Uzasadnienie
Kierownik Urzędu Rejonowego w P. decyzją z dnia 28 lipca 1993 r., na podstawie art. 70 ust. 1 i 3 i art. 73 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./, odmówił wywłaszczenia nieruchomości położonej w P. przy ul. K. nr 2, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 43 o powierzchni 775 m2, obręb J., arkusz mapy nr 36, i zapisanej w księdze wieczystej Kw nr 25011 jako własność Doroty E. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że Dorota E. wystąpiła z wnioskiem o wykupienie od niej wyżej opisanej nieruchomości, twierdząc, iż straciła ona charakter działki budowlanej. Spółdzielnia Mieszkaniowa "G." w P. także złożyła podanie o wykupienie lub wywłaszczenie nieruchomości na podstawie art. 70 ust. 3 powyższej ustawy, stwierdzając, że dalsze korzystanie z tej nieruchomości przez jej właściciela na cele dotychczasowe jest niemożliwe.
Na tej nieruchomości Spółdzielnia Mieszkaniowa "G." zrealizowała w latach 1989-1991 część sieci kanalizacyjnej i deszczowej na potrzeby osiedla K. w P. Po zakończeniu budowy I etapu Spółdzielnia przekazała wykonane urządzenia wodno-kanalizacyjne Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji w P. W dniu 28 kwietnia 1989 r. pomiędzy właścicielką nieruchomości Dorotą E. a Spółdzielnią Mieszkaniową "G." została zawarta umowa, na podstawie której Spółdzielnia ta dokonała zajęcia nieruchomości za odszkodowaniem w celu budowy kolektorów sanitarnego i deszczowego. Wydział Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Miejskiego w P. pismem z dnia 9 czerwca 1993 r. zawiadomił, że według planu realizacyjnego osiedla K. działka stanowiąca własność Doroty E. jest przeznaczona pod infrastrukturę techniczną i komunikacyjną. Wyżej opisany stan faktyczny sprawy nie pozwala na zastosowanie art. 70 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu.
Brak decyzji o zezwoleniu na zajęcie nieruchomości stawia sprawę poza sferą działalności rejonowego organu rządowej administracji ogólnej. Wywłaszczenia nieruchomości można dochodzić w drodze postępowania wywłaszczeniowego jedynie wówczas, gdy zajęcie jej nastąpiło na podstawie decyzji administracyjnej.
Wojewoda (...) decyzją z dnia 2 października 1993 r. nr GG. VI. 7221/16/93/3685, wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa, uchylił decyzję organu pierwszej instancji z dnia 28 lipca 1993 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji dokonał właściwej interpretacji przepisu art. 70 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. Organ odwoławczy powołał się także na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1992 r. /OSNCP 1992, z. 12 poz. 226/, z której - jego zdaniem - można wyciągnąć wniosek, że przepis art. 74 ust. 2 tej ustawy odnosi się wyłącznie do sytuacji, gdy zajęcie nieruchomości nastąpiło na podstawie zezwolenia wydanego przez organ administracji. W sytuacji natomiast, gdy udostępnienie nieruchomości w celu przeprowadzenia urządzeń technicznych nastąpiło na podstawie umowy, ustalenia odszkodowania dokonuje się w drodze sądowej na zasadach ogólnych.
W ostatecznej konkluzji organ odwoławczy wyraził stanowisko, że gdy u podstaw zgłaszanego żądania wywłaszczenia nieruchomości w trybie art. 70 ust. 3 nie leży decyzja administracyjna, zachodzi niedopuszczalność drogi postępowania administracyjnego, co z kolei uzasadnia wydanie decyzji o umorzeniu postępowania.
Spółdzielnia Mieszkaniowa "G." w P. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Wojewody (...) z dnia 2 października 1993 r. z wnioskiem o jej uchylenie pod zarzutem niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych, a w szczególności nieustalenia przesłanek określonych w przepisie art. 70 ust. 3 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Skarżąca Spółdzielnia stwierdziła, że podstawą roszczeń właścicielki nie jest odszkodowanie związane z prowadzeniem na jej działce działań inwestycyjnych, ale wywłaszczenie, gdyż przeprowadzenie przewodów i urządzeń wodno-kanalizacyjnych na tej działce uniemożliwia jej dalsze racjonalne z niej korzystanie.
Uczestniczka postępowania, Dorota E. wniosła także o uchylenie decyzji ostatecznej z dnia 2 października 1993 r.
Wojewoda (...) w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Należy się zgodzić ze stanowiskiem skarżącej Spółdzielni, że sprawa niniejsza nie dotyczy odszkodowania za straty wyrządzone zajęciem nieruchomości. Dotyczy ona zgłoszonego przez właścicielkę nieruchomości żądania wywłaszczenia tej nieruchomości na podstawie art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./. W związku z tym nietrafne było powołanie się w zaskarżonej decyzji na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1992 r. III CZP 71/92, dotyczącą wyłącznie kwestii związanych z roszczeniami o odszkodowanie.
Okoliczność ta jednak nie ma znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy. Organy administracji obu instancji bowiem dokonały właściwej interpretacji przepisu art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Organ odwoławczy prawidłowo uznał też, że zachodzą podstawy w rozumieniu art. 138 par. 1 pkt 3 Kpa w związku z art. 105 Kpa do umorzenia postępowania administracyjnego z powodu niedopuszczalności drogi administracyjnej.
Przepis art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 r. Dz.U. nr 30 poz. 127 ze zm./ przewiduje szczególny tryb wywłaszczenia nieruchomości, który musi być poprzedzony założeniem i przeprowadzeniem przewodów i urządzeń na tej nieruchomości na podstawie zezwolenia rejonowego organu rządowej administracji ogólnej, wydanego na podstawie art. 70 ust. 1 tej ustawy. Jeżeli udostępnienie nieruchomości w celu założenia i przeprowadzenia urządzeń przesyłowych nastąpiło na podstawie umowy zawartej z właścicielem nieruchomości, to jego roszczenia o ograniczenie prawa własności nie mogą zostać zrealizowane w trybie cytowanego wyżej przepisu art. 70 ust. 3.
W tym stanie rzeczy zachodzą podstawy w rozumieniu art. 207 par. 5 Kpa do oddalenia skargi.