Wyrok NSA oz. w Lublinie z 6 października 1995 r., SA/Lu 11/95

Tezy

Artykuł 29 ust. 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./ określa podatkową sankcję w postaci utraty prawa do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług stosowaną wobec podatników, którzy naruszają obowiązek prowadzenia ewidencji obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących, czyli obowiązek określony w art. 29 ust. 1 tej ustawy. Równocześnie w ust. 3 pkt 2 tegoż artykułu ustawy minister finansów upoważniony został do zwolnienia na czas określony niektórych grup podatników z obowiązku, o którym mowa wyżej. Wykonując tę delegację Minister Finansów rozporządzeniem z dnia 23 września 1993 r. w sprawie czasowego zwolnienia niektórych grup podatników z obowiązku prowadzenia ewidencji obrotu i kwot podatku od towarów i usług przy zastosowaniu kas rejestrujących /Dz.U. nr 92 poz. 427; zm. Dz.U. 1993 nr 115 poz. 512/ zwolnił z tego obowiązku w okresie od dnia 1 stycznia 1994 r. do 30 czerwca 1994 r. dwanaście grup podatników. Rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 1994 r., bowiem w przepisach przejściowych i końcowych - rozdziale 6 ustawy, w art. 52 ust. 1 ustawodawca ograniczył obowiązek wynikający z art. 29 ust. 1 ustawy do podatników, których wysokość obrotów z działalności określonej w art. 29 w ciągu trzech kwartałów poprzedniego roku przekraczała 20 mld zł, zobowiązując ich do zainstalowania kas od dnia 1 stycznia 1994 r.

W związku z tym stwierdzenie utraty przez podatnika prawa do obniżenia podatku należnego na podstawie art. 29 ust. 2 cyt. ustawy poprzedzone być musi ustaleniem, iż podatnik miał obowiązek zainstalowania kasy rejestrującej w dniu 1 stycznia 1994 r.

Uzasadnienie

(...) Zaskarżona decyzja wydana została z istotnym naruszeniem art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa nie pozwalającym na merytoryczną kontrolę zgodności jej z przepisami prawa materialnego.

Zakres ustaleń faktycznych, które zgodnie z powyższymi przepisami organ administracji zobowiązany jest dokonać, wynika z przepisów prawa materialnego obowiązujących w czasie regulowanym decyzją i w przedmiocie, którego decyzja dotyczy.

Przedmiotem kontrolowanej decyzji jest wymiar podatku od towarów i usług dokonany za miesiąc maj 1994 r., przy nieuznaniu deklaracji VAT-7 złożonej za ten miesiąc, wobec zastosowania art. 29 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług. Przepis ten określa podatkową sankcję w postaci utraty prawa do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług stosowaną wobec podatników, którzy naruszają obowiązek prowadzenia ewidencji obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących czyli obowiązek określony w art. 29 ust. 1 tej ustawy. Równocześnie w ust. 3 pkt 2 tegoż artykułu ustawy minister finansów upoważniony został do zwolnienia na czas określony niektórych grup podatników z obowiązku, o którym mowa wyżej. Wykonując tę delegację Minister Finansów rozporządzeniem z dnia 23 września 1993 r. w sprawie czasowego zwolnienia niektórych grup podatników z obowiązku prowadzenia ewidencji obrotu i kwot podatku od towarów i usług przy zastosowaniu kas rejestrujących /Dz.U. nr 92 poz. 427; zm. Dz.U. 1993 nr 115 poz. 512/ zwolnił z tego obowiązku w okresie od dnia 1 stycznia 1994 r. do 30 czerwca 1994 r. dwanaście grup podatników. Rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 1994 r., bowiem w przepisach przejściowych i końcowych - rozdziale 6 ustawy; w art. 52 ust. 1 ustawodawca ograniczył obowiązek wynikający z art. 29 ust. 1 ustawy do podatników, których wysokość obrotów z działalności określonej w art. 29 w ciągu trzech kwartałów poprzedniego roku przekraczała 20 mld zł, zobowiązując ich do zainstalowania kas od dnia 1 stycznia 1994 r.

W związku z tym stwierdzenie utraty przez podatnika prawa do obniżenia podatku należnego na podstawie art. 29 ust. 2 cyt. ustawy poprzedzone być musi ustaleniem, iż podatnik miał obowiązek zainstalowania kasy rejestrującej w dniu 1 stycznia 1994 r.

W niniejszej sprawie organy podatkowe dopiero po przekazaniu skargi do Sądu wszczęły postępowanie mające ustalić czy wysokość obrotów w firmach skarżącego w ciągu trzech kwartałów 1993 r. przekroczyła 20 mld zł, a więc czy na skarżącym ciążył obowiązek instalacji kasy rejestrującej na podstawie art. 52 ust. 1 cyt. ustawy. Organy podatkowe przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie ustaliły też czy skarżący w dniu 1 stycznia 1994 r. spełniał warunki dla zwolnienia z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kasy rejestrującej wskazanej w par. 1 pkt 1-12 cyt. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 września 1993 r.

Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji organy podatkowe ustalały natomiast okoliczności istotne dla zwolnienia skarżącego z obowiązku instalowania kasy na warunkach rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 maja 1994 r. w sprawie kas rejestrujących /Dz.U. nr 65 poz. 278 ze zm./, jednakże ustalenia te podjęto po wydaniu decyzji przez organ I instancji, a przede wszystkim bez rozważenia, że przedmiotem decyzji jest wymiar podatku za maj 1994 r., czyli okres, w którym rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 27 maja 1994 r. jeszcze nie obowiązywało, weszło bowiem w życie z dniem 1 lipca 1994 r. Bezprzedmiotowe były więc ustalenia czy skarżący spełniał warunki wskazane w par. 4 ust. 1 i 2 tegoż rozporządzenia, co mogło być istotne dopiero dla dalszego okresu zwolnienia, po ewentualnym stwierdzeniu, że do dnia 30 czerwca 1994 r. nie miał skarżący obowiązku ewidencjonowania obrotu i podatku należnego przy zastosowaniu kasy rejestrującej.

Brak ustaleń faktycznych nie pozwalał na ocenę, iż skarżący miał obowiązek zainstalowania kasy rejestrującej od dnia 1 stycznia 1994 r., oraz że nie był objęty zwolnieniem z tego obowiązku na warunkach cyt. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 września 1993 r.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa oraz art. 208 Kpa orzekł jak w sentencji.