Uzasadnienie
Zgłoszeniem celnym importowym z 8.10.1991 r. Spółdzielnia Inwalidów w P. odprawiła maszynę do produkcji czekolady, której wartość celną ustalono na 1.788.480.000 zł, a należność celną na 268.272.000. Pismem z dnia 31.10.1991 r. Spółdzielnia zwróciła się z wnioskiem do Dyrektora Urzędu Celnego o zwrot pobranego cła. Uzasadnia to tym, że zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 46 poz. 201 ze zm./, zakład pracy chronionej, którym jest skarżąca Spółdzielnia, jest zwolniony m.in. od nieopodatkowanych należności budżetowych, tj. także od opłat celnych.
Urząd Celny decyzją z 4.12.1992 r. odmówił uznania za wolną od cła odprawioną maszynę do produkcji czekolady. Zdaniem organu, funkcjonujące obecnie przepisy prawa nie przewidują możliwości uznania za wolny od cła przywozu towarów w przypadku sprowadzenia ich przez zakład pracy chronionej. Powołany w podaniu przepis art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. nie dotyczy opłat celnych.
W odwołaniu Spółdzielnia kwestionuje stanowisko I instancji, powołując się na treść ustawy z dnia 10 października 1991 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 110 poz. 472/, w wyniku której ze zwolnień od 29.11.1991 r. wyłącza się właśnie opłaty celne.
Prezes GUC decyzją z 24.3.1992 r., powołując się na art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa oraz art. 20 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 46 poz. 201 ze zm./, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadnia swe rozstrzygnięcie tym, iż art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych nie daje podstaw do zwolnienia od cła, ponieważ w określeniu "niepodatkowa należność budżetowa" nie mieści się pojęcie cła, a nawet zostało ono wprost wyłączone w ustawie z dnia 10 października 1991 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych - przez dodanie pkt 3. Mimo więc powołania przez I instancję niewłaściwej podstawy prawnej, zaskarżona decyzja nie została uchylona, gdyż nie miało to wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.
W skardze do NSA - Spółdzielnia Inwalidów w P. zarzuca decyzji Prezesa GUC naruszenie prawa i wnosi o jej uchylenie. Zdaniem skarżącej, interpretacja przez organy celne postanowień ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji jest nietrafna.
W odpowiedzi na skargę - Prezes GUC wnosi o jej oddalenie, przytaczając ponownie argumentację zawartą w uzasadnieniu swej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przedmiotem sporu miedzy stronami jest interpretacja zapisu art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji w brzmieniu:
"1. Zakład pracy chronionej jest zwolniony, z zastrzeżeniem ust. 2, z podatków, niepodatkowych należności budżetowych oraz z wpłat na Fundusz Pracy, o których mowa w art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./.
- 2. Zwolnienie, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy:
1/ podatku obrotowego od:
a/ towarów sprowadzanych z zagranicy, b/ spirytusu i wyrobów spirytusowych, c/ wyrobów winiarskich i piwa, d/ wyrobów tytoniowych, e/ wyrobów jubilerskich, f/ paliw i olejów silnikowych, 2/ podatków od gier losowych i totalizatorów".
Wielokrotnie w swym orzecznictwie Sąd Administracyjny wyrażał pogląd, iż w interpretacji tekstu prawnego należy w pierwszej kolejności sięgać do reguł językowych powszechnego języka polskiego /tzw. wykładni językowej/, a dopiero w przypadku wieloznaczności językowej w języku powszechnym sięgać do reguł języka prawnego /a więc przede wszystkim do definicji legalnych czy kontekstu językowego w przepisach prawnych/. We wszelkiej interpretacji przepisów, próbach dekodowania zawartych w nich norm prawnych należy posługiwać się przede wszystkim wykładnią językową, a wykładnia systemowa czy celowościowa mogą mieć jedynie zastępcze, pomocnicze znaczenie.
Z zapisu art. 20 ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu - na tle reguł znaczeniowych powszechnego języka polskiego - bezspornie wynika, iż ustawodawca zwalniając należności budżetowe obciążające zakłady pracy chronionej posłużył się tzw. klasycznym, dychotomicznym podziałem należności budżetowych na: podatkowe i niepodatkowe. Ponieważ cechą każdego podziału dychotomicznego jest adekwatność /wyczerpywalność/ i rozłączność /por. np. Tadeusz Kotarbiński, Kurs logiki dla prawników, Warszawa 1961 r., str. 41 i n./ podziału logicznego, oznacza to, iż zakłady pracy chronionej zostały zwolnione na mocy tego przepisu szczególnego z wpłat wszelkich należności do budżetu, w tym i ceł. Wykaz możliwych należności budżetowych, których dotyczy owo zwolnienie, zawarte jest m.in. w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 18 kwietnia 1991 r. w sprawie klasyfikacji dochodów i wydatków budżetowych oraz innych przychodów i rozchodów /Dz.U. nr 39 poz. 169/ w części IV załącznika. Klasyfikacja dochodów /z objaśnieniami/, gdzie cła są oznaczone par. 22 klasyfikacji dochodów budżetowych.
Potwierdzeniem powyższej językowej wykładni ust. 1 art. 20 ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji jest ust. 2, zawierający wyjątki od owego generalnego zwolnienia zakładów pracy chronionej z wpłat wszelkich należności budżetowych. W wykazie tych wyłączeń ustawodawca nie wymienił cła.
Dopiero ustawą z dnia 10 października 1991 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 110 poz. 472/, która weszła w życie 29.11.1991 r., do pierwotnego tekstu ustawy w art. 20 ust. 2 dodano pkt 3, w którym wyłączono ze zwolnienia cła.
Ponieważ Spółdzielnia Inwalidów zgłosiła do odprawy celnej sprowadzoną maszynę do produkcji czekolady 8.10.1991 r., uprawniona była zatem - jeśli posiada wszelkie przymioty zakładu pracy chronionej - do skorzystania ze zwolnienia ustawowego od wszelkich płatności na rzecz budżetu, w tym i należności celnych.
Naczelny Sąd Administracyjny dopatrzył się zatem, iż organy administracji celnej obu instancji dopuściły się naruszenia obowiązującego prawa materialnego poprzez błędną wykładnię treści art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych i dlatego na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 Kpa uchylono decyzje obu instancji celnych. (...)