Uzasadnienie
Dyrektor Urzędu Celnego decyzją wydaną na podstawie art. 17 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445/ odmówił spółce z o.o. przyjęcia zabezpieczenia majątkowego w formie weksla własnego. W uzasadnieniu Urząd, powołując się na art. 17 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego, podaje, iż nakazuje przyjęcie zabezpieczenia majątkowego, nie wskazując jednak na formę tego zabezpieczenia.
Zdaniem organu celnego, przyjęcie weksla własnego jako zabezpieczenia majątkowego możliwe jest w przypadku, gdy firma wykaże się posiadaniem majątku, z którego skutecznie można przeprowadzić postępowanie egzekucyjne oraz musi być ona znana jako solidny płatnik swych zobowiązań. Analizując przedstawione przez spółkę dokumenty, urząd stwierdza brak wymaganego majątku trwałego, samo zaś posiadanie środków obrotowych nie stanowi dostatecznego zabezpieczenia dla weksla własnego. Przedłożona opinia banku jest niewystarczająca, gdyż nie zawiera informacji na temat zdolności płatniczych firmy.
We wniesionym odwołaniu spółka zarzuca powyższej decyzji obrazę art. 107 Kpa, art. 77 Kpa i art. 80 Kpa, polegającą na niewyczerpującym zebraniu materiału dowodowego, dowolnej ocenie dowodów oraz istnieniu istotnych wad w uzasadnieniu decyzji; a także obrazę art. 17 ust. 3 pkt 1 Prawa celnego polegającą na dowolnej interpretacji tej normy prawnej.
Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu celnego I instancji.
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnia, iż na gruncie prawa celnego przepisy dotyczące zabezpieczenia nie mają jednolitego charakteru. Do pierwszej grupy należą przepisy posługujące się pojęciem zabezpieczenia majątkowego, do drugiej - przepisy mówiące o zabezpieczeniu należności celnych na majątku zobowiązanego. W przepisach prawnych należących do grupy pierwszej chodzi o uzależnienie dopuszczalności dokonania określonej, korzystnej dla strony, czynności od złożenia przez nią gwarancji majątkowej, która zapewniałaby pokrycie należności w wypadku, gdyby strona naruszyła ustalone warunki dokonania tej czynności. W art. 17 ust. 3, którego dotyczy niniejsza sprawa, idzie o przywóz towaru na polski obszar celny na czas oznaczony bez pobierania cła.
Innej natomiast sytuacji dotyczą art. 76 i art. 100 ust. 4 Prawa celnego, gdzie chodzi o zwiększenie szans na efektywne przeprowadzenie egzekucji należności celnych. Poza tym, w obu tych grupach przypadków w inny sposób dochodzi do zabezpieczenia należności.
W przypadku np. art. 17 ust. 3 Prawa celnego zabezpieczenie dochodzi do skutku w wyniku współdziałania organu celnego i strony, od strony także zależy, czy zabezpieczenie złoży, czy też zrezygnuje z dokonania danej czynności. W drugim natomiast przypadku chodzi o zastosowanie przez organ administracji wobec strony środka przymusu.
W dalszej części swego uzasadnienia Prezes GUC stwierdza, że złożenie zabezpieczenia majątkowego, o którym mowa w art. 17 ust. 3 Prawa celnego, stanowi materialnoprawny warunek udzielenia zezwolenia na czasowy przywóz towaru na polski obszar celny, a określenie rodzaju zabezpieczenia majątkowego należy do organu celnego. Organ celny mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony powinien w szczególności ocenić, czy proponowany przez stronę środek zabezpieczenia jest wystarczający. Organ odwoławczy stwierdza następnie, iż zabezpieczenie majątkowe w formie weksla własnego nie w pełni zabezpiecza interes Skarbu Państwa, gdyż firma nie posiada majątku, z którego można będzie ewentualnie zaspokoić roszczenie organu celnego. Opinia Banku Handlowego pozwala jedynie na zapoznanie się ze stanem środków finansowych spółki na określony dzień. Zgłoszona natomiast propozycja złożenia poręczenia na wekslu przez przedsiębiorstwa współpracujące nie daje także pewności zaspokojenia w pełni ewentualnych roszczeń. Trasatem na wekslu może być natomiast krajowy bank lub instytucja ubezpieczeniowa.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego spółka wniosła o uchylenie obu powyższych decyzji organów celnych jako niezgodnych z prawem. Decyzjom tym zarzuca się naruszenie przepisów art. 7-8, art. 10, art. 77, art. 80 i art. 107 par. 2 Kpa polegające na rozstrzygnięciu bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, braku całkowitej oceny stanu faktycznego i prawnego oraz braku należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o odrzucenie w całości skargi, z uzasadnieniem jak w zaskarżonej decyzji. Zwraca więc uwagę na to, iż organowi celnemu ustawodawca dał prawo oceny, czy zabezpieczenie, które strona zamierza złożyć, jest skuteczne, czy też nie. O skuteczności przyjętego zabezpieczenia decydują w szczególności takie cechy jak: możliwość ściągnięcia należności bez ponoszenia dodatkowych kosztów, pewność zabezpieczenia.
Weksel własny stanowiący samoistne zabezpieczenie zapłaty należności celnych i podatkowych, nie poręczony przez odpowiedzialne majątkowo osoby trzecie np. bank, pozostaje wyłącznie dokumentem potwierdzającym zobowiązanie wekslowe. W uzasadnieniu znajduje się ponadto informacja, iż spółka informowała organy celne, iż weksel będzie poręczony przez podmioty, dla których sprowadzany jest towar, oraz przez wyłącznego udziałowca firmy - B. S. Naczelny Sąd Administracyjny, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył co następuje:
Z art. 206 Kpa wynika, że sąd administracyjny ma obowiązek rozpoznawać sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej z punktu widzenia zgodności z prawem całego toku postępowania celnego i zastosowania przepisów prawa materialnego. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi ani użytymi przez pełnomocnika skarżącej argumentami i wnioskami. Granice rozpoznania skargi przez sąd są wyznaczone przez kryterium legalności decyzji administracyjnej /art. 196 par. 1 Kpa/, to jest tylko prawnych aspektów i tylko tego stosunku administracyjnoprawnego, który jest objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia organów administracji celnej.
Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ umożliwia przyjmowanie od podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą zabezpieczeń majątkowych należności celnych, podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego. Przepisy powyższej ustawy przewidują m.in., że podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą obowiązany jest do złożenia zabezpieczenia majątkowego w przypadku przywozu na czas określony towarów, o których mowa w art. 17 ust. 1 Prawa celnego, jak również towarów wymienionych w wydanym na podstawie art. 17 ust. 2 Prawa celnego rozporządzeniu Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 31 sierpnia 1990 r. w sprawie określenia towarów, które mogą być przedmiotem czasowego przywozu lub czasowego wywozu za granicę. Przypadki, w których przy przywozie towarów nie jest obowiązkowe złożenie zabezpieczenia majątkowego, taksatywnie wymieniono w art. 17 ust. 3 Prawa celnego /dotyczy to Skarbu Państwa, gdy przewidują to umowy międzynarodowe i gdy przedmiotem czasowego obrotu są środki transportu, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 3 Prawa celnego/.
Złożenie takiego zabezpieczenia majątkowego stanowi materialnoprawny warunek udzielenia zwolnienia na odprawę czasową przywożonych towarów. Ponieważ ustawodawca nie określił formy zabezpieczenia majątkowego należności celnych i podatkowych, określenie rodzaju i warunków zabezpieczenia majątkowego należy do kompetencji organu celnego. Jako zabezpieczenie winny być przyjmowane takie formy, aby możliwe było skuteczne dochodzenie w przyszłości owych należności publicznoprawnych. Z wnioskiem o przyjęcie zabezpieczenia oraz z określeniem tego zabezpieczenia występuje osoba zobowiązana do złożenia zabezpieczenia majątkowego, ale to organy celne, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes stron /art. 7 Kpa/, obowiązane są w każdym przypadku do wszechstronnej oceny, czy proponowany przez stronę postępowania celnego środek zabezpieczenia można uznać za wystarczający. Proponowane formy zabezpieczenia majątkowego mogą być bardzo różne, np. gotówka w walucie polskiej lub obcej, czeki gotówkowe i rozrachunkowe, pisemne gwarancje banków lub instytucji ubezpieczeniowych uregulowania przyszłych zobowiązań podmiotu wnioskującego o zabezpieczenie, akredytywa na rzecz urzędu celnego, weksle trasowane i weksle własne, obligacje Skarbu Państwa.
W niniejszej sprawie skarżąca spółka jako zabezpieczenie majątkowe należności podatkowych i celnych zaproponowała weksel własny in blanco, poręczony przez wyłącznego udziałowca firmy B. S. oraz podmioty /przedsiębiorstwa/ dokonujące przerobu.
Zgodnie z art. 101 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe /Dz.U. nr 37 poz. 282 ze zm./ weksel własny winien zawierać bezwarunkowe przyrzeczenie sumy wekslowej remitentowi przez wystawcę, a zgodnie z art. 103 prawa wekslowego - wystawca weksla własnego odpowiada tak samo, jak akceptant weksla trasowanego. Wystawca weksla własnego nie może zwolnić się od odpowiedzialności lub jej ograniczyć, gdyż byłoby to sprzeczne z bezwarunkowym przyrzeczeniem zapłaty sumy wekslowej.
Art. 103 prawa wekslowego stanowi jednocześnie, że do weksla własnego stosuje się m.in. przepisy o wekslu in blanco /art. 10/ i przepisy o poręczeniu wekslowym /art. 30-32/. Weksel własny in blanco zawiera najczęściej tylko podpis dłużnika /wystawcy/ i poręczyciela. Celem wystawienia takiego weksla jest zabezpieczenie roszczenia, które może powstać między Skarbem Państwa a dokonującym czasowej odprawy celnej, ale na razie nie można z góry określić wysokości roszczenia oraz terminu płatności. Z tego też względu osoba występująca z wnioskiem o zabezpieczenie ewentualnych należności celnych i podatkowych może podpisać blankiet wekslowy i upoważnić organ celny do wypełnienia blankietu wekslowego brakującymi składnikami, takimi jak np. suma wekslowa i data płatności. Wypełnienie takiego weksla in blanco następuje zgodnie z porozumieniem zawartym między uczestnikami obrotu wekslowego. Przyrzeczenie bezwarunkowej zapłaty sumy wekslowej zależy od zdolności wystawcy do przyszłościowego wywiązania się z przyjętego zobowiązania.
Z tego też względu, jeżeli strona obrotu proponuje jako zabezpieczenie weksel własny - organ celny ma obowiązek sprawdzenia, czy wystawca dysponuje odpowiednim majątkiem do wywiązania się z tego zobowiązania. W niniejszej sprawie organy celne prawidłowo ustaliły, iż skarżąca spółka nie dysponowała dostatecznym majątkiem trwałym i finansującym ten majątek kapitałem stałym, by ewentualnie wywiązać się z należności wobec Skarbu Państwa. Przedłożona urzędowi celnemu opinia banku o sytuacji finansowej spółki jest kuriozalna z uwagi na stwierdzenie, iż bank nie ponosi odpowiedzialności za wyciąganie jakichkolwiek wniosków z tej opinii.
Z tego zatem względu organy administracji celnej mogły mieć wątpliwości, co do możliwości wywiązania się samej spółki z podjętych zobowiązań związanych z zabezpieczeniem.
Jednak w niniejszej sprawie organy celne obu instancji dopuściły się naruszenia - przy wydawaniu decyzji o odmowie przyjęcia zabezpieczenia majątkowego - przepisów procesowych art. 107 par. 3 Kpa. Mianowicie w decyzjach organów celnych nie wyjaśniono, dlaczego odmówiono przyjęcia poręczenia wekslowego /avalu/ przez B. S., oraz bliżej nie określonego przedsiębiorstwa; dlaczego nie dano wiary, iż te podmioty są zdolne do wywiązania się z poręczenia wekslowego. Organy administracji celnej winny mieć bowiem na względzie treść art. 32 prawa wekslowego, iż poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo, jak ten za kogo poręczył.
Z tych zatem względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 3 pkt 3 Kpa orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji.