Uzasadnienie
Decyzją Naczelnika Dzielnicy w Krakowie z dnia 8 grudnia 1981 r. nr FN III, wydaną na podstawie par. 23 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 stycznia 1977 r. w sprawie zryczałtowania podatków obrotowego i dochodowego od niektórych grup podatników /Dz.U. nr 5 poz. 24 ze zm./, wyłączono Franciszka J., prowadzącego zakład rzemieślniczy - pracownię szewską przy ul. F. nr 7 w Krakowie, z grupy osób opłacających podatki obrotowy i dochodowy w formie ryczałtu umownego za rok 1981. Wyłączenie to dokonane zostało w związku z przeprowadzonym przeciwko Franciszkowi J. dochodzeniem w sprawie karnej skarbowej przez Okręgowy Zarząd Dochodów Państwa i Kontroli finansowej w Krakowie, który w dniu 1 grudnia 1981 r. wystąpił z odpowiednim wnioskiem do Naczelnika Dzielnicy.
Naczelnik Dzielnicy, opierając się na materiale przedłożonym mu przez Okręgowy Zarząd Dochodów Państwa i Kontroli finansowej w Krakowie, przyjął, że Franciszek J. naruszył powołany wyżej przepis rozporządzenia Ministra Finansów przez to, że zatrudniony u niego w wymiarze połowy etatu Józef Ł. dokonywał na jego rzecz - poza godzinami pracy w tym zakładzie - wyrobu i reperacji obuwia w miejscu swego zamieszkania w S., w zorganizowanym tam zakładzie szewskim, o czym organ podatkowy nie został przez skarżącego powiadomiony.
Podatkowa Komisja Odwoławcza, podtrzymując w pełni stanowisko organu podatkowego I instancji, podniosła w swojej decyzji dodatkowo, że skarżący dopuścił się także naruszenia par. 23 ust. 3 powołanego rozporządzenia Ministra Finansów przez to, że nie zgłosił w przepisanym terminie faktu zatrudnienia w swym zakładzie rzemieślniczym w charakterze sprzedawcy Danuty F. Franciszek J. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego podniósł, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu podatkowego I instancji są niezgodne z przepisami prawa materialnego i procesowego.
Zarzucił on między innymi, że:
- 1. z naruszeniem art. 10 ust. 1 Kpa nie zapewniono mu udziału w sprawie przed wydaniem decyzji I instancji, przez co nie miał na tym etapie postępowania możliwości ustosunkowania się do zebranych w sprawie materiałów i dowodów, które stały się podstawą rozstrzygnięcia organu podatkowego I instancji,
- 2. w decyzji organu I instancji oparto się na zeznaniach świadków z prowadzonego przeciwko niemu postępowania karnego skarbowego, mimo że z uwagi na tryb tego postępowania skarżący nie brał udziału przy przesłuchaniu tych świadków /art. 79 Kpa/,
- 3. zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstawy do wyłączenia go z grupy osób opłacających podatki w formie zryczałtowanej, opartej na podstawie prawnej, powołanej w decyzjach obu instancji,
- 4. Podatkowa Komisja Odwoławcza w Krakowie w swej decyzji z dnia 25 marca 1982 r. ustosunkowała się tylko do jednego z zarzutów skarżącego, dotyczącego naruszenia art. 10 par. 1 Kpa, nie zajmując stanowiska co do pozostałych zarzutów, podniesionych przez niego w postępowaniu odwoławczym.
Prezydent Miasta Krakowa wniósł o oddalenie skargi, gdyż zebrany w sprawie materiał dawał dostateczną podstawę do wydania zaskarżonej decyzji której nie można zarzucić naruszenie prawa. Ustosunkowując się do poszczególnych zarzutów skargi, w odpowiedzi na nią zaakcentowano, że jakkolwiek w postępowaniu podatkowym oparto się wyłącznie na materiale dowodowym zgromadzonym w ramach prowadzonego przeciwko skarżącemu postępowaniu karnego skarbowego i przed wydaniem decyzji I instancji nie zapoznano go z zebranym w sprawie materiałem, to jednak nie nastąpiło naruszenie art. 10 par. 1 Kpa, gdyż skarżący był z tym materiałem zapoznany w ramach całego postępowania, a jego pełnomocnik - w toku postępowania odwoławczego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaznajomienie strony z dowodami zebranymi w ramach innego postępowania, w tym także postępowania karnego skarbowego, nie zwalnia organu podatkowego od obowiązku wynikającego z art. 10 par. 1 Kpa zapoznania jej z tymi dowodami i materiałami w toku postępowania podatkowego, zmierzającego do wydania na ich podstawie w stosunku do tej strony decyzji podatkowej.
Na żądanie strony, a w uzasadnionych wypadkach także z urzędu, organ podatkowy, mając na względzie art. 79 par. 2 Kpa, powinien ponowić dowód ze świadków przesłuchanych w ramach innego postępowania, jeżeli strona nie miała możliwości brania udziału w ich przesłuchaniu.
Z podanego wyżej powodu Sąd nie podzielił stanowiska zajętego w tej kwestii przez organ podatkowy II instancji zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w odpowiedzi na skargę.
Uniemożliwienie skarżącemu wzięcia udziału w postępowaniu administracyjnym przez organem I instancji stanowiło istotne naruszenie art. 9 i 10 par. 1 Kpa, które zapewniają stronie czynny udział na każdym etapie postępowania administracyjnego, dotyczącego jej praw i obowiązków.
Jakkolwiek skarżący w ramach postępowania odwoławczego miał możliwość ustosunkowania się do zebranych przez organ podatkowy I instancji materiałów i dowodów, z czego zresztą skorzystał, to jednak praktyka eliminująca czynny udział strony na etapie postępowania przed organem I instancji nie jest zgodna z założeniem przyjętym przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Narusza ona bowiem w poważnym stopniu przyjętą w tym kodeksie zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W takim przypadku podstawowe czynności postępowania dowodowego przesunięte zostają, ze szkodą dla strony, z postępowania przed organem I instancji do postępowania odwoławczego, którego podstawowym zadaniem jest kontrola prawidłowości postępowania i rozstrzygania organu I instancji.
Sposób przeprowadzenia postępowania przed organem I instancji wyraźnie dowodzi, że jakkolwiek organ ten powołuje się na przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, to jednak w postępowaniu kieruje się on w rzeczywistości zasadami nie obowiązującego już dekretu z dnia 16 maja 1946 r. o postępowaniu podatkowym /Dz.U. 1963 nr 11 poz. 60/.
Uchybienia w postępowaniu przed organem podatkowym I instancji nie zostały naprawione przez Podatkową Komisją Odwoławczą w Krakowie. Wynika to zarówno z zaskarżonej decyzji, jak i ze znajdującego się w aktach protokołu rozprawy z dnia 25 marca 1982 r. Komisja ta ograniczyła się tylko do zapoznania się z zarzutami skarżącego, nie przeprowadzając jednak, nawet w ograniczonym zakresie, uzupełniającego postępowania dowodowego zgodnie z art. 136 Kpa. Należało bowiem, w związku z rozbieżnościami między oświadczeniami skarżącego a zeznaniami świadków, przesłuchać tych świadków w obecności skarżącego zgodnie z art. 79 par. 2 Kpa, skoro tego nie uczynił organ I instancji.
Podatkowa Komisja Odwoławcza, mimo obowiązku wynikającego z art. 107 Kpa, nie ustosunkowała się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącego.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że stwierdzone uchybienia proceduralne są na tyle istotne, że należało uchylić decyzje organów administracji obu instancji. Ocena zaś zgodności tych decyzji z przepisami prawa materialnego nie mogła być w tych warunkach przez Sąd dokonana.
Z podanych wyżej względów, Sąd na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa oraz art. 208 Kpa. orzekł, jak w sentencji.