Wyrok NSA oz. w Lublinie z 9 grudnia 1994 r., SA/Lu 173/94

Teza

1. Zakwestionowanie wiarygodności dokumentów, o której mowa w art. 26 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./, wymaga umotywowania takiej oceny ze strony organu celnego.
2. Gdy towar celny jest przedmiotem umowy barterowej, dla ustalenia jego wartości celnej mają zastosowanie przepisy art. 27-30 w związku z art. 25 ust. 3 Prawa celnego.

Sentencja

1. uchyla zaskarżoną decyzję.

Uzasadnienie

Decyzją wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa oraz art. 26-27 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./, Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego zawartą w Jednolitym Dokumencie Administracyjnym SAD, wymierzającą od Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego należności celne za sprowadzoną z Republiki Białoruskiej sól potasową.

W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Głównego Urzędu Ceł podał, iż stosownie do art. 26 ust. 1 pkt 5 Prawa celnego wartość transakcyjna nie może być przyjęta za wartość celną towaru w przypadku, gdy dokumenty o których mowa w art. 50 ust. 3 i 4 służące do określenia wartości celnej nie zostały dołączone do wniosku, a w przypadku ich dołączenia - jeśli organ celny zakwestionował ich wiarygodność /np. z uwagi na rażąco niską cenę wykazaną w tych dokumentach/.

W takim wypadku za wartość celną przyjmowana jest wartość transakcyjna podobnego towaru lub identycznego /zgodnie z art. 27-28 Prawa celnego/ wprowadzonego na polski obszar celny, sprzedanego w tym samym lub zbliżonym czasie co towar, dla którego jest ustalana wartość celna.

Zastosowanie zastępczych metod wyceny opiera się na posiadanych przez Urząd Celny informacjach o przywozie identycznych lub podobnych towarów /tj. materiał porównawczy/.

Ponadto wartość transakcyjna może występować wyłącznie w sytuacji istnienia sprzedaży towaru.

W przypadku barteru brak jest transakcji sprzedaży, jako że transakcja ta nie jest wyrażona ani płacona w postaci pieniężnej - w związku z tym brak jest również wartości transakcyjnej.

Urząd Celny dokonując odpraw celnych importowanej z Białorusi soli potasowej zakwestionował cenę towaru podaną w fakturach kontrahenta zagranicznego i opierając się na posiadanym materiale porównawczym /zgodnie z art. 27 Prawa celnego/ określił cenę na 80 USD za tonę.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Przedsiębiorstwo wnosiło o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej niezgodność z prawem przez naruszenie przepisu art. 26 ust. 1 pkt 5 Prawa celnego polegające na bezzasadnym kwestionowaniu dokumentów załączonych do Jednolitych Dokumentów Administracyjnych oraz art. 27 Prawa celnego przez nieprecyzyjne zastosowanie metody i sposobu ustalenia wartości celnej.

Nadto skarżąca Przedsiębiorstwo zarzuca niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych do rozstrzygnięcia w szczególności warunków obrotu i ilości towarów sprowadzonych przez stronę.

W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że decyzja jest bezzasadna, bowiem organy celne powołując się na treść art. 26 ust. 1 pkt 5 Prawa celnego nie wykazały, czy zakwestionowano wartość określoną w umowie i w fakturach dlatego, że nie jest to wartość transakcyjna, czy też dlatego, że na dokumentach tych wskazana była rażąco niska cena. Jeżeli podstawą decyzji była rażąco niska cena wymieniona w dokumentach służących do określenia wartości celnej, to chybionym jest argument o braku wartości transakcyjnej.

Art. 27 Prawa celnego w przypadkach o których mowa w art. 26 ust. 1 Prawa celnego pozwala na ustalenie wartości celnej metodą wartości transakcyjnej towarów identycznych wprowadzonych na polski obszar celny w tym samym lub zbliżonym czasie, przy czym zgodnie z ust. 4 tego przepisu powinno się tu przyjmować za wartość celną najniższą stwierdzoną wartość transakcyjną.

Dodatkowo ust. 3 powołanego przepisu nakazuje uwzględnić przy tej metodzie różnice w wartości wynikającej z okoliczności sprzedaży, szczebla obrotu i ilości sprzedawanych towarów.

Jeżeli organy celne stosowały wskazaną wyżej metodę, nie uczyniły tego ani precyzyjnie, ani jednolicie.

W skardze podniesiono, że w ramach obowiązujących kontraktów sprowadzono do Polski ponad 40 000 ton soli potasowej. Jest to tylko część realizacji wszystkich kontraktów. Łącznie przewidują one dostarczenie ponad 80 000 ton tego towaru. Zakupiona sól potasowa po wprowadzeniu na polski obszar celny musi być przeładowana. Koszty przeładunku i spedycji ponoszone przez skarżącego do bezpośredniego odbiorcy, stosowane upusty cenowe łącznie wynoszą 279 000 zł na każdej tonie sprzedanej soli. Skarżące Przedsiębiorstwo prowadzi swoją działalność na bardzo trudnym rynku. Ceny na sól muszą konkurować z takimi samymi surowcami importowanymi do Polski przez zagraniczne firmy. Są to wszystko przesłanki, o których mowa we wspomnianym art. 27 ust. 3 Prawa celnego.

W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie podnosząc argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając skargę Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji są art. 26-27 Prawa celnego. Kontynuując myśl zawartą w zaskarżonej decyzji, aby przyjąć za uzasadnioną ww. podstawę prawną, musiałyby być spełnione przesłanki określone w tych przepisach.

Cytowany art. 26 ust. 1 pkt 5 Prawa celnego dopuszcza możliwość przyjęcia przez organy celne innej wartości transakcyjnej towaru niż ta, którą wskazała strona, między innymi w przypadku gdy dokumenty, o których mowa w art. 50 ust. 3 i 4 Prawa celnego służące do określenia wartości celnej:

1/ nie zostały dołączone do wniosku, a w przypadku ich dołączenia 2/ gdy organ celny zakwestionował ich wiarygodność.

Bezspornym jest, że pierwsza z wymienionych przesłanek nie została spełniona, bowiem dołączone zostały do wniosku o wszczęcie postępowania celnego dokumenty służące do określenia wartości celnej. W związku z tym należy przyjąć, że organy celne kwestionowały wiarygodność tych dokumentów, czyli zdaniem organów celnych przedstawione przez stronę dokumenty określające wartość celną towaru nie są wiarygodne.

Z powyższego przepisu wynika zatem obowiązek organów celnych do wykazania, który z przedstawionych przez stronę dokumentów i dlaczego nie jest dla organów celnych wiarygodny.

Obowiązek powyższy wynika również z art. 6-10 Kpa w związku z art. 1 ust. 2 Prawa celnego.

Organy celne wbrew powyższym przepisom obowiązkom tym nie sprostały, co czyni uzasadnionymi zarzuty podniesione w skardze w tej części.

Kontrakt, w ramach którego nastąpiła omawiana dostawa soli /którego tłumaczenie na język polski nie zostało do akt dołączone/, dotyczy wymiany towarów - jest to więc transakcja barterowa. Z punktu widzenia polskiego prawa cywilnego barter jest rodzajem umowy zamiany, polegającej na równoważącej się wartościowo wymianie towaru na towar lub usługi na usługę /ewentualnie usługi na towar lub towaru na usługę/, gdzie nie wchodzą w grę dodatkowe rozliczenia pieniężne między kontrahentami. Przy czym barter od umowy zamiany z kodeksu cywilnego odróżnia tylko podmiot - zagraniczny kontrahent oraz fakt, że w kodeksie cywilnym mówi się o zamianie rzeczy, co jednak nie stoi na przeszkodzie, aby zamianę usług traktować jako umowę nie nazwaną analogicznie do umowy zamiany określonej w kodeksie cywilnym.

W konsekwencji powyższego nie można określić w takim przypadku wartości celnej towaru według art. 25 ust. 1 Prawa celnego. Nie oznacza to, aby w przypadku barteru strona, bądź też organy celne mogły określać wartość celną towaru w sposób dowolny. Ustawodawca określił zasady ustalania wartości celnej towaru w takim przypadku w art. 25 ust. 3 Prawa celnego odsyłając do zasad określonych w art. 27-30 Prawa celnego.

Przepisy powyższe podają definicję towaru "identycznego" /art. 27 ust. 2/ jak i towaru "podobnego" /art. 28 ust. 2/ i w zależności od rodzaju towaru wskazują metodę określenia wartości towaru. Oprócz metod wykazanych w ww. przepisach ustawodawca przewidział inne metody określone w art. 29 i 30 Prawa celnego.

W sentencji zaskarżonej decyzji przyjęto metodę określoną w art. 27 Prawa celnego, zaś w uzasadnieniu tejże decyzji powołano się również na art. 28 Prawa celnego, jednak treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazywałaby na to, że metoda wyceny wartości celnej towaru oparta jest na art. 27 Prawa celnego.

Na uzasadnienie swoich twierdzeń organy celne dołączyły kserokopie Jednolitych Dokumentów Administracyjnych SAD dotyczących importu soli potasowej o zróżnicowanej identyfikacji jak i cenie.

Organy celne wbrew powinnościom określonym w art. 27 ust. 3 Prawa celnego ustalając wartość celną towaru nie uwzględniły różnic wartości wynikających z okoliczności sprzedaży, szczebla obrotu i ilości sprzedawanych towarów. Przedstawiony materiał porównawczy dotyczy niewielkich ilości soli potasowej w porównaniu z ilością tejże soli sprowadzanej przez stronę w wykonaniu zawartego kontraktu.

Te okoliczności mogą mieć istotne znaczenie dla prawidłowego ustalenia wartości celnej towaru. Organy celne tych okoliczności nie badały, o czym świadczą dołączone akta administracyjne, jak również uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Powyższe okoliczności wskazują, że zostały naruszone przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na treść zaskarżonej decyzji, dlatego na podstawie art. 207 par. 2 ust. 1 Kpa należało tę decyzję uchylić.