Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją została utrzymana w mocy decyzja Urzędu Skarbowego ustalająca wymiar opłaty skarbowej małżeństwu Z. i M. G. W decyzji tej zamieszczona została informacja o odpowiedzialności solidarnej W. i L. R. Według ustaleń dokonanych tymi decyzjami, 6.11.1987 r. w Państwowym Biurze Notarialnym zawarta została - pomiędzy małżeństwem L. i W.R. /zbywcy/ a małżeństwem Z. i M. G. /nabywcy/ - umowa kupna sprzedaży prawa wieczystego użytkowania działki o powierzchni 436 m2 zabudowanej domem mieszkalnym w stanie surowym zamkniętym. W umowie tej strony określiły cenę sprzedaży, na kwotę 2.486.000 zł, od której notariusz pobrał stosowną /10 procent/ opłatę skarbową w kwocie 248 tys. zł.
W dalszej części uzasadnienia swej decyzji Izba Skarbowa przytoczyła in extenso treść przepisu art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 45 poz. 226/.
W ocenie organu podatkowego wartość nieruchomości podana w umowie znacznie odbiegała od jej wartości rynkowej, wobec czego Urząd Skarbowy wezwał nabywców - Z. i M. G. do podwyższenia wartości nabytej nieruchomości - stosując odpowiednio przepisy art. 8 ust. 4 - ustawy o podatku od spadków i darowizn.
W odpowiedzi na wezwanie, nabywcy nadesłali do Urzędu Skarbowego pismo, w którym informują, iż cena nieruchomości podana w akcie notarialnym oparta została na wycenie dokonanej na zlecenie L. R. przez Zespół Usług Inwestycyjnych Centrum Usług Techniczno-Organizacyjnych Budownictwa Polskiego Związku Inżynierów i Techników.
W ocenie Urzędu Skarbowego oraz Izby Skarbowej, załączona do wyjaśnienia nabywców opinia /wycena/ - dokonana przez wymieniony Zespół Usług Inwestycyjnych - nie mogła stanowić podstawy do ustalenia wartości rynkowej nieruchomości dla potrzeb wymiaru opłaty skarbowej, zawierała bowiem jedynie wartość techniczną nieruchomości, którą określono według zasad dotyczących ustalenia odszkodowania za grunty podlegające wywłaszczeniu.
W tej sytuacji Urząd Skarbowy skorzystał z uprawnień określonych w art. 8 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn powołując biegłych celem dokonania oględzin oraz ustalenia wartości rynkowej nieruchomości w chwili zawierania umowy sprzedaży. Przed wydaniem opinii biegli zapoznali się z oceną techniczną nieruchomości przedłożoną przez nabywców. Na jej podstawie określili stopień zaawansowania budowy domu mieszkalnego w około 45-45 procent stanu pełnego, przyjmując do ustalenia wartości nieruchomości niższy - 40 procent wskaźnik z uwzględnieniem średnich cen rynkowych kształtujących się na tamtejszym terenie w 1987 r. W relacji organów podatkowych I i II instancji, szacunek przeprowadzono w obecności nabywców, którzy po zapoznaniu się z motywami opinii i projektem wymiaru opłaty skarbowej oświadczyli zgodnie do protokołu 23.1.1988 r., iż nie wnoszą zastrzeżeń do wyceny i wyrażają zgodę na dopłatę 262 tys. zł.
Urząd Skarbowy, opierając się na zebranym w ten sposób materiale dowodowym, mając także na względzie treść par. 5 aktu sprzedaży, w którym strony uzgodniły, iż koszty aktu notarialnego ponoszą kupujący /nabywcy/, skierował decyzję wymiarową do nabywców - Z. i M. G. zamieszczając jedynie na odwrotnej stronie tejże decyzji, informację o odpowiedzialności solidarnej zbywców - L. i W. R. Od powyższej decyzji L. R. wniósł odwołanie 15.4.1988 r. do Izby Skarbowej, w którym zarzuca naruszenie przepisów art. 10 par. 1, art. 28, art. 37 par. art. 79, art. 80 i art. 81 Kpa, jak również obrazę przepisów prawa materialnego dotyczących opłaty skarbowej. Twierdzi, iż jako strona w toczącym się postępowaniu wymiarowym nie brał w nim pełnego udziału: nie był powiadomiony o powołaniu biegłych, nie uczestniczył w oględzinach nieruchomości, której przecież był zbywcą, nie został zapoznany z szacunkiem i opinią biegłych, a także z projektem decyzji wymiarowej opłaty skarbowej.
Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego. W uzasadnieniu przytoczyła motywy swej decyzji /o których wyżej mowa/. Po złożeniu odwołania, skarżącego L. R. zapoznano z całym materiałem dowodowym oraz przepisami prawa dotyczącymi wymiaru opłaty skarbowej. Równocześnie wyjaśniono skarżącemu przyczynę niedopełnienia czynności formalnej, polegającej na niedoręczeniu decyzji o odpowiedzialności solidarnej. Zdaniem Izby Skarbowej, Urząd Skarbowy nie miał /w świetle art. 8 ustawy o podatku od spadków i darowizn/ obowiązku wzywać również zbywców do podwyższenia wartości przedmiotu umowy oraz powiadamiać o ustaleniu wartości rynkowej z uwzględnieniem opinii biegłych.
Nie zgadzając się z treścią decyzji Izby Skarbowej L. R. wniósł w ustawowym terminie skargę do NSA, w której zarzuca, iż decyzja ta narusza rażąco przepisy prawne powołane w odwołaniu od decyzji I instancji i wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji Urzędu Skarbowego oraz Izby Skarbowej.
W odpowiedzi na zarzuty skargi Izba w całości ponownie przytacza motywy swego stanowiska zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Podnieść przede wszystkim należy, iż zgodnie z art. 10 par. 1 Kpa, organy administracji państwowej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, zaś przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wyrażona w art. 10 Kpa zasada udziału stron w każdym stadium postępowania ma kapitalne znaczenie w całym procesie administracyjnym. Wypływają z niej dwa obowiązki organu administracyjnego, będące jednocześnie prawem strony: dopuszczenie jej jako czynnego uczestnika do wszystkich czynności poprzedzających wydanie decyzji oraz do zaznajomienia się z całym materiałem zebranym w sprawie przed podjęciem decyzji. Dlatego też strona powinna być zawiadomiona o wszystkich czynnościach postępowania, ażeby mogła wziąć w nich udział, a następnie po zakończeniu postępowania wyjaśniającego musi być zapoznana z wszystkimi dowodami i materiałami zebranymi w sprawie oraz żądaniami wysuwanymi przez inne strony. Organ musi następnie umożliwić stronie zajęcie stanowiska.
W przedmiotowej sprawie nie ma żadnej wątpliwości, iż skarżący - L. R. - stosownie do przepisu art. 28 Kpa - jest stroną, a w związku z tym jako uczestnik postępowania i adresat decyzji administracyjnej ma pełny zakres uprawnień procesowych.
Urząd Skarbowy podjął w niniejszej sprawie decyzję z naruszeniem art. 10 par. 1 Kpa. Skarżący jako strona nie był powiadomiony o powołaniu biegłych, nie uczestniczył w oględzinach nieruchomości, której przecież był zbywcą, nie został zapoznany z szacunkiem i opinią biegłych jak również z projektem decyzji wymiarowej opłaty skarbowej.
Powoduje to następstwa prowadzące do uchylenia - w odniesieniu do skarżącego - tak decyzji zaskarżonej, jak i decyzji organu podatkowego I instancji.