Uzasadnienie
Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego wymierzającą od S.F. w Moskwie opłatę manipulacyjną dodatkową w kwocie 2.499.200.000 zł.
W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Głównego Urzędu Ceł podał, że stosownie do art. 70 ust. 3 Prawa celnego w przypadku ujawnienia w wyniku rewizji celnej środka przewozowego, towaru celnego nie zgłoszonego od odprawy celnej, od przewoźnika lub spedytora pobiera się opłatę manipulacyjną dodatkową w wysokości wartości celnej towaru. Podstawą wymiaru był fakt, że w wyniku rewizji środka przewozowego należącego do firmy S.F. funkcjonariusze celni ujawnili papierosy nie zgłoszone do odprawy celnej o wartości 2.499.200.000 zł.
W rozumieniu Konwencji celnej dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR /Konwencja TIR/ sporządzonej w Genewie w dniu 14 listopada 1974 r. /załącznik do Dz.U. 1984 nr 17 poz. 76/ oraz Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego /CMR/ /załącznik do Dz.U. 1962 nr 49 poz. 138/ posiadacz karnetu i przewoźnik odpowiada - jak za swoje czynności i zaniedbania - za czynności i zaniechania swoich pracowników.
Ponieważ kierowca środka przewozowego, w którym organy celne ujawniły towar nie zgłoszony do odprawy celnej, jest pracownikiem firmy S.F., to zaistniały podstawy do wymiaru tej opłaty.
Stosownie do art. 2 ust. 6 Prawa celnego za podmiot dokonujący lub jednostkę nie posiadającą osobowości prawnej, dokonującą obrotu towarowego z zagranicą uważa się osobę fizyczną, prawną lub jednostkę nie posiadającą osobowości prawnej, dokonującą obrotu towarowego z zagranicą na własny rachunek i we własnym imieniu. Podmiot ten jest obowiązany, zgodnie z art. 40 ust. 1 Prawa celnego, dostarczyć do granicznego miejsca odpraw celnych i zgłosić do odprawy celnej towary będące przedmiotem tego obrotu.
W sprawie podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą jest firma S.F.
W skardze adresowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Konsul Federacji Rosyjskiej w Warszawie, występując w imieniu S.F., wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucającej jej niezgodność z prawem, polegającą na błędnym zastosowaniu art. 48 i art. 70 ust. 3 Prawa celnego oraz wymienionych wyżej Konwencji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w wyniku rewizji celnej w samochodzie należącym do S.F. ujawniono papierosy, nie zgłoszone do odprawy celnej.
W wyniku czego zostało wszczęte postępowanie karne przeciwko kierowcy samochodu o dokonanie przestępstwa z art. 80 par. 1, art. 81 par. 1, art. 94 par. 1 w zw. z art. 25 par. 1 pkt 3 i art. 5 ustawy karno-skarbowej. W trakcie postępowania karnego Prokuratura Rejonowa postanowieniem stwierdziła, iż "w toku śledztwa nie zebrano dostatecznych dowodów na przyjęcie, iż właściciel ciągnika siodłowego z naczepą posiadał informację o przemycie przez kierowcę papierosów, bądź też brał w tym przemycie udział".
Tak więc nastąpiła indywidualizacja odpowiedzialności karnej dokonana przez właściwy po temu organ /na tym etapie/. Sytuacja ta obala domniemanie przyjęte a leżące u podstaw odpowiedzialności przewoźnika płynące z art. 70 ust. 3 Prawa celnego oraz Konwencji TIR i Konwencji CMR.
Jest oczywistym, iż w przypadku gdy w toku dochodzenia zebrano materiał pozwalający na przedstawienie zarzutów, to praktycznie domniemanie dotyczące odpowiedzialności przewoźnika nie może być stosowane, a więc nie ma w obecnym stanie rzeczy podstaw formalnych do stosowania kar i innych dolegliwości w stosunku do właściciela samochodu.
Z powyższego wynika także, iż odnośnie zakwestionowanego towaru, zgodnie z art. 48 Prawa celnego, kierowca samochodu jest osobą dokonującą obrotu z zagranicą towarami i on właśnie władał tym towarem w czasie kontroli celnej.
Organ wydający zaskarżoną decyzję dokonał w tym przypadku innego odczytania powyższego przepisu całkowicie w oderwaniu od sytuacji faktycznej i ustaleń w toku postępowania karnego.
W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji dodatkowo podnosząc, iż stosownie do art. 48 Prawa celnego osobę fizyczną uważa się za dokonującą obrotu z zagranicą towarami, którymi bezpośrednio włada podczas kontroli celnej, chyba, że odpowiednimi dokumentami wykaże, że obrotu tymi towarami dokonuje inny podmiot. W sprawie osoba fizyczna, tj. kierowca pojazdu, okazał karnet TIR nr 10441074 oraz międzynarodowy list przewozowy CMR wystawione na stronę skarżącą; z tego względu ten przepis nie ma zastosowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- W dniu 22.5.1992 r. została zawarta Konwencja Konsularna pomiędzy Federacją Rosyjską a Rzeczpospolitą Polską, która do chwili wyrokowania w tej sprawie nie została ratyfikowana.
W tej więc sytuacji obowiązuje Konwencja Konsularna zawarta między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich, sporządzona w Warszawie 27 maja 1971 r. /Dz.U. 1972 nr 15 poz. 106 i 107/.
Zgodnie z art. 35 ww. Konwencji Urzędnik konsularny ma prawo zastępować przed sądami i innymi właściwymi organami Państwa przyjmującego obywateli Państwa wysyłającego, jeżeli osoby te z powodu nieobecności, lub na skutek innych istotnych przyczyn, nie były w stanie w odpowiednim czasie bronić swych praw i interesów. Zastępstwo to trwa do chwili wyznaczenia przez te osoby zastępowane swoich pełnomocników lub podjęcia przez nie obrony swych praw i interesów.
Zastępstwo powyższe dotyczy zarówno osób fizycznych jak i osób prawnych, co wynika z art. 1 lit. "f" i art. 30 wspomnianej Konwencji. Z tych też przyczyn udział Konsula Federacji Rosyjskiej w postępowaniu przed organami celnymi, jak i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, znajduje uzasadnienie prawne, bowiem do chwili wyrokowania firma S.F. nie wyznaczyła swojego pełnomocnika i nie podjęła obrony swych praw.
- Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ wymienia szereg podmiotów między innymi: podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą, przewoźnika, spedytora, osobę przewożącą towar /art. 42/, zarządzającego wolnym obszarem celnym itp. Dla każdej z tych osób przewidziane są określone uprawnienia, obowiązki oraz konsekwencje w przypadku niewykonania przez poszczególne osoby określonych przez Prawo celne obowiązków. Niezależnie od tego Prawo celne przewiduje określone konsekwencje wobec pewnych zdarzeń. Taki przypadek został określony przez ustawodawcę w art. 70 ust. 3 Prawa celnego. Z dokumentów okazanych przez kierowcę podczas odprawy celnej tj. dokumentu CMR jak i karnetu TIR wynika, że przewoźnikiem była firma S.F., czego nie kwestionuje również skarżący.
W rozdziale 5 Prawa celnego traktującego o obowiązkach celnych w art. 40 ust. 2 określone są obowiązki celne, między innymi przewoźnika. Polegają one na obowiązku dostarczenia towaru celnego do granicznego miejsca odpraw celnych /art. 2 pkt 13 Prawa celnego/ oraz do przedstawienia organowi celnemu dokumentów dotyczących tych towarów. Ustawa nie precyzuje bliżej, o jakie dokumenty chodzi. Przyjmując, że dokumenty te mają służyć odprawie celnej, należy przyjąć, że chodzi tu o część dokumentów określonych w art. 50 ust. 3 Prawa celnego.
Według art. 40 ust. 1 Prawa celnego obowiązkiem podmiotu dokonującego obrotu towarowego jest między innymi zgłoszenie do odprawy celnej towarów będących przedmiotem obrotu towarowego z zagranicą. Wyjątek od tej zasady określony jest w art. 118, na mocy którego czynności te może wykonać w imieniu podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą tylko agencja celna, w granicach udzielonego jej upoważnienia.
Analizując art. 40 ust. 1 i art. 70 ust. 3 Prawa celnego można by przypuszczać, że przepisy te pozostają ze sobą w sprzeczności co do obowiązków celnych. Przyjęcie takiego poglądu byłoby nietrafne, bowiem art. 40 ust. 1 Prawa celnego określając obowiązki podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą w zakresie zgłoszenia do odpraw odnosi się do wniosku o wszczęcie postępowania celnego, natomiast zwrot ten użyty w art. 70 ust. 3 Prawa celnego dotyczy rozbieżności między dokumentami /które ma obowiązek przedstawić organowi celnemu przewoźnik stosownie do art. 40 ust. 2 Prawa celnego/, a stanem faktycznym ujawnionym w wyniku rewizji celnej środka przewozowego.
Za takim poglądem przemawiałby fakt określenia obowiązków podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą i przewoźnika w rozdziale 5 określającym obowiązki celne, zaś art. 70 ust. 3 Prawa celnego w rozdziale 6 Prawa celnego dotyczącego postępowania celnego. Gdyby ustawodawca chciał sformułowaniom tym nadać identyczną treść, niewątpliwie zamieściłby to sformułowanie w art. 2 Prawa celnego, w którym dokonane zostało wyjaśnienie pojęć.
Powyższe okoliczności świadczą zatem o tym, że organy celne miały podstawę prawną do wymierzenia od firmy S.F. opłaty manipulacyjnej dodatkowej.
Zarzuty podnoszone w skardze, a dotyczące rozważań w przedmiocie odpowiedzialności kierowcy, nie mają istotnego znaczenia dla interpretacji art. 70 ust. 3 Prawa celnego, a tym samym dla trafności rozstrzygnięcia organów celnych, bowiem decyzje obu instancji dotyczą przewoźnika, a nie podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą. Podstawą materialnoprawną decyzji obu instancji są przepisy Prawa celnego /art. 70 ust. 3/ i wyniki postępowania karnego, jakie toczy się przeciwko kierowcy, nie mają najmniejszego wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie administracyjnej.
Przepisy art. 70 ust. 3 Prawa celnego nie uzależniają wymierzenia wobec przewoźnika opłaty manipulacyjnej dodatkowej za ujawnienie w wyniku rewizji celnej środka przewozowego towaru celnego nie zgłoszonego do odprawy celnej od tego, czy przewoźnik do tego stanu rzeczy przyczynił się, czy też nie. Mówiąc o przewoźniku należy rozumieć również pracownika przewoźnika, bowiem przewoźnik odpowiada jak za swoje własne czynności i zaniedbania, za czynności i zaniedbania swoich pracowników i wszystkich innych osób, do których usług odwołuje się w celu wykonania przewozu; wynika to z cytowanej Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego /CMR/.
Dodatkowo należy podnieść, że brak jest również podstaw do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa, bowiem wydanie decyzji przez organy celne nie było uzależnione od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ, czy też sąd, bowiem zarówno w odwołaniu jak i skardze nie kwestionowano wyników rewizji celnej, jak i faktu, że przewoźnikiem była firma S.F.
Z tych więc przyczyn skargę jako niezgodną należało na podstawie art. 207 par. 5 Kpa oddalić.