Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 10 marca 1995 r. na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /t.j. Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26 ze zm./, art. 23 ust. 2, art. 42 w zw. z art. 70 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312/, art. 1 ust. 1 w zw. z art. 4, art. 3, art. 17 ust 2 Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów z dnia 19 maja 1956 r. /CMR - Dz.U. 1962 nr 49 poz. 238/ Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy, decyzję Dyrektora Urzędu Celnego z T. z dnia 22 czerwca 1994 r., wymierzającą należności celne "E." SA w K. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, iż na podstawie postanowienia o przekazaniu sprawy z dnia 9 marca 1994 r. Dyrektora Urzędu Celnego w R. pracownik Spółki Akcyjnej "E." zobowiązał się dostarczyć towar w postaci samochodu marki "Volkswagen" w terminie do dnia 11 marca 1994 r. do organu celnego w T. Terminu tego nie dotrzymano - bowiem towar nie został dostarczony do organu celnego wskazanego w dokumencie przekazowym. Faksem z dnia 11 marca 1994 r. strona powiadomiła Urząd Celny w T. o kradzieży przedmiotowego samochodu.
Ponieważ organ celny w T. nie uznał kradzieży towaru celnego jako okoliczności usprawiedliwiającej odstąpienie od wymiaru należności celnych, wymierzył należności celne, w tym opłatę manipulacyjną dodatkową w wysokości 19.719.000 zł.
Zgodnie z art. 42 prawa celnego osoba przewożąca towar celny w związku z przekazaniem sprawy, o którym mowa w art. 45 ust. 5, jest zobowiązana dostarczy go do urzędu celnego odbiorczego wskazanego w dokumencie przekazowym. Niedotrzymanie ww. terminu powoduje konieczność wymierzenia opłaty manipulacyjnej dodatkowej. Opłata manipulacyjna dodatkowa za niedostarczenie w terminie towaru do organu celnego wskazanego w dokumencie przekazowym została wymierzona na podstawie art. 70 ust. 2 pkt 3 prawa celnego i obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji par. 20 pkt 1 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 22 sierpnia 1990 r. w sprawie dozoru i kontroli celnej oraz poboru opłat /Dz.U. nr 61 poz. 357/. Paragraf 20 ww. rozporządzenia utracił moc dnia 24 czerwca 1994 r., a zatem decyzja wydana przez organ administracyjny przed tą datą na podstawie tego przepisu jest prawidłowa. Takie stanowisko podzielił również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 sierpnia 1994 r. SA/Kr 542/94. Wymiar opłaty manipulacyjnej dodatkowej jest obligatoryjny, a obowiązujące przepisy nie przewidują żadnych odstępstw od jej stosowania. W sprawie mają również zastosowanie przepisy Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów /CMR/. Stosownie do art. 1 ust. 1 ww. Konwencji stosuje się niniejszą Konwencję do wszelkiej umowy o zarobkowy przewóz towarów pojazdami, niezależnie od miejsca zamieszkania i przynależności państwowej stron, jeżeli miejsce przyjęcia przesyłki do przewozu i miejsce przewidziane do dostawy stosownie do ich oznaczenia w umowie znajdują się w dwóch różnych krajach, z których przynajmniej jeden jest krajem umawiającym się. Dowodem zawarcia umowy przewozu jest list przewozowy. Brak, nieprawidłowości lub utrata listu przewozowego nie wpływa na istnienie ani ważność umowy przewozu, która mimo to podlega przepisom tej Konwencji. Art. 3 Konwencji CMR stanowi, że przewoźnik odpowiada jak za swoje własne czynności i zaniedbania, za czynności i zaniedbania swoich pracowników i innych osób, do których usług odwołuje się w celu wykonania przewozu, kiedy ci pracownicy lub te osoby działają w wykonaniu swych funkcji. Z postanowienia o przekazaniu sprawy z dnia 9 marca 1994 r. wynika, że przewoźnikiem towaru była Spółka "E.", która zleciła wykonanie usługi przewozu swojemu pracownikowi - kierowcy P.J. Art. 17 ust. 1 Konwencji CMR stanowi również, iż przewoźnik odpowiada za całkowite lub częściowe zaginięcie towaru lub za jego uszkodzenie, które nastąpiło w czasie między przyjęciem towaru a jego wydaniem. Przewoźnik jest zwolniony od tej odpowiedzialności, jeżeli zaginięcie, uszkodzenie lub opóźnienie spowodowane zostało winą osoby uprawnionej, jej zleceniem nie wynikającym z winy przewoźnika, wadą własną towaru i których następstwom nie mógł zapobiec /art. 17 ust. 2 Konwencji CMR/.
Z akt sprawy wynika, że przedmiotowy towar zaginął między przyjęciem towaru a jego wydaniem.
Ponieważ nie zachodzą przesłanki wymienione w ww. artykule do zwolnienia przewoźnika od odpowiedzialności za całkowite zaginięcie towaru /kradzież/, zachodzą podstawy do wymierzenia cła na podstawie art. 23 ust. 2 prawa celnego wobec przewoźnika tej spółki.
Spółka "E." wniosła na powyższą decyzję skargę, w której zarzuca naruszenie art. 11 ust. 1, art. 70, art. 2 pkt 3 prawa celnego oraz art. 1 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 2 Konwencji CMR, przez uznanie, że fakt kradzieży na jej szkodę samochodu marki "Volkswagen" przewożonego z Kolonii do Moskwy w tranzycie przez Polskę nie zwalnia skarżącego z obowiązku zapłaty zależności celnych i wymierzenia skarżącemu opłaty manipulacyjnej dodatkowej, stanowiącej w istocie sankcję karną, na podstawie przepisu uznanego przez Trybunału Konstytucyjnego za niezgodny z Konstytucją, nadto przez uznanie, że odpowiedzialność skarżącego wobec organów celnych znajduje oparcie w Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów - CMR.
W rezultacie skarżąca Spółka "E." wnosiła o uchylenie decyzji obu instancji. W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że przedłożone w Urzędzie Celnym w T. postanowienie Prokuratora Rejonowego w K. z dnia 30 kwietnia 1994 r. nie pozostawia wątpliwości co do kradzieży samochodu, jak i braku winy przewoźnika w związku z dokonaną kradzieżą. Jakkolwiek prawo celne nie zawiera przepisu odnoszącego się do przypadku nie zawinionej utraty przedmiotu kontroli celnej przez zobowiązanego do jego zgłoszenia do kontroli celnej - z treści art. 11 ust. 1 prawa celnego wynika, że w takiej sytuacji osoba ta nie powinna ponosić konsekwencji utraty przedmiotu kontroli celnej.
Odmienne stanowisko prezentowane przez organy kontroli celnej prowadzą do sytuacji, w której poszkodowany, który utracił przewożoną rzecz i poniósł z tego tytułu zwykle znaczny uszczerbek majątkowy, będzie dodatkowo "karany" obowiązkiem zapłaty należności celnych i podatkowych od rzeczy, którą utracił.
Błędne jest powoływanie się przez organy celne na przepisy Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów - CMR. Konwencja ta dotyczy bowiem regulacji stosunków cywilnoprawnych w międzynarodowym transporcie drogowym towarów, szczególnie wzajemnych zasad odpowiedzialności między nadawcą /odbiorcą/ a przewoźnikiem towarów. Brak jest podstaw do stosowania przepisów i zasad odpowiedzialności ustalonych Konwencją w postępowaniu celnym.
Również niezasadne jest pobranie opłaty manipulacyjnej dodatkowej wobec orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego par. 20 ww. rozporządzenia.
W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawarta w zaskarżonej decyzji, dodatkowo podnosząc, iż z postanowienia o umorzeniu śledztwa wynika, iż kierowca przewoźnika pojechał samochodem do domu i pozostawił samochód na nie strzeżonym parkingu. Pozostawienie towaru celnego na nie strzeżonym parkingu jest zaniedbaniem czynności przewozu towaru celnego przez pracownika działającego w wykonaniu swych funkcji.
Rozpoznając skargę Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zarzuty skargi w części zasługują na uwzględnienie.
- Obwieszczeniem z dnia 24 czerwca 1994 r. /Dz.U. 1994 nr 76 poz. 348/ Prezes Trybunału Konstytucyjnego ogłosił o utracie mocy obowiązującej par. 20 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 22 sierpnia 1990 r. w sprawie dozoru i kontroli celnej oraz poboru opłat w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 1994 r. w sprawie U 7/94. Stosownie do art. 31 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym /Dz.U. 1991 nr 109 poz. 470/ ostateczne decyzje wydane w ogólnym postępowaniu administracyjnym z zastosowaniem przepisu prawnego, który w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jako sprzeczny z Konstytucją lub aktem ustawodawczym został zmieniony bądź uchylony w całości lub części uznaje się za nieważne w trybie i na zasadach określonych w Kpa w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Oznacza to m.in., że skutki stwierdzenia niezgodności aktu prawnego z aktem ustawodawczym lub Konstytucją odnoszą się od chwili wydania aktu sprzecznego z Konstytucją lub aktem ustawodawczym, czyli ex tunc. W tej sytuacji każda decyzja administracyjna wydana z zastosowaniem przepisu prawnego, który w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jako sprzeczny z Konstytucją lub aktem ustawodawczym został zmieniony lub uchylony w całości lub części, pozbawiona jest podstawy prawnej /wydana została bez postawy prawnej/.
Pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego SA/Kr 542/94 należy uznać za odosobniony. Skład sędziowski orzekający w sprawie niniejszej nie podziela go z przyczyn podanych wyżej. Prezentowany w sprawie pogląd dotyczący skutków orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego uzasadnia rozstrzygnięcie w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji obu instancji odnoszącej się do opłaty manipulacyjnej dodatkowej.
- Zaskarżona decyzja jako podstawę prawną powołuje Konwencję o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów /CMR/ stanowiącą załącznik do Dziennika Ustaw z dnia 14 września 1962 nr 49 poz. 238. Ze wstępu do tej Konwencji wynika m.in., że jest to uregulowanie w sposób jednolity warunków międzynarodowego przewozu drogowego towarów, w szczególności jeśli idzie o dokumenty oraz o odpowiedzialność przewoźnika. Z treści tej Konwencji wynikają określone uprawnienia i obowiązki dotyczące wzajemnych stosunków pomiędzy nadawcą, przewoźnikiem i odbiorcą towaru, w tym również możliwości rozstrzygania sporów między tymi podmiotami przed sądem.
Oznaczałoby, iż Konwencja powyższa reguluje stosunki cywilnoprawne, a nie administracyjnoprawne. Prawo celne w art. 1 ust 1 stanowi, iż reguluje zasady obrotu towarowego z zagranicą, obowiązki celne, zasady postępowania celnego oraz ustrój organów celnych, a więc stosunki administracyjnoprawne.
Powyższa ustawa wyróżnia m.in.: podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą, przewoźnika, spedytora, zarządzającego wolnym obszarem celnym, osobę przewożącą towar celny przekazany w związku z przekazaniem sprawy, o którym mowa w art. 45 prawa celnego, określając ich obowiązki. Sprawa dotyczy właśnie osoby przewożącej towar w rozumieniu art. 42 prawa celnego.
Niewątpliwie osobą przewożącą towar określoną w ww. przepisie była Spółka "E." działająca poprzez swojego pracownika P.J. Na osobie przewożącej towar w rozumieniu art. 42 prawa celnego spoczywa bezwzględny nakaz dostarczenia towaru celnego do urzędu celnego wskazanego w dokumencie przekazowym.
Ustawa nie przewiduje odstępstw od tego obowiązku, czyli osoba przewożąca towar ponosi wszelkie konsekwencje, jakie wynikają z niewykonania tego obowiązku. Osoba przewożąca towar, jeżeli postępuje niezgodnie z postanowieniem organu celnego wydanym w trybie art. 42 w zw. z art. 45 ust. 5 prawa celnego czyni to we własnym imieniu i na własny rachunek - co oznacza, iż od tego momentu osoba ta staje się podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą określanym w art. 2 ust. 6 prawa celnego.
W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż towar celny w postaci samochodu marki "Volkswagen" został wprowadzony na polski obszar celny, dlatego stosownie do zasady powszechności cła określonej w art. 4 ust. 1 prawa celnego podlega on cłu, zwłaszcza że brak jest przesłanek pranych określonych w cyt. art. 4 ust. 1 zd. 2 do odstąpienia w drodze wyjątku od zasady powszechności cła.
Z tych też przyczyn na podstawie art. 77 prawa celnego na firmie "E." SA jako podmiocie dokonującym obrotu towarowego z zagranicą ciąży obowiązek wykonania decyzji o wymiarze należności celnych. Powyższe okoliczności świadczą, iż podawanie w zaskarżonej decyzji jako podstawy prawnej Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów /CMR/ stanowiącej załącznik do Dziennika Ustaw z dnia 14 września 1962 nr 49 poz. 238 określającej stosunki cywilnoprawne nie ma uzasadnienia prawnego.
Podstawą prawną decyzji w sprawach dotyczących obrotu towarowego z zagranicą, obowiązków celnych, zasad postępowania celnego, ustroju organów celnych mogą być tylko przepisy celne ustawy - Prawo celne z uwzględnieniem warunków i ograniczeń określonych w innych przepisach prawa i umowach międzynarodowych.
W konkluzji podnieść należy, iż w świetle powyższego poglądu zarzuty skarżącego w pozostałej części są niezasadne, pomimo powołania wadliwej podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, bowiem naruszenie tych przepisów nie miało wpływu na wynik sprawy.
Zatem na podstawie art. 207 par. 5 Kpa w zw. z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ skarga podlega oddaleniu.