014/28/80/81 z dnia 20 października 1981 r. z powodu rażącego naruszenia prawa.
Zgodnie z art. 16 par. 1 Kpa decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego.
Przepis art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, na który powołał się Naczelnik Gminy wznawiając postępowanie administracyjne, przewiduje, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. W rozpatrywanej sprawie nie wyszły na jaw ani nowe okoliczności faktyczne istotne dla sprawy, ani nowe dowody. Nie może bowiem być uznana za nową okoliczność faktyczną lub za nowy dowód w sprawie nieznajomość przepisów prawa przez organ administracji państwowej, podobnie jak wytyczne Ministerstwa Rolnictwa, na które powołał się Naczelnik Gminy w decyzji wznawiającej postępowanie; nowa wykładnia przepisu nie może bowiem stanowić ani nowej okoliczności faktycznej, ani nowego dowodu.
Na wytycznych nie można też opierać podstawy wznowienia postępowania, nie stanowią one bowiem prawa powszechnie obowiązującego i nie mogą zawierać postanowień, których wykonanie prowadziłoby do naruszeń prawa /por. Świątkiewicz Jerzy: Orzecznictwo Naczelnych Organów Administracji Państwowej, Warszawa 1972, str. 25/.
Organ odwoławczy nie dostrzegł w postępowaniu organu I instancji naruszenie prawa i utrzymał decyzję w mocy; powoduje to, że decyzja organu odwoławczego jest również dotknięta wadą nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 3 w związku z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa orzekł, jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach oparto na art. 208 Kpa.