Uzasadnienie
Z upoważnienia Wojewody (...) Zastępca Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w (...) decyzją z dnia 8 września 1995 r., wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych /Dz.U. nr 28 poz. 169/, po rozpatrzeniu odwołania Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w N.D. od decyzji Wójta Gminy N.D. z dnia 30 czerwca 1995 r., uznającej za mienie gminne nieruchomość oznaczoną jako działka nr 1940 o powierzchni 0,80 ha, położoną w N.D., orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.
W świetle ustaleń dokonanych w tej decyzji, w trakcie postępowania o scalenie gruntów wsi N.D. Komisarz Ziemski w L. w dniu 9 maja 1930 r. wydał orzeczenie, z którego treści wynika, że rada uczestników scalenia ustaliła zasady użytkowania gruntów wspólnych, ujawnionych w tabeli likwidacyjnej, w taki sposób, żeby wydzielić plac dla straży, plac pod budowę domu oraz plac z przeznaczeniem na urządzenie targowicy. W następstwie zatwierdzenia scalenia w 1931 r. wydzielono 73 544 m2 gruntów użyteczności publicznej, w tym działkę nr 156 o powierzchni 49 999 m2, jako plac pod targowicę. W miejscu tej działki znajduje się obecnie działka nr 1940, którą użytkuje odwołująca się Spółdzielnia. Z powołanego orzeczenia wynika, że wydzielenie ze wspólnoty gruntowej wskazanego terenu na cele użyteczności publicznej nastąpiło zgodnie z ówcześnie obowiązującym prawem w drodze orzeczenia wydanego przez właściwy organ, które jest prawomocne. Wydzielony więc w trakcie scalenia gruntów wsi N.D. teren pod plac targowy utracił charakter wspólnoty gruntowej, stając się terenem przeznaczonym na cele użyteczności publicznej. W tej sytuacji, w świetle art. 3 i 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, nieruchomość będąca przedmiotem postępowania jest mieniem gminnym. Chybiony zatem jest zarzut odwołania, że zaskarżona decyzja bez podstawy prawnej przeniosła własność nieruchomości ze wspólnoty gruntowej na rzecz gminy. Również według orzecznictwa Sądu Najwyższego w sprawach cywilnych /wyrok z dnia 4 stycznia 1962 r. 1 CR 1139/61/ grunty wydzielone w toku postępowania scaleniowego na cele użyteczności publicznej nie należą do wspólnoty gruntowej, lecz stały się mieniem gromadzkim w rozumieniu art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego /Dz.U. nr 35 poz. 294 ze zm./, a później w rozumieniu art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych /Dz.U. nr 5 poz. 16/, a także przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 czerwca 1958 r. w sprawie zarządu mieniem gromadzkim oraz trybu jego zbywania /Dz.U. nr 42 poz. 201/. Ponadto należy stwierdzić, że w trakcie postępowań scaleniowych, prowadzonych na podstawie przepisów ustawy z 1923 r. o scalaniu gruntów, nie wydzielano wspólnot gruntowych, lecz dzielono istniejące wspólnoty gruntowe pomiędzy uczestników scalenia /art. 7 ust. 1 lit. "b" ustawy/. Dowodzi to również, że w czasie dokonanego scalenia gruntów wsi N.D. sporna nieruchomość nie została wydzielona w ramach gruntów stanowiących wspólnotę gruntową. Podniesiony w odwołaniu zarzut, że w stosunku do tej nieruchomości były podejmowane w przeszłości uchwały miejscowej rady narodowej, świadczy wyłącznie o tym, że zawsze stanowiła ona mienie gminne. (...) Zarzut, że zaskarżona decyzja rażąco naruszyła przepisy prawa materialnego i kodeksu postępowania administracyjnego /odwołanie nie wskazuje tych przepisów/, w toku postępowania odwoławczego nie został potwierdzony. W szczególności nie jest zasadny zarzut odnoszący się do art. 27a Kpa, skoro przepis ten nie obowiązuje, gdyż został uchylony przez art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych /Dz.U. nr 122 poz. 593/.
W skardze na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" w N.D. wnosi o uchylenie tej decyzji i decyzji organu I instancji bądź o stwierdzenie nieważności tych decyzji. Skarga zarzuca, że decyzje obu instancji administracyjnych rażąco naruszają art. 3 i 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych /Dz.U. nr 28 poz. 169/, ponieważ art. 3 tej ustawy zawiera odesłanie do art. 1 ust. 1, gdzie są wymienione w punktach 1-7 źródła pochodzenia wspólnot gruntowych. Wspólnota objęta niniejszym postępowaniem nie odpowiada tym kryteriom. Omawiana wspólnota gruntowa pochodzi z wydzielonych części indywidualnych gospodarstw rolnych wsi N.D. Orzeczenie Komisarza Ziemskiego w L. z dnia 9 maja 1930 r. nie jest znane skarżącej i skoro powołuje się na nie zaskarżona decyzja, to powinno być ono doręczone skarżącej. W rejestrze pomiarowym z r. 1930/31 wyliczono kierunki zagospodarowania gruntów wspólnoty gruntowej, jednakże ich przeznaczenie nie spowodowało utraty przez nie charakteru wspólnoty, bo tylko obiekty na nich wzniesione mogły być obiektami użyteczności publicznej. Po wyzwoleniu powoływane były komitety wioskowe do reprezentowania i zarządzania wspólnotą gruntową, a Skarb Państwa w latach 1930-1990 nie był ujawniony w księdze wieczystej jako właściciel gruntów wspólnoty, gdyż nie był jej następcą prawnym. W wyroku z dnia 14 października 1993 r. SA/Lu 401/93 podkreślono, iż żadnym dokumentem nie wykazano przejścia wspólnoty do mienia gromadzkiego na tle art. 8 cytowanej ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. /Dz.U. nr 28 poz. 169/, a wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 1962 r. 1 CR 1139/61 jest źle rozumiany przez organy, przy czym został on wydany w innym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Artykuł 8 ust. 5 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych /Dz.U. nr 28 poz. 169/ zakreślał organom administracji państwowej roczny termin od dnia 5 lipca 1963 r. na ustalenie, które nieruchomości stanowią mienie gromadzkie, a które należą do wspólnot gruntowych; w odniesieniu do spornej nieruchomości nie zostało to wykonane. Skarżąca użytkuje tę nieruchomość od 1948 r. na podstawie umowy zawartej z zarządem wspólnoty gruntowej, co dowodzi, że wspólnota jest właścicielem tej nieruchomości. Wpis tej nieruchomości jako własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej został dokonany bez przedstawienia jej tytułu własności (...). W sprawie (...) Sądu Rejonowego w K. obydwie instancje sądowe przyjęły, że skarżąca była posiadaczem zależnym tej nieruchomości, co wynikało z umowy dzierżawy zawartej przez nią z zarządem wspólnoty gruntowej i świadczy o tym, iż wspólnota jest właścicielem tej nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie i podtrzymano stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Jak wynika z odpisu postanowienia Sądu Wojewódzkiego w (...) z dnia 2 lutego 1993 r. (...) sporna nieruchomość jest ujawniona jako działka nr 1940 w księdze wieczystej Kw nr 26394, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K., a założonej w dniu 5 września 1978 r. na wniosek Naczelnika Gminy w N.D. W dziale II tej księgi jako właściciel nieruchomości nią objętych, w tym również wymienionej wyżej działki gruntu, wpisany jest Skarb Państwa.
Skoro tytuł własności tej nieruchomości przysługuje Skarbowi Państwa, to w sprawie nie mogą mieć zastosowania przepisy ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych /Dz.U. nr 28 poz. 169/, a tym samym wydanie zaskarżonej decyzji, jak również decyzji organu I instancji, na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 3 i art. 8 ust. 1 tej ustawy oznacza, iż przepisy te zostały rażąco naruszone w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa i wydane decyzje są nieważne. Z tej przyczyny na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ została stwierdzona nieważność tych decyzji, a o kosztach postępowania orzeczono w myśl art. 55 ust. 1 tej ustawy.
Jeżeli właścicielem nieruchomości wpisanym w księdze wieczystej jest Skarb Państwa i był nim w czasie wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./, gmina mogła stać się właścicielem tej nieruchomości na podstawie przepisów art. 5 tej ustawy. Do uznania takiej nieruchomości za mienie gminne nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowania wspólnot gruntowych /Dz.U. nr 28 poz. 169/. Jednakże problematyka związana z komunalizacją mienia należy do odrębnego postępowania prowadzonego przez wojewodę jako organ I instancji i nie może być przez to przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie. (...)