Uzasadnienie
Wnioskiem z 19 kwietnia 1993 r. syndyk masy upadłości PPU Spółka z o.o. zwrócił się do Urzędu Skarbowego o wyłączenie spod egzekucji administracyjnej wierzytelności nabytych od PHU do Gminy B. z tytułu nakładów na tej nieruchomości związanych z wybudowaniem restauracji w B. Spółka twierdziła, że wierzytelności nabyła na podstawie umowy zawartej 18 lipca 1992 r., natomiast egzekucja administracyjna z wniosku wierzyciela Banku S.A. została wszczęta 30 października 1992 r., a zatem wobec zajętej wierzytelności jest prawnie bezskuteczna.
Postanowieniem z 4 maja 1993 r. Urząd Skarbowy wyłączył spod zajęcia administracyjnego wartość nakładów PHU na wybudowanie restauracji w B. jako należących do Spółki.
Postanowienie to zaskarżył Bank zażaleniem, w którym zarzucił naruszenie art. 75 par. 1 Kpa i twierdził, że umowa z 18 lipca 1992 r. jest dotknięta nieważnością, ponieważ została podpisana tylko przez jednego członka zarządu PHU i była antydatowana. Jej wiarygodność podważa również nieuiszczenie opłaty skarbowej oraz fakt, że 18 września 1992 r. PHU zawarła drugą umowę o przelewie wierzytelności na Krystynę S. Izba Skarbowa utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie, wyrażając następujący pogląd prawny.
Umowa o przelewie wierzytelności z lipca 1992 r. jest skuteczna, bowiem została podpisana przez zastępcę prezesa Zarządu PHU, a następnie potwierdzona podpisem prezesa Zarządu Stefana S. Obaj wymieniem członkowie Zarządu zostali aresztowani 24 października 1992 r., wobec czego nie mogli zawrzeć umowy w okresie od 24 do 30 października 1992 r., tj. od daty aresztowania do daty wszczęcia egzekucji administracyjnej, a zatem zarzut antydatowania umowy w sposób uniemożliwiający egzekucję z praw objętych umową nie jest zasadny.
Nieuiszczenie opłaty skarbowej nie uzasadnia zarzutu nieważności umowy z tej przyczyny, skoro uiszczenie opłaty skarbowej nie stanowi warunku konstytutywnego zawarcia umowy.
Druga umowa, zawarta z Krystyną S., nie wywarła już skutków prawnych wobec wcześniejszego zbycia praw nią objętych. Zdaniem Izby Skarbowej, organ I instancji prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy, dotyczący zbycia przez egzekwowanego dłużnika wierzytelności do właściciela gruntu z tytułu wybudowania restauracji, przed wszczęciem egzekucji administracyjnej.
Powyższe postanowienie zaskarżył Bank do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargą, w której domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i twierdził, że umowa przelewu wierzytelności jest dotknięta nieważnością.
Organy egzekucyjne obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego ignorując zarzut, iż wynikające z umowy z 18 lipca 1992 r. zobowiązanie nie jest zobowiązaniem PHU, lecz osobistym zobowiązaniem Stefana S., za które Spółka nie odpowiada. Umowa ta nie znalazła odbicia w dokumentacji Spółki i miała być zaliczką, wobec czego niezbędny był udokumentowany tytuł prawny tego zobowiązania. Izba Skarbowa, z naruszeniem art. 7 Kpa, nie czyniła w tym kierunku żadnych ustaleń. Nie przesłuchiwano także wskazanych przez Bank świadków na okoliczność, iż 18 lipca 1992 r. umowa przelewu wierzytelności nie była zawarta. Postępowanie PHU wskazywało na działanie zmierzające do pokrzywdzenia wierzyciela w osobie Banku, w którym zadłużenie PHU wynosi 1.673.000.000,- zł, bowiem PHU innego majątku nie posiada. Poręczycielami PHU byli właściciele Spółki, którym wysokość zadłużenia była znana, dlatego gdyby nawet uznać umowę przelewu wierzytelności za skuteczną, to w świetle art. 59 Kc. Bank jako wierzyciel może powołać się na działanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego na podstawie art. 58 par. 2 Kc.
W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa nie znajduje podstaw do zmiany swego stanowiska i wnosi o oddalenie skargi z powołaniem się na swą niewłaściwość rzeczową do rozpoznawania sporu dotyczącego nieważności umowy przelewu wierzytelności jako cywilnoprawnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Poza sporem jest, że Urząd Skarbowy, na podstawie wystawionego przez Bank tytułu wykonawczego, 30 października 1992 r. wszczął przeciwko dłużnikowi PHU postępowanie egzekucyjne przez zajęcie m.in. wierzytelności dłużnika do Gminy B. o zwrot nakładów poczynionych na nieruchomość gminy.
Bezsporne jest również, że wcześniej zawartą umową z 18 lipca 1992 r. PHU dokonało przelewu swej wierzytelności na rzecz Spółki, w związku z czym po ogłoszeniu upadłości tej Spółki syndyk masy upadłości wystąpił do Urzędu Skarbowego o wyłączenie spod egzekucji nabytej przez nią wierzytelności. Upoważniał go do tego przepis art. 38 par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /t.j. Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/. W zażaleniu na postanowienie wyłączające wierzytelność spod egzekucji, podobnie jak i w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Bank twierdzi, że umowa o przelewie wierzytelności w trybie art. 509 par. 1 Kc jest nieważna, zarzucając:
- - pozorność umowy z art. 83 Kc,
- - działanie obu Spółek zbywcy i nabywcy w zamiarze pokrzywdzenia Banku jako wierzyciela - art. 59 Kc,
- - nieważność umowy, jako sprzecznej z zasadami współżycia społecznego - art. 58 par. 2 Kc.
Zdaniem skarżącego Banku, do obowiązków organu egzekucyjnego należało prowadzenie dowodu, w tym dowodu z zeznań świadków na okoliczności negatywne, tj. wykazanie niesporządzenia umowy przelewu w dacie podanej na egzemplarzu umowy, ocenianej jako podstawa wyłączenia prawa spod egzekucji oraz rozstrzygnięcie ważności lub nieważności tej umowy.
Poglądu tego nie można podzielić, bowiem rozstrzyganie w tym przedmiocie zastrzeżone zostało w art. 2 par. 1 Kpc do właściwości sądów powszechnych. Żaden przepis prawa nie upoważnia Urzędu Skarbowego jako organu egzekucyjnego do orzekania w sprawach cywilnych, tj. normowanych przepisami kodeksu cywilnego, powołanymi przez skarżący Bank jako podstawa prawna rozstrzygnięcia jego zarzutów. W tym stanie rzeczy podniesione w skardze zarzuty należało uznać za nietrafne.
W celu podważenia skuteczności umowy dotyczącej przelewu wierzytelności Bank może zwrócić się do sądu powszechnego o ustalenie - w trybie art. 189 Kpc - nieistnienia prawa Spółki lub o uznanie umowy za bezskuteczną w stosunku do niego w trybie tzw. akcji pauliańskiej.
W tym stanie i wobec stwierdzenia, że zaskarżona decyzja jest zgodna z art. 38 ust. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na podstawie art. 207 par. 5 Kpa należało skargę oddalić.