Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Wniosek o umorzenie zaległości podatkowych oparty został na twierdzeniu, że sytuacja finansowa firmy podatnika nie stwarza realnych szans na zapłatę zadłużenia podatkowego, które wskutek doliczania odsetek stale wzrasta i prowadzona egzekucja tych należności prowadzi do upadku firmy. Twierdzenia te potwierdziła przeprowadzona przez Urząd Skarbowy analiza finansowa firmy, lecz okoliczności przytoczone, jako przesłanki umorzenia zaległości podatkowych, ocenione zostały przez Urząd Skarbowy, jako podstawa odmowy udzielenia ulgi podatkowej, między innymi na tej podstawie, że dłużnik nie płaci bieżących podatków. Powszechnie wiadomym jest, że organy podatkowe wszelkie wpłaty zaliczają w pierwszym rzędzie na stare zadłużenia, a do prowadzenia działalności gospodarczej konieczne są podstawowe środki obrotowe.
Decyzja organu I instancji zakłada przyśpieszenie upadłości firmy a jej uzasadnienie narusza zasady polityki podatkowej wyrażone w art. 8 ust. 2 i art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486/. Z kolei Izba Skarbowa, podkreślając charakter uznaniowy decyzji uznała się za nieuprawnioną do wkraczania w ocenę zasadności stanowiska Urzędu Skarbowego, dotyczącego uznania administracyjnego - i sformułowała oryginalną tezę głoszącą jakoby kontroli instancyjnej nie podlegało "uznanie samo w sobie", lecz tylko uzasadnienie stanowiska organu I instancji.
Pogląd ten rażąco narusza art. 7 Kpa i art. 138 Kpa, według których - załatwienie sprawy powinno uwzględniać obok interesu społecznego - także słuszny interes strony. W tej sprawie zapobieganie upadłości firmy leży zarówno w interesie społecznym jak i w interesie podatnika.
Izba Skarbowa z mocy art. 138 Kpa uprawniona jest do uchylenia merytorycznie błędnej decyzji organu I instancji i do orzeczenia co do istoty sprawy.
Kpa nie przewiduje żadnych wyjątków, ograniczających kompetencje organu odwoławczego, który jest uprawniony i zobowiązany do kontrolowania decyzji organu I instancji także co do zasadności jego stanowiska, przy ocenie przesłanek ustawowych, dotyczącego tzw. decyzji "uznaniowych".
Przytoczona przez Izbę Skarbową druga teza, jakoby stosowanie ulg podatkowych było niecelowe w sytuacji gdy, zdaniem Izby Skarbowej, nie będzie to już miało wpływu na poprawę kondycji finansowej firmy, narusza prawo materialne art. 8 ust. 2 i art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
Zgodnie z brzmieniem art. 8 ust. 2 - organy podatkowe mogą zaniechać poboru podatków w stosunku do poszczególnych podatników - zwłaszcza, gdy pobranie podatku mogłoby zagrozić zdolności gospodarczej zakładu, lub egzystencji podatnika.
Z kolei art. 31 ustawy dozwala na umarzanie zaległości podatkowych w wypadkach gospodarczo lub społecznie uzasadnionych. Przyjęcie braku tych przesłanek motywowane bardzo złą sytuacją finansową firmy podatnika, spowodowaną także bezwzględnym egzekwowaniem należności z konta bankowego podatnika, pozostaje w sprzeczności z celem i brzmieniem przytoczonych przepisów wprowadzonych dlatego, by zapobiec zbyt uciążliwym i daleko idącym skutkom pozbawienia podatnika jego warsztatu pracy, jakim jest jego firma.
W wyroku NSA z dnia 15 września 1994 r. sugerowano konieczność rozważenia możliwości zastosowania ulg podatkowych, które pozwoliłyby podatnikowi na poprawę kondycji finansowej jego firmy i ta sugestia pozostała bez odzewu, jak wyjaśnia Izba Skarbowa dlatego, że organy podatkowe nie czuły się nią związane.
Dowolne przesądzanie o nieuniknionym bankructwie podatnika wykracza poza materiał dowodowy sprawy, a informacja o rzekomym wycofaniu się z innego związku gospodarczego - Odlewni Żeliwa, zakwestionowana przez skarżącego co do celu, jakim się kierował i w świetle informacji o objęciu Odlewni Żeliwa zastawem bankowym nie miała żadnego związku z załatwieniem niniejszej sprawy.
W tym stanie rzeczy i wobec stwierdzenia, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem art. 8 ust. 2 i art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych oraz z obrazą art. 7 Kpa na zasadzie art. 68 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym z dnia 11 maja 1995 r. /Dz.U. nr 74 poz. 368/ w związku z art. 207 par. 1 i 2 pkt. 1 i 3 Kpa należało orzec jak w sentencji. Postanowienie o kosztach znajduje uzasadnienie w treści art. 208 Kpa.