Uzasadnienie
Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu decyzją nr GKM-A-8414/43/87 z dnia 1 września 1987 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w P., wydaną na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/, o zezwoleniu na dokonanie podziału nieruchomości położonej w P. przy ulicach N. i W., o powierzchni 1207 m2, stanowiącej własność Haliny S., Marii O., Józefa S. i Marii G., według zatwierdzonego projektu podziału powyższej nieruchomości na działki nr 16/1 i nr 16/2. Organ uznał, że dotychczasowy stan własności na obszarze objętym podziałem nie ulega zmianie. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek Zarządu Dróg i Mostów w P. Wydzielona część nieruchomości, oznaczona na projekcie podziału jako działka nr 16/1, przeznaczona jest pod budowę ulicy.
Jest to zatem typowe wydzielenie części nieruchomości pod inwestycję określoną w planie zagospodarowania przestrzennego. W sprawie zatem nie zachodzi przypadek, o którym mowa w art. 12 ust. 5 cytowanej ustawy, ponieważ przepis ten ma zastosowanie jedynie wówczas, gdy podział nieruchomości następuje na wniosek jej właściciela.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zarząd Dróg i Mostów wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego z dnia 1 września 1987 r. w części dotyczącej uznania, że zachowuje się dotychczasowy stan własności na obszarze objętym podziałem. Skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 12 ust. 5 powołanej wyżej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. i twierdził, że zgodnie z tym przepisem organ administracji powinien wydać decyzję o przejęciu na własność Państwa części nieruchomości objętej podziałem z przeznaczeniem pod budowę ulicy.
Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i dodatkowo wyjaśnił, że ulica już istnieje i nabycie działki zajętej pod ulicę może nastąpić jedynie na zasadach ogólnych, określonych w art. 8 ust. 1 tej ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przepis art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/ stanowi, że grunt wydzielony pod budowę ulic z nieruchomości objętej podziałem przechodzi na własność Państwa z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Przepis ten ma zastosowanie w postępowaniu o podział nieruchomości wszczętym z wniosku osób uprawnionych, wymienionych w par. 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu ustalania granic gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne, rozgraniczenia i podziału nieruchomości /Dz.U. nr 47 poz. 238/. W świetle przepisów o podziale nieruchomości jest przy tym bez znaczenia, czy w wyniku podziału nastąpi - poza działką przeznaczoną pod budowę ulicy - wydzielenie kilku czy też tylko jednej działki.
Jeśli organ administracji wszczął postępowanie o podział nieruchomości na wniosek uprawnionych osób i wyraził zgodę na jej podział, w decyzji wydanej na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/ nie może orzekać o stanie własności działek wydzielonych w wyniku podziału. Także przepis art. 12 ust. 5 tej ustawy nie daje organowi administracji uprawnień do orzekania w sprawie własności wydzielonych działek; organ powinien w decyzji o podziale nieruchomości jedynie określić działkę, która wydzielona została pod budowę ulicy w rozumieniu omawianego przepisu.
Orzeczenie w sprawie stanu własności w niniejszej sprawie uzasadnia uchylenie decyzji w części zaskarżonej. Decyzja jednak podlega uchyleniu także i w pozostałej części. Przede wszystkim należy wyjaśnić, że zgodnie z par. 15 cytowanego już rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r., osobami uprawnionymi do wszczęcia postępowania o podział nieruchomości, są: właściciel, użytkownik wieczysty oraz zarządca lub użytkownik gruntu państwowego. Natomiast w rozpoznawanej sprawie nie wyjaśniono, czy skarżący Zarząd Dróg i Mostów w P. należy do kręgu tych osób.
Jeśli nieruchomość o powierzchni 1207 m2 położona przy ulicach N. i W. w P. stanowiła własność osób fizycznych, to nie skarżący Zarząd, lecz wyłącznie te osoby fizyczne były uprawnione do złożenia wniosku o wyrażenie zgody na podział ich nieruchomości. Skoro skarżący zarząd zajął już działkę nr 16/1 pod budowę ulicy i na podstawie decyzji administracyjnej o zatwierdzeniu planu realizacyjnego wybudował tę ulicę, to przejęcie własności tej działki powinno nastąpić w drodze umowy lub w trybie postępowania wywłaszczeniowego /art. 8 lub art. 53 omawianej ustawy/. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy, odpowiadając na pytanie prawne dotyczące określenia wartości gruntu zajętego pod budowę drogi /Uchwała III CZP 48/86 z dnia 8 sierpnia 1986 r. - OSNCP 1987 z. 7 poz. 96/.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy zatem organ administracji jest obowiązany uwzględnić powyższe wskazania i - w razie stwierdzenia braku podstawy do wszczęcia postępowania o podział nieruchomości - powinien wydać odpowiednią decyzję.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 i 3 Kpa należało orzecz jak w sentencji, przy czym sąd, nie związany z mocy art. 206 Kpa granicami skargi, że zachodzą podstawy do uchylenia całej decyzji, mimo że skarżący zakwestionował jedynie jej część.
O kosztach postanowiono zgodnie z art. 208 Kpa.