Wyrok NSA oz. w Lublinie z 30 września 1993 r., SA/Lu 273/93

Teza

Przydatność posiadanych przez gminę gruntów do realizacji zadań gminy nie wyłącza stosowania art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./.

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzję wydaną z upoważnienia Wojewody przez Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w B. została utrzymana w mocy decyzja wydana z upoważnienia Kierownika Urzędu Rejonowego w B., mocą której odmówiono Franciszce K. zwrotu działki położonej we wsi O. Rozstrzygnięcie organ odwoławczy oparł na następujących ustaleniach i wnioskach:

Sporna nieruchomość stanowi obecnie część innej działki. Została ona przejęta na własność państwa w 1972 r. w trybie przewidzianym przepisami ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi z przeznaczeniem pod budownictwo zagrodowe. Przeznaczenie gruntu nie uległo zmianie. W 1990 r. Naczelnik Gminy ustalił decyzją nabywcę całej działki. Jednak decyzja ta została uchylona przez organ odwoławczy, a następnie postępowanie w tej sprawie zostało zawieszone z uwagi na toczące się postępowanie o zwrot nieruchomości.

Sporna nieruchomość nie stała się zbędna na cel, na który została nabyta w rozumieniu art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Franciszka K. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając ich sprzeczność z art. 69 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a także art. 7 Kpa. W uzasadnieniu skargi podniosła, że nieruchomość została nabyta na budownictwo jednorodzinne, a nie zagrodowe, a nadto, że nieruchomość mimo upływu 20 lat, nie została wykorzystana.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie wskazując, że cel nabywania na własność państwa gruntów przeznaczonych w planie zagospodarowania przestrzennego pod wiejskie budownictwo mieszkaniowe i zagrodowe został wskazany ogólnie w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1970 r. w sprawie zasad przejmowania terenów budowlanych na obszarach wsi na własność państwa oraz w par. 3 ust. 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 31 maja 1961 r. w sprawie zasad i trybu wyznaczania terenów budowlanych na wsi.

Z przepisów tych wynika, że celem przejmowania na własność państwa gruntów było:

• zaspokojenie potrzeb budownictwa /art. 8 ust. 1 ustawy/,
• zapewnienie dostatecznej podaży działek pod budownictwo w okresie najbliższych 3-5 lat /par. 1 rozporządzenia z 1970 r. i par. 3 ust. 1 rozporządzenia z 1961 r./,
• stworzenie rezerwy działek pozostających w dyspozycji miejscowej rady narodowej w wielkości odpowiadającej 2-3 letnim zapotrzebowaniom /par. 1 zd. 2 rozporządzenia z 1970 r./.

Realizacja zadań gmin wymaga m.in. dysponowania pewnym zasobem gruntów umożliwiającym w razie konieczności szybkie dostarczenie działki. W rozdziale 2 ustawy o gospodarce gruntami przewiduje się, że gminy będą takie zasoby gruntów tworzyć, wykorzystując w razie konieczności także przewidziane ustawą możliwości przymusowego nabycia gruntów.

W tej sytuacji nie można uznać, że sporna działka stała się zbędna na cel, na który została nabyta.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do art. 69 ust. 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, przepis par. 1 tego artykułu, nakazuje zwrot wywłaszczonej nieruchomości poprzedniemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu na jego wniosek, jeśli nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis ten stosuje się do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi /Dz.U. 1969 nr 207 poz. 216 ze zm./.

Sporna nieruchomość została przejęta na podstawie przepisów tej ostatniej ustawy. Cel przejmowania nieruchomości w trybie tej ustawy został określony w art. 1, z którego wynika, że budownictwo mieszkaniowe, zagrodowe, gospodarcze, usługowe i administracyjne na obszarach wsi może być realizowane wyłącznie na terenach wyznaczonych na ten cel /tereny budowlane/.

Na taki też cel przejęta została przedmiotowa nieruchomość, co wynika z uchwały z dnia 8 września 1972 r. PPRN w Ł. w sprawie ustalenia granic terenów budowlanych przejmowanych na własność Państwa we wsi O. Należy więc rozważyć, czy nieruchomość ta jest zbędna na cel, na który została nabyta w rozumieniu art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Jak wynika z protokołu rozprawy przeprowadzonej przez organ I instancji działka dotychczas nie została wykorzystana i jest we władaniu Franciszki K. żony Stanisława K. - poprzedniego właściciela działki.

Tak znaczny upływ czasu od chwili przejęcia działki /20 lat/ i jej niewykorzystanie, wskazuje na zbędność nieruchomości na cel, na który została nabyta. Do takiej oceny uprawnia też analiza przepisów ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi, a zwłaszcza jej art. 10 i art.

13. Z przepisów tych wynika, że nabyta przez państwo działka powinna być przejęta od dotychczasowego właściciela w taktyczne władanie w stosunkowo krótkim okresie czasu /termin ten powinien uwzględniać możliwość zebrania planów przez osoby korzystające z gruntów - art. 10 ust. 1 zd. ostatnie/, a po jej przekazaniu innej osobie, osoba ta obowiązana jest rozpocząć budowę w ciągu 3 lat - art. 15 ust.

1. Wskazuje to, że intencją ustawodawcy było zagospodarowanie przejętych działek, a nie tworzenie rezerwy terenów. Jeśli zatem sporna działka nie została wykorzystana zgodnie z celem nabycia, a nawet nie została przejęta od poprzedniego właściciela, to oczywisty jest wniosek, że stała się zbędna w rozumieniu art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Przepisy rozporządzeń powołanych przez organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę nie zmieniają takiej oceny, lecz ją potwierdzają. Skoro bowiem działki były nabywane z uwzględnieniem ich wykorzystania w perspektywie 2-5 lat, a działka przedmiotowa nie została wykorzystana nie tylko w tym czasie, lecz znacznie dłuższym, to znaczy, że stała się zbędna na cel, na który została nabyta.

Przydatność posiadanych przez gminę gruntów do realizacji zadań gminy, na co powoływał się organ administracji w odpowiedzi na skargę, nie wyłącza stosowania przepisu art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Również nie stanowi przeszkody do zwrotu przedmiotowej nieruchomości podjęcie przez organ administracji czynności zmierzających do sprzedaży tej nieruchomości. Decyzja w tej mierze organu I instancji została uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia /decyzja z dnia 12 stycznia 1990 r./.

Następnie postępowanie w tej sprawie zostało zawieszone właśnie ze względu na toczące się postępowanie w sprawie niniejszej o zwrot nieruchomości. Skoro gmina nadal jest właścicielem nieruchomości, to ubieganie się o nią innych osób nie może stanowić, w okolicznościach sprawy, podstawy odmowy jej zwrotu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie istniały w dacie wydania zaskarżonej decyzji przeszkody prawne do zwrotu przedmiotowej nieruchomości osobie uprawnionej.

Dlatego też zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszoinstancyjnego, jako naruszające art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, należało uchylić.