Uzasadnienie
Decyzją z 13.4.1993 r. Dyrektor Urzędu Celnego w T na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego /t.j. Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26 ze zm./, art. 42 i art. 70 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ oraz par. 20 pkt 1 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 22 sierpnia 1990 r. w sprawie dozoru i kontroli celnej oraz poboru opłat /Dz.U. nr 61 poz. 357 ze zm./ wymierzył W.S. opłatę manipulacyjną dodatkową w kwocie 8.880.000 zł za niedostarczenie w terminie towaru do organu celnego wskazanego w postanowieniu o przekazaniu sprawy nr 110806/056438.
Odwołanie od tej decyzji wniósł S.P. - właściciel firmy "A-Z".
Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z 26.5.1994 r., powołując się na art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa oraz przepisy prawa materialnego cytowane w decyzji I instancji, utrzymał w mocy powyższą decyzję Dyrektora Urzędu Celnego.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano między innymi, iż Dyrektor Urzędu Celnego w R postanowieniem zawartym w dokumencie SAD przekazał Dyrektorowi Urzędu Celnego w T towar celny w postaci samochodu osobowego celem wywozu za granicę, określając jednocześnie termin dostarczenia tego towaru do Urzędu Celnego w T do 4.4.1993 r. Przedmiotowy towar został dostarczony do miejsca przeznaczenia 13.4.1993 r., a więc z 8-dniowym opóźnieniem.
W związku z powyższym Dyrektor Urzędu Celnego w T wezwał osobę przewożącą towar celny do uiszczenia opłaty manipulacyjnej dodatkowej.
Z zapisu na dokumencie SAD wynika, że osobie przewożącej towar celny, tj. Panu W.S., dokonanie owej czynności powierzył na własny rachunek przewoźnik - Pan S.P., prowadzący przedsiębiorstwo "A-Z", od którego w myśl art. 82 ust. 3 Prawa celnego organ przekazujący sprawę według właściwości miejscowej przyjął zabezpieczenie finansowe wykonania obowiązku wynikającego z postanowienia przekazowego.
Podnoszone w odwołaniu okoliczności, iż zwłoka w dostarczeniu towaru do Urzędu Celnego w T nastąpiła wskutek awarii środka transportowego nie ma istotnego znaczenia dla samego faktu wymierzenia opłaty manipulacyjnej dodatkowej, nawet w sytuacji zawiadomienia organu celnego o przyczynie opóźnienia.
Skargę na powyższą decyzję wniósł S.P. - właściciel firmy "A-Z", w której wnosił o stwierdzenie nieważności decyzji obu instancji na podstawie art. 207 par. 3 w zw. z art. 156 par. 2 Kpa.
W uzasadnieniu skargi powołano się na przepisy rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia 21 czerwca 1985 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy - Prawo przewozowe /Dz.U. nr 29 poz. 128/, z których to przepisów wynika, że obowiązek celny - dostarczenie towaru do Urzędu Celnego w T - został nałożony w sposób niewłaściwy, tj. sprzeczny z par. 26 ww. rozporządzenia Ministra Komunikacji. Z tego też powodu niewykonanie w terminie obowiązku celnego nie może powodować odpowiedzialności strony, zwłaszcza że przyczyną opóźnienia była awaria samochodu przewożącego towar celny.
Nadto skarżący powołał się na rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 1994 r., mocą którego uznano, iż par. 20 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 22 sierpnia 1990 r. w sprawie dozoru i kontroli celnej oraz poboru opłat /Dz.U. nr 61 poz. 357 ze zm./ jest regulacją przekraczającą upoważnienie ustawowe zawarte w art. 70 ust. 5 pkt 2 Prawa celnego.
W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie, podtrzymując pogląd zawarty w zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając skargę NSA zważył, co następuje:
Stosownie do art. 206 Kpa sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi. co oznacza między innymi, iż możliwe jest uwzględnienie skargi także ze względu na inne uchybienia niż te, które przytoczyła strona skarżąca.
- Prawo celne wyróżnia szereg podmiotów prawnych, które mogą być przedmiotem postępowania celnego i w stosunku do których mogą być stosowane określone środki prawne, w tym również - obowiązki. Można przykładowo wyróżnić "podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą" /art. 2 pkt 6 Prawa celnego/, "osobę przesiedlającą się" /art. 2 pkt 8 Prawa celnego/, przewoźnika, spedytora /art. 40 ust. 2 Prawa celnego/, "osobę przewożącą towar celny przekazany w związku z przekazaniem sprawy, o którym mowa w art. 45 ust. 5" /art. 42 Prawa celnego/.
Nie jest wykluczona sytuacja, że jeden z ww. podmiotów może być jednocześnie "osobą przewożącą towar" w rozumieniu art. 42 Prawa celnego, jak również możliwa jest sytuacja, że "osoba przewożąca towar", o której mowa wyżej, występuje niezależnie od innych ww. podmiotów. Uwagi powyższe mają bardzo praktyczne znaczenie, bowiem określone w Prawie celnym konsekwencje prawne mogą być stosowane tylko wobec określonych prawem podmiotów. Art. 42 Prawa celnego określa obowiązki "osoby przewożącej towar celny", zaś art. 70 ust. 2 pkt 3 Prawa celnego określa konsekwencje niewykonania tych obowiązków "ale tylko wobec", osoby przewożącej towar celny.
Oznacza to, że stroną postępowania celnego w tym zakresie może być tylko "osoba przewożąca towar celny przekazany w związku z przekazaniem sprawy, o którym mowa w art. 45 ust. 5".
Organ I instancji przyjął, iż stroną postępowania celnego /w rozumieniu wyżej określonym/ jest W.S. i dlatego w stosunku do tej osoby została adresowana decyzja organu I instancji.
Konsekwencją uznania Pana W.S. za stronę postępowania celnego było doręczenie decyzji I-instancyjnej Panu W.S. 13.4.1993 r.
Art. 1 ust. 2 Prawa celnego stanowi między innymi, iż w postępowaniu przed organami celnymi stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy Prawa celnego nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż art. 127 par. 1 Kpa ma w tym przypadku zastosowanie. Przepis ten stanowi, iż stronie służy odwołanie od decyzji organu I instancji.
Odwołanie od decyzji I instancji wniósł właściciel firmy "A-Z", a nie strona.
Powyższe okoliczności świadczyłyby o tym, iż odwołanie wniosła osoba nieuprawniona, co winno wywołać określone skutki prawne.
- Organ II instancji dowolnie przyjął, iż to właściciel firmy "A-Z" był "osobą przewożącą towar" w rozumieniu art. 42 Prawa celnego, a nie W.S., który faktycznie tylko wykonywał powierzone mu przez tę firmę czynności. Argumentem przesądzającym ten stan rzeczy miało być zabezpieczenie złożone przez tę firmę w trybie art. 82 ust. 3 Prawa celnego. Pogląd organu II instancji nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia w dołączonym do akt materiale dowodowym, jak również niedopuszczalna jest "zmiana" strony w postępowaniu przed organem II instancji, bowiem faktycznie narusza to art. 9 i art. 10 Kpa poprzez uniemożliwienie stronie wzięcia udziału w postępowaniu administracyjnym przed organem I instancji, a tym samym narusza prawo strony do czynnego udziału na każdym etapie postępowania administracyjnego, jak również zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
- Prawo celne przewiduje różne rodzaje zabezpieczeń dotyczące rodzaju obrotu towarowego z zagranicą /art. 17 ust. 3, art. 37, art. 82 ust. 3/ czy też dotyczące podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą /art. 76/. Jedne z tych zabezpieczeń są obligatoryjne /art. 17 ust. 3, art. 37/, czy też fakultatywne /art. 76 i art. 82 ust. 3/.
Przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ nie precyzują, kto może złożyć zabezpieczenie majątkowe w sytuacji określonej w art. 82 ust. 3.
Zabezpieczenie takie może złożyć zarówno podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą, przewoźnik, spedytor, "osoba przewożąca towar celny" w rozumieniu art. 42 Prawa celnego jak również inne osoby prawne lub fizyczne, z tym jednak zastrzeżeniem, że organ celny może domagać się złożenia takiego zabezpieczenia tylko od "osoby przewożącej towar celny" w rozumieniu art. 42 Prawa celnego.
Za takim poglądem przemawia wykładnia gramatyczna art. 82 Prawa celnego, jak również uwagi podniesione w pkt I niniejszego uzasadnienia, bowiem organ celny może żądać określonego zachowania od strony, a nie od osoby trzeciej, zaś stroną w postępowaniu jest osoba wykazana w art. 42 Prawa celnego.
Powyższe okoliczności potwierdzają, iż sam fakt złożenia zabezpieczenia majątkowego przez firmę "A-Z" nie oznacza, iż firma ta jest "osobą przewożącą towar celny" stosownie do art. 42 Prawa celnego, a tym samym nie oznacza, iż jest stroną w tym postępowaniu.
- Podnieść nadto należy, iż zaskarżona decyzja zawiera wewnętrzną sprzeczność polegającą na tym, iż twierdzi, że stroną postępowania jest firma "A-Z" i jednocześnie utrzymuje w mocy decyzję I instancyjną, z której wynika, że stroną tego postępowania jest W.S.V. Obwieszczeniem z dnia 24 czerwca 1994 r. Prezes Trybunału Konstytucyjnego /Dz.U. nr 76 poz. 346/ ogłosił o utracie mocy obowiązującej par. 20 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 22 sierpnia 1990 r. w sprawie dozoru i kontroli oraz poboru opłat w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 1994 r. w sprawie U 7/93. Stosownie do art. 31 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym /Dz.U. 1991 nr 109 poz. 470/ ostateczne decyzje wydane w ogólnym postępowaniu administracyjnym z zastosowaniem przepisu prawnego, który w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jako sprzeczny z Konstytucją lub aktem ustawodawczym został zmieniony bądź uchylony w całości lub w części, uznaje się za nieważne w trybie i na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego w części dotyczącej nieważności decyzji administracyjnych. Wobec tego, że opłata manipulacyjna dodatkowa wymierzona została na podstawie ww. par. 20 cytowanego rozporządzenia uzasadnione było stwierdzenie nieważności decyzji obu instancji. Orzeczenie o kosztach znajduje uzasadnienie w art. 208 Kpa w zw. z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/.