Uzasadnienie
W ocenie Sądu umowa z dnia 12 sierpnia 1992 r. o oddanie mienia Skarbu Państwa do odpłatnego korzystania wywiera skutki w sferze prawa cywilnego. Spółka przejmująca mienie do odpłatnego korzystania przejmuje również zobowiązania zlikwidowanego przedsiębiorstwa, ale tylko za zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym.
Zaznaczyć przy tym należy, że dla skuteczności przejścia tych zobowiązań konieczna jest zgoda wierzycieli, co powoduje, że nie mogą oni domagać się spełnienia świadczenia od formalnego następcy prawnego zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego, którym jest Skarb Państwa.
Omówiona wyżej umowa nie wywołuje natomiast skutków w sferze prawa publicznego. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ wszelkie obowiązki podatkowe mogą wynikać tylko z ustaw i nie mogą być znoszone, zmieniane czy poszerzane umowami cywilnoprawnymi /zob. wyrok NSA z dnia 30 grudnia 1991 r. SA/Po 1562/91 - ONSA 1993 nr 2 poz. 34/.
Obowiązek podatkowy jest - co się powszechnie przyjmuje w literaturze przedmiotu - obowiązkiem osobistym, który nie może być przenoszony w drodze umów cywilnoprawnych. W tym miejscu zgodzić się należy ze stanowiskiem prezentowanym przez stronę skarżącą, że skoro obowiązki podatkowe Spółki przejmującej do odpłatnego korzystania mienia po zlikwidowanym przedsiębiorstwie państwowym nie wynikają ani z cytowanej ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, ani z cytowanej ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych czy też z cytowanej ustawy o zobowiązaniach podatkowych to tym samym uiszczenie podatku za zlikwidowane przedsiębiorstwo państwowe jest świadczeniem nienależnym tzw. nadpłatą, do której znajduje zastosowanie art. 29 cytowanej ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
Wyjaśniając charakter prawny nadpłaty Sąd Najwyższy w jednej ze swych ostatnich uchwał z dnia 21 marca 1996 r. /III AZP 39/95 - OSNAPU 1996 nr 19 poz. 280/ stwierdził, iż nadpłata nie ma charakteru zobowiązania podatkowego lecz jest nienależnym świadczeniem podatkowym o charakterze cywilnoprawnym, do którego spełnienia podmiot nie był zobowiązany.
Wniosek o zwrot nadpłaty powoduje zatem wszczęcie szczególnego postępowania administracyjnego zmierzającego pośrednio do ustalenia istnienia bądź nieistnienia zobowiązania podatkowego oraz wprost do wydania odrębnej decyzji organu podatkowego w sprawie zwrotu nadpłaty w trybie art. 29 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, która rozstrzyga o zasadności wniosku.