Wyrok NSA oz. w Łodzi z 24 kwietnia 1996 r., SA/Ł 850/95

Teza

1. Nieprowadzenie ewidencji rachunkowej lub prowadzenie jej niezgodnie z obowiązującymi przepisami, tak że nie zapewnia to możliwości ustalenia wysokości podstawy opodatkowania i należnego podatku /art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania - Dz.U. nr 21 poz. 86 ze zm./ nie oznacza jeszcze a priori, iż dany koszt /zjawisko gospodarcze poniesienia nakładów w celu osiągnięcia przychodów/ nie wystąpił.
2. Następstwem niekorzystnym dla podatnika nieprawidłowego prowadzenia rachunkowości jest bowiem tylko to, iż ustalenie dochodu w sposób określony w art. 9 ust. 1 jest niemożliwe, a co za tym idzie dochód ustala się w drodze oszacowania.
3. Przesłanką uznania wydatków na zakup garnituru za koszt uzyskania przychodu jest to, iż są one ponoszone w celu uzyskania przychodów drogą odpowiedniej reprezentacji i reklamy firmy.

Uzasadnienie

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zgodnie z art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania /Dz.U. nr 21 poz. 86/ w związku z art. 15 tejże ustawy - kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia tych przychodów. O wystąpieniu tych kosztów przesądza zatem ich istota gospodarcza /cel/ oraz fakt, iż za takie koszty uznane być mogą w świetle obowiązującego prawa. To ostatnie jednak ograniczenie prawne tłumaczone być musi zgodnie z brzmieniem art. 15 ust.

1. Nieprowadzenie zatem ewidencji rachunkowej lub prowadzenie jej niezgodnie z obowiązującymi odrębnie przepisami, tak że nie zapewnia to możliwości ustalenia wysokości podstawy opodatkowania i należnego podatku /art. 9 ust. 1/ nie oznacza jeszcze a priori iż dany koszt /zjawisko gospodarcze poniesienia nakładów w celu osiągnięcia przychodów nie wystąpił. Wynika to z art. 9 ust. 2 ustawy. Następstwem niekorzystnym dla podatnika nieprawidłowego prowadzenia rachunkowości jest bowiem tylko to, iż ustalenie dochodu w sposób określony w art. 9 ust. 1 jest niemożliwe a co za tym idzie dochód ustala się w drodze oszacowania.

Z brzmienia tych przepisów wynika zatem, iż konieczna jest niemożliwość ustalenia dochodu na podstawie dokumentacji i rachunkowości wynikającej z odrębnych przepisów, a nie tylko fakt nieprawidłowego jej prowadzenia, z czym podatnik się zresztą zgadza, a następnie iż oszacowanie, nie może być równoznaczne z odrzuceniem a priori wszelkich dowodów, że dany koszt występował tylko z tego powodu, iż dokumentowany był on nieprawidłowo. Istota oszacowania w powołanym przepisie - podobnie jak ustalenie podstawy w drodze szacunku na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych sprowadza się bowiem do uprawdopodobnienia przez organ, iż podstawa opodatkowania przyjęta przez organ przy wymierzaniu podatku jest najbliższa podstawie rzeczywistej - w przedmiotowej sprawie prowadzi do ustalenia, czy wyjazdy służbowe występowały w jakim zakresie były one zdeterminowane rodzajem i zakresem działalności spółki. Dlatego też nie można się zgodzić z uzasadnieniem decyzji Izby Skarbowej w tej części.

W świetle powyższe - wobec tego, iż z części delegacji nie wynika także, czyj był samochód użyty do wyjazdu służbowego - w rozumieniu art. 16 pkt. 30 lit. "a" ustawy - konieczne było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego związanego z charakterem spółki i stopniem uprawdopodobnienia konieczności odbywania takich wyjazdów /choćby w części dotyczącej wydatków, a diety/ - o czym we wskazanym przepisie się nie mówi.

(...) Jeśli zaś chodzi o charakter wydatków na zakup garnituru i reklamę - to zgodzić się należy z Izbą, iż przesłanką uznania ich za koszty uzyskania przychodów jest to, iż są one ponoszone w celu uzyskania przychodów drogą odpowiedniej reprezentacji i reklamy firmy. Skarżący składając pełne wyjaśnienie co do charakteru i czasookresu owych wydatków, nie wykazali bezpośredniego związku przyczynowego między ich ponoszeniem, a rzeczywistą reprezentacją, czy reklamą Spółki. (...)