Uzasadnienie
Dyrektor Urzędu Celnego, na podstawie art. 87 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /dalej Prawo celne/, odmówił A. S. umorzenia należności celnych, wymierzonych od samochodu marki "Fiat 131" według dowodu odprawy celnej z 8.7.1991 r.
Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Prezesa Głównego Urzędu Ceł. W motywach rozstrzygnięcia wyjaśniono, że do podjęcia decyzji o umorzeniu należności celnych wymagane jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego tych należności i powstanie okoliczności, o których mowa w wyżej cyt. przepisie art. 87 ust.
1. W niniejszej sprawie należności nie mogą być egzekwowane z pieniężnych dochodów A. S., lecz mogą być egzekwowane z przywiezionego samochodu z zagranicy. Przepis art. 76 Prawa celnego pozwala na zajęcie samochodu w celu zabezpieczenia należności celnych do czasu ich uiszczenia, a w przypadku nieuiszczenia tych należności, może on zostać sprzedany, a uzyskana kwota przeznaczona na ich pokrycie.
A. S. w skardze na tę decyzję NSA wniósł o jej uchylenie, a także uchylenie decyzji organu I instancji z powodu naruszenia przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 87 ust. 1 Prawa celnego. Skarżący podniósł, że nie może zgodzić się ze stanowiskiem organu celnego, że egzekucja może być prowadzona z przedmiotowego samochodu i w związku z tym nie może on korzystać z umorzenia należności celnych. Samochód ten, zdaniem skarżącego, nie może stanowić przeszkody do umorzenia należności celnych, gdyż w przeciwnym razie przepis o umorzeniu byłby przepisem martwym.
Skarżący wyjaśnił, że sprowadzając samochód z Niemiec liczył się z opłatą celną w kwocie 4.000.000 zł. Nagła i nie zapowiedziana podwyżka stawek celnych spowodowała, że cło na ten samochód ustalono w wysokości 14.632.000 zł. Skarżący we wniosku dochodził umorzenia kwoty 14.632.000 zł wyjaśniając, że samochód został wyprodukowany w 1982 r., że bardzo ułatwia mu egzystencję, gdyż jest inwalidą II grupy /mózgowe porażenie dziecięce/, a przydziału z puli Ministerstwa Zdrowia nie doczekał się. Skarżący pracuje w Spółdzielni Inwalidów, zarabia 875.000 zł miesięcznie i nie posiada żadnego majątku. Zapłata przez niego należności celnych ponad 4.000.000 zł pozbawiłaby go niezbędnych środków do życia.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Nie można się zgodzić ze stanowiskiem organów celnych obu instancji, że podjęcie decyzji o umorzeniu należności celnych wymaga zawsze uprzedniego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Przepis art. 87 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego wskazuje na możliwość umorzenia należności także na podstawie innych okoliczności lub dokumentów, które wskazują, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można by dochodzić należności. Organy celne w tym kierunku nie prowadziły jednak prawidłowego postępowania dowodowego według zasad przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co pozwala przyjąć, że decyzje podjęte w niniejszej sprawie są dowolne. Wprawdzie treść powyżej powołanego przepisu wskazuje, że decyzje o umorzeniu należności celnych należą do decyzji uznaniowych, ale nie zwalnia to organu celnego od odstąpienia od przeprowadzenia postępowania wyjaśniająco-dowodowego w celu ustalenia sytuacji majątkowej dłużnika.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę na trafne ujęcie instytucji "uznania" w piśmiennictwie prawniczym. Według m.in. M. Zimmermanna /"Postępowanie administracyjne", 1956/ "(...) uznanie staje się (...) pewną szczególną formą wykonywania przepisów prawa, polegającą na tym, że nie ustawodawca, ale organ stosujący prawo ma uwzględnić indywidualne warunki każdego wypadku, których stwierdzenie jest możliwe tylko w tym stopniu, by móc wydać decyzję zgodną z wolą ustawodawcy. Działanie organu administracyjnego musi być jednak uzasadnione i podlega kontroli".
W sprawie o umorzenie należności celnych organ nie może więc ograniczyć się do stwierdzenia, że przepis art. 76 Prawa celnego pozwala na zajęcie samochodu i ewentualnie jego sprzedaż w postępowaniu egzekucyjnym w celu pokrycia należności celnych. Instytucja prawna, jaką jest umorzenie należności celnych, ma bowiem na celu właśnie ochronę dłużnika znajdującego się w trudnej sytuacji materialnej przed pozbawieniem go składników majątkowych, w tym także towarów celnych.
Z tych względów należy uznać skargę za uzasadnioną i dlatego, na podstawie art. 207 par. 1 i par. 2 pkt 1 i 3 Kpa, orzeczono o uchyleniu decyzji obu instancji celnych.