Uzasadnienie
Dwoma decyzjami z dnia 22 sierpnia 1994 r., decyzjami dnia 9 maja i 23 września 1994 r. zawartymi w Jednolitych Dokumentach Administracyjnych SAD Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. wymierzył cło od sprowadzonych z Finlandii przez W. spółkę z o.o. w W. szynki wieprzowej bez kości, szynki wieprzowej mrożonej, ćwierci wołowych kompensowanych. Towar został zakwalifikowany odpowiednio według kodów taryfy celnej 02032955, 02032211, 02012020 i zastosowano stawkę celną w wysokości 30 proc.
Pismami z dnia 21 listopada 1994 r. spółka W. wniosła o zwrot pobranego cła od towarów wyżej wymienionych podnosząc, że stosownie do Umowy między Polską Rzeczypospolitą Ludową a Republiką Finlandii w sprawie wzajemnego znoszenia przeszkód w handlu sporządzonej w Helsinkach w dniu 29 września 1976 r. /Załącznik do Dz.U. 1993 nr 38 poz. 173/ i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 czerwca 1993 r. w sprawie określenia stawek celnych na towary pochodzące z Republiki Finlandii /Dz.U. nr 54 poz. 246/ winny mieć zastosowanie zerowe stawki celne.
Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. decyzjami z dnia 6 lutego 1995 r. wydanymi na podstawie art. 155 Kpa stwierdził brak podstaw do zmiany swoich decyzji podnosząc, że co zostało pobrane zgodnie ze stawkami przewidzianymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1993 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 128 poz. 591/, które to rozporządzenie uchyliło rozporządzenie z dnia 8 czerwca 1993 r. w sprawie określenia stawek celnych na towary pochodzące z Republiki Finlandii.
W odwołaniach od powyższych decyzji spółka W. podniosła, że umowa KEVSOS miedzy Polską Rzeczypospolitą Ludową a Republiką Finlandii w sprawie wzajemnego znoszenia przeszkód w handlu z dnia 29 września 1976 r. przewiduje szeroki zakres zwolnień od cła określonych towarów. Powołane w podstawie prawnej decyzji rozporządzenie jest sprzeczne z umową międzynarodową.
Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzjami z dnia 26 kwietnia 1995 r. oznaczonych (...) nie uwzględnił odwołań. W uzasadnieniu decyzji podtrzymano stanowisko wyrażone w decyzjach Dyrektora Urzędu Celnego w Ł. akcentując, że stosownie do paragrafu 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 czerwca 1993 r. do towarów pochodzących z Finlandii sprowadzonych do Polski do dnia 4 lipca 1993 r. stosuje się stawki celne pobierane od dnia 1 stycznia 1990 r. w wysokości wynikającej z Umowy między Polską Rzeczypospolitą Ludową a Republiką Finlandii w sprawie wzajemnego znoszenia przeszkód w handlu. Przepis paragrafu 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1993 r. w sprawie stawek celnych uchylił powołane wyżej rozporządzenie, które uzasadniało stosowanie stawek celnych obniżonych. Wobec tego, że towar został sprowadzony w okresie obowiązywania rozporządzenia z dnia 21 grudnia 1993 r. należało zastosować stawki wówczas obowiązujące.
We wniesionych na powyższe decyzje skargach do Naczelnego Sądu Administracyjnego spółka W. podniosła, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1993 r., jako sprzeczne z Umową, której stroną jest Polska nie może wywierać skutków prawnych. Umowa została opublikowana w Dzienniku Ustaw i jest aktem wyższego rzędu. Cło na sprowadzone przez stronę skarżącą towary mogło zostać pobrane dopiero od dnia 1 września 1994 r. to jest od dnia wejścia w życie Umowy między Rzeczypospolitą a państwami Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego handlu /EFTA/ z dnia 10 grudnia 1992 r. /Dz.U. 1994 nr 129 poz. 640/, która to umowa zastąpiła dotychczasową dwustronna umowę pomiędzy Polską a Finlandią.
W odpowiedzi na skargi Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o ich oddalenie akcentując, że nie jest uprawniony do oceny legalności wydawanych rozporządzeń.
Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 218 Kpc w związku z art. 211 Kpa i art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ na rozprawie w dniu 1 sierpnia 1996 r. zarządził połączenie do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy SA/Ł 2152/95, 2154/95, 2155/95 ze skarg na decyzje Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 26 kwietnia 1995 r. oznaczone (...).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył:
Skargi nie są uzasadnione.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko strony skarżącej, że sądy są uprawnione do stosowania postanowień umów międzynarodowych, których stroną jest państwo polskie. Stwierdzenie powyższe nie przesądza jednakże o zasadności samych skarg.
Po pierwsze, umowa między Polską Rzeczypospolitą a Republiką Finlandii w sprawie wzajemnego znoszenia przeszkód w handlu nie została ratyfikowana, a jedynie zatwierdzona uchwałą Rady Ministrów z dnia 27 lutego 1978 r., co zostało potwierdzone w drodze wymiany not. Ogłoszenie umowy w Dzienniku Ustaw nie przesądza o nadaniu jej rangi równej ustawie, skoro publikacji w Dzienniku Ustaw podlegają także rozporządzenia. Stosownie do art. 11 ratyfikowanej przez Polskę Konwencji Wiedeńskiej z dnia 22 maja 1969 r. o prawie traktatów /Dz.U. 1990 nr 74 poz. 439/ zgoda państwa na związanie się umowa może zostać wprawdzie wyrażona nie tylko przez ratyfikację ale także podpisanie, wymianę dokumentów stanowiących umowę, przyjęcie, zatwierdzenie, przystąpienie lub w jakikolwiek inny sposób. Brak ratyfikacji nie wyłącza zatem obowiązywania umowy w polskim systemie prawnym, ale należy zauważyć, że zgodnie z art. 4 Konwencji, Konwencja Wiedeńska nie działa wstecz, gdyż ma zastosowanie jedynie do umów zawartych po jej wejściu w życie. Konwencja weszła w życie w stosunku do Polski w dniu 1 sierpnia 1990 r., tymczasem umowę między Polską Rzeczypospolitą Ludową a Republiką Finlandii w sprawie wzajemnego znoszenia przeszkód w handlu sporządzono 29 września 1976 r. a zatwierdzono uchwałą Rady Ministrów 27 lutego 1978 r. Mając na uwadze powyższe brak jest podstaw do stosowania postanowień Konwencji do omawianej Umowy. Brak ratyfikacji ma znaczenie dla rangi umowy międzynarodowej w systemie źródeł prawa nawet wówczas, gdy sama umowa jest wiążąca wskutek przyjęcia jej przez państwo w inny sposób akceptowany w prawie międzynarodowym. Umowa między Polską Rzeczypospolitą Ludową a Republiką Finlandii w sprawie wzajemnego znoszenia przeszkód w handlu sporządzonej w Helsinkach w dniu 29 września 1976 r. /Załącznik do Dz.U. 1993 nr 38 poz. 173/ została przyjęta przez Radę Ministrów i dotyczyła także materii regulowanej przez ten organ /wysokość stawek celnych/. Reasumując należy stwierdzić, że ranga podmiotu zatwierdzającego umowę i przedmiot umowy, który nie dotyczy spraw zastrzeżonych do uregulowania w drodze ustawy sprawia, że Umowa nie posiada rangi normy ustawowej. Nie można podzielić zatem argumentacji, w której strona skarżąca odwołuje się do poglądów prezentowanych na tle umów ratyfikowanych.
Po drugie, analizując treść Umowy należy stwierdzić, że bezpośrednio nie przyznaje ona praw podmiotom dokonującym obrotu towarowego z zagranicą. Adresatem jej postanowień są odpowiednie władze upoważnione do określenia stawek celnych. Umowa w art. 3 zawiera wyłącznie zobowiązania państwa do stopniowego zniesienia cła przywozowego i zakaz ustanowienia nowego cła przywozowego. Umowa między Polską Rzeczypospolitą Ludową a Republiką Finlandii w sprawie wzajemnego znoszenia przeszkód w handlu zawarta 29 września 1976 r. nie regulowała wysokości stawek celnych a jedynie deklarowała, że "cła przywozowe zostaną stopniowo zniesione" i że "żadne nowe cło przywozowe nie zostanie ustanowione". Tego rodzaju sformułowanie tekstu umowy wskazuje, że nie jest to akt samowykonalny. Postanowienia Umowy nie mogą być stosowane bezpośrednio przez wewnętrzne organy stosowania prawa, gdyż brak jest przesłanek wskazujących, że intencją stron było przyznanie praw i obowiązków bezpośrednio podmiotom dokonującym obrotu towarowego z zagranica i że postanowienia umowy mogą być stosowane przez sądy bez odpowiedniej regulacji krajowej. Realizacja postanowień umowy wymagała prawotwórczej działalności odpowiednich organów państwa, gdyż skutki zawartej umowy w prawie wewnętrznym uzależnione zostały od wydania innych aktów prawnych. Samowykonalność umowy obok jej ratyfikacji jest warunkiem obowiązywania ex proprio vigore umowy międzynarodowej /por. uzasadnienie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 stycznia 1992 r. K 8/91 - OTK 1992 cz. I poz. 5/.
Mając na uwadze powyższe należało na podstawie art. 207 par. 5 Kpa w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ orzec jak w sentencji.