Uzasadnienie
Dyrektor Urzędu Celnego w P. decyzją z dnia 6 listopada 1996 r. - wydaną na podstawie art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./, zwanej dalej Prawo celne - wymierzył Zdzisławowi G. prowadzącemu Przedsiębiorstwo Usługowo-Transportowe Handlowo-Produkcyjne "Z." w S. opłatę manipulacyjną dodatkową w kwocie 6.599,05 zł z tytułu ujawnienia w wyniku rewizji celnej środka przewozowego towaru celnego nie zgłoszonego do odprawy celnej. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podano, że w dniu 24 września 1996 r. przez przejście graniczne OC Ś. została wprowadzona na polski obszar celny przesyłka zawierająca towar określony w karnecie TIR (...). W celu dokonania odprawy celnej ostatecznej w przywozie Dyrektor Urzędu Celnego w R. przekazał towar do Oddziału Celnego Towarowego w P. Z uwagi na przewóz towaru pod osłoną karnetu TIR odstąpiono od rewizji szczegółowej i ograniczono się do oględzin oraz założenia nowych zamknięć celnych.
Podczas rewizji celnej towaru w Oddziale Celnym Towarowym w P. w dniu 26 września 1996 r. ujawniono nadwyżkę towaru w postaci 365 par butów sportowych męskich i postanowieniem z dnia 27 września 1996 r. wszczęto postępowanie celne w sprawie opłaty manipulacyjnej dodatkowej. W toku postępowania wyjaśniającego przyjęto oświadczenie przewoźnika i odbiorcy towaru, który przedstawił fax firmy wysyłkowej z Holandii. Kierowca zeznał, że nie sprawdzał czy ilość i rodzaj załadowanego towaru były zgodne z dokumentami, zaś firma holenderska poinformowała o omyłkowej wysyłce nadwyżki butów do Polski. Po przytoczeniu treści art. 70 ust. 3 Prawa celnego stwierdzono, że winę zaistniałą sytuację ponosił przewoźnik.
W odwołaniu Zdzisław G. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa przez brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego i nie uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego, a w konsekwencji przyjęcie winy przewoźnika i niedostatecznego wyjaśnienia statusu prawnego firmy H. I.-Export z U., która była podmiotem wysyłającym towar do Polski i przyjmującym pełną odpowiedzialność za wywołany "błąd i komplikacje w sprawie transportu." Wyjaśnienie sprawy powinno doprowadzić do stwierdzenia, że firma ta działała w charakterze spedytora ponoszącego ewentualną odpowiedzialność za ujawniony brak towaru.
Odwołujący się zarzucił także naruszenie art. 70 ust. 3 Prawa celnego poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu "obiektywnej odpowiedzialności" przewoźnika i pominięciu ewentualnego zastosowania tego przepisu do spedytora, który przyznał się do odpowiedzialności za powstałą nieprawidłowość. W uzasadnieniu odwołania podniósł, że kierowca przewożący towar nie miał możliwości faktycznych ustalenia jego stanu i działał w zaufaniu do powierzonych mu dokumentów holenderskich służb celnych. Urząd Celny w P. pominął oświadczenie firmy holenderskiej wskazujące na odpowiedzialność spedytora i w żaden sposób nie wyjaśnił jakimi przesłankami się kierował dokonując wyboru podmiotu obciążanego opłatą manipulacyjną dodatkową. Pominął także wnioski wynikające z toczących się postępowań z udziałem importera, względem którego uchylono postanowienie o zabezpieczeniu przepadku rzeczy oraz umorzono postępowanie karno-skarbowe i zwrócono towar ujawniony podczas rewizji celnej.
Okoliczności te wskazywały na przyjęcie dobrej wiary po stronie importera i taką samą miarę należało zastosować do przewoźnika. W tej sytuacji twierdzenie organu celnego o winie przewoźnika było całkowicie bezzasadne.
Zaskarżoną do Sądu decyzją Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że przewoźnik /PUTHP "Z."/ nie dopełnił ciążącego na nim z mocy art. 40 ust. 2 Prawa celnego obowiązku przedstawienia Urzędowi Celnemu dokumentów dotyczących przewożonego towaru. Na skutek ujawnienia w wyniku rewizji celnej środka przewozowego towaru nie zgłoszonego do odprawy celnej w sprawie miał zastosowanie art. 70 ust. 3, który jednoznacznie stanowi, że w takim przypadku od przewoźnika lub spedytora pobiera się opłatę manipulacyjną dodatkową w wysokości wartości celnej towaru. Towar ujawniony w wyniku rewizji celnej środka transportowego /stanowiącego własność Zdzisława G. - przewoźnika/ został osobiście odebrany przez kierowcę Jerzego K., który przy zachowaniu należytej staranności miał możliwość zweryfikowania rozbieżności pomiędzy stanem towaru, a dokumentami i będąc obecnym przy załadunku mógł żądać okazania dokumentacji dotyczącej przesyłki.
Stosownie do treści art. 8 Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego /CMR/ na przewoźniku spoczywa obowiązek sprawdzenia przy przyjęciu towaru ilości sztuk towaru wskazanego w liście przewozowym, cech tego towaru, jego numerację i widocznego stanu towaru. W razie braku możliwości zrealizowania tych czynności przewoźnik jest zobowiązany wpisać do listu przewozowego zastrzeżenia wraz z uzasadnieniem. Jednak takich zastrzeżeń w rozpoznawanej sprawie list przewozowy nie zawierał. Pomyłkowy załadunek towaru przez nadawcę nie mógł stanowić podstawy do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. W końcowej części uzasadnienia Prezes GUC stwierdził, że odpowiedzialność PUTHP "Z." wynikała z jednoznacznego brzmienia art. 70 ust. 3 Prawa celnego.
W złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skardze Zdzisław G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Przemyślu. Zaskarżonym decyzjom zarzucił naruszenie powołanych w odwołaniu przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego dodatkowo wskazując naruszenie art. 8 i art. 107 par. 1 i 2 Kpa. Powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu, a ponadto podniósł, że kierowca nie mógł przedstawić Urzędowi Celnemu dokumentów o których mowa w art. 40 ust. 2 Prawa celnego, ponieważ ich nie otrzymał od nadawcy /spedytora/, a o niezgodności ilości przewożonego towaru z dokumentami do chwili rewizji celnej nie wiedział ani kierowca ani spedytor. Organ odwoławczy przyznał, że miał miejsce pomyłkowy załadunek spornego towaru powstały na skutek działania innego podmiotu. Jednak bez uzasadnienia wyboru podmiotu, o którym mowa w art. 70 ust. 3 Prawa celnego i jednoczesnego stwierdzenia, iż ze strony kierowcy - przewoźnika miało miejsce usiłowanie popełnienia tzw. przemytu celnego, skutkami w postaci opłaty manipulacyjnej obciążył przewoźnika.
Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał dotychczasowe stanowisko i podkreślił, że zaskarżona decyzja wydana została z uwzględnieniem wszystkich okoliczności faktycznych opisanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd dokonuje w zakresie swej właściwości kontroli zaskarżonej decyzji administracyjnej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do badania zaskarżonego rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad słuszności i celowości, zaś przy decyzjach podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego uprawnienia Sądu ograniczają się do kontroli zachowania przez organ administracji publicznej przepisów proceduralnych.
W rozpoznawanej sprawie skarga nie mogła być uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Stosownie do treści art. 70 ust. 3 Prawa celnego organy celne pobierają od przewoźnika lub spedytora opłatę manipulacyjną dodatkową w wysokości wartości celnej towaru w przypadku ujawnienia, na skutek rewizji celnej środka przewozowego, towaru celnego nie zgłoszonego do odprawy celnej. Takie unormowanie oznacza, że organy celne są zobowiązane do pobrania opłaty manipulacyjnej dodatkowej od przewoźnika lub spedytora jako swego rodzaju sankcji bez konieczności badania stopnia zawinienia danego podmiotu czy też przyczynienia się innych osób występujących w dokonywanym obrocie z zagranicą. Z omawianego przepisu wynika również, że wybór podmiotu, od którego należy pobrać opłatę manipulacyjną dodatkową został pozostawiony organowi celnemu. Jednak w ocenie Sądu ten alternatywny wybór nie jest dowolny, a konkretyzuje się przez czynności faktyczne i prawne podejmowane w postępowaniu celnym.
Należy bowiem mieć na uwadze, że w myśl art. 40 ust. 2 Prawa celnego na przewoźnika lub spedytora przewożącego towary przez granicę państwową zostały nałożone dwa obowiązki: po pierwsze dostarczenia towarów do granicznego miejsca odpraw celnych i po drugie: przedstawienia organowi celnemu dokumentów dotyczących tych towarów. Jeżeli więc usługi transportowe /przewóz towarów/ wykonuje przewoźnik lub spedytor, to ten spośród nich, który przewozi towary przez granicę państwową jest zobligowany do wypełnienia obowiązków określonych w art. 40 ust. 2.
Inaczej mówiąc ten podmiot, który dokonuje przewozu towarów przyjmuje na siebie obowiązki z tytułu dostarczenia towaru do granicznego miejsca odpraw celnych i przedstawienia organowi celnemu dokumentów odzwierciedlających m.in. rzeczywistą ilość przewożonego towaru. W tej sytuacji uprawnionym jest wniosek, że w razie niezadeklarowania zgodnego ze stanem faktycznym ilości przewożonego towaru i ujawnienia tego stanu na skutek rewizji celnej środka przewozowego, wybór organu celnego w przedmiocie wymiaru opłaty manipulacyjnej dodatkowej sprowadza się do wymierzenia tej opłaty podmiotowi przewożącemu towar przez granicę państwową.
W niniejszej sprawie bezspornym między stronami jest, że skarżący Zdzisław G. prowadzący Przedsiębiorstwo Usługowo-Transportowe Handlowo-Produkcyjne "Z." był przewoźnikiem, w którego samochodzie organy celne ujawniły 365 par butów sportowych męskich nie zgłoszonych do odprawy celnej. Towar ten nie był zgłoszony w dokumencie SAD, nie był wpisany w karnecie TIR i kierowca przewoźnika nie przedstawił faktury. W tych okolicznościach została wypełniona dyspozycja art. 70 ust. 3 w związku z art. 40 ust. 2 Prawa celnego i organy celne były uprawnione do wydania decyzji w przedmiocie wymiaru skarżącemu opłaty manipulacyjnej dodatkowej.
Odnosząc się do zarzutów skarżącego odnośnie ewentualnego obciążenia opłatą nadawcy towaru i uznania go za działającego w charakterze spedytora, to należy stwierdzić, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza tego zarzutu. Firma H. I.-E. z siedzibą w U. nie była spedytorem działającym na zlecenie Spółki Cywilnej "H." w P. /importera/ jako świadcząca usługi przewozowe polegające na wykonywaniu czynności, których celem było zorganizowanie przewozu zamówionych towarów. Była jedynie eksporterem towaru /sprzedawcą/, o czym świadczą m.in. faktury oraz złożone w toku postępowania pisemne wyjaśnienia z dnia 26 października 1996 r. wspólnika tejże Spółki Kazimierza F. Wynika z nich, że importer składał jedynie w holenderskiej firmie zamówienie na określony towar, które zostało potwierdzone otrzymaną faxem w dniu 17 września 1996 r. fakturą (...) bez daty oraz, że nie zamawiał towaru ujawnionego w wyniku rewizji celnej środka transportowego /oryginał tej faktury z nadaną datą przewoźnik przedstawił organowi celnemu/.
Natomiast firma holenderska zawarła ze skarżącym jako przewoźnikiem umowę przewozową co do dostarczenia towaru do Posterunku Celnego w P., a co potwierdza międzynarodowy samochodowy list przewozowy CMR (...).
Skoro więc w sprawie nie występował spedytor, to wybór podmiotu, któremu organy celne zobowiązane były wymierzyć opłatę manipulacyjną dodatkową został ograniczony do przewoźnika.
W świetle powyższego oraz treści art. 70 ust. 3 i art. 40 ust. 2 Prawa celnego pomyłka nadawcy towaru przy załadunku, okoliczności podnoszone w skardze o braku zawinienia przez kierowcę oraz okoliczności ujawnienia towaru nie zgłoszonego do odprawy celnej nie mogły być przez Sąd wzięte pod uwagę. Na rozstrzygnięcie Sądu nie mogło mieć również wpływu umorzenie postępowania karnoskarbowego w stosunku do importera towaru celnego, bowiem organy orzekające o odpowiedzialności karnej skarbowej badają określone przesłanki, w tym stopień zawinienia sprawcy, co nie ma znaczenia przy wymiarze opłaty manipulacyjnej dodatkowej. Dla zastosowania art. 70 ust. 3 Prawa celnego w stosunku do skarżącego istotnym był fakt, że to on dokonywał przewozu towaru celnego przez granicę i nie przedstawił organom celnym odpowiednich dokumentów dotyczących tego towaru, a towar nie zgłoszony do odprawy celnej ujawniono w jego środku przewozowym.
Z podanych wyżej przyczyn należało orzec jak w sentencji wyroku na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.