Uzasadnienie
Elżbieta G. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody P. przyznającą jej zasiłek emerytalny w wysokości 554,30 zł miesięcznie tj. w wysokości 120 procent kwoty zasiłku dla bezrobotnych, żądała uchylenia tej decyzji twierdząc, że spełniła warunki do określenia tego zasiłku w wysokości 160 procent kwoty zasiłku dla bezrobotnych.
Równocześnie ze skargą wniosła o zwolnienie jej z kosztów sądowych twierdząc, że spełnia przesłanki z art. 113 par. 1 Kpc w związku z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. Do wniosku w tym zakresie załączyła oświadczenie o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Rozpoznanie treści powyższego oświadczenie co do zasady jest uwarunkowane przesądzeniem, iż na wnioskodawczyni ciąży obowiązek poniesienia kosztów sądowych.
Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że od skargi pobiera się wpis /art. 36 ust. 1 ustawy o NSA/, przy czym wysokość i zasady jego pobierania określone są w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 3 października 1995 r. w sprawie wpisu od skarg na decyzję administracyjne oraz inne akty i czynność z zakresu administracji publicznej /Dz.U. nr 117 poz. 563 ze zm./.
Zgodnie z par. 2 ust. 1 tegoż rozporządzenia wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, których przedmiot dotyczy należności pieniężnych albo praw majątkowych, jeżeli wartość tych praw została określona w postępowaniu administracyjnym lub jeżeli jest oczywista. Innego rodzaju wpisem określonym w tych przepisach jest wpis stały pobierany w określonych rodzajowo kategoriach spraw /par. 3 ust. 1 rozporządzenia/ z tym, że w sprawach nie wymienionych w tym przepisie wpis stały został określony na kwotę 10 zł.
Jest niewątpliwym, że sprawy z zakresu ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu co do zasady nie mieszczą się w kategorii spraw objętych wpisem stosunkowym lub wpisem stałym, albowiem nie zostały wprost wymienione w żadnym z omawianych przepisów. Wydaje się zatem być logicznym wniosek wynikający z wykładni systemowej tych przepisów, że niektóre ze spraw objętych ustawą o zatrudnieniu i bezrobociu np.: o zwrot zasiłku dla bezrobotnych jako dotyczące wprost należności pieniężnych mogłyby być objęte wpisem stosunkowym, a inne np.: pozbawienie statusu bezrobotnego jako nie wymienione w par. 3 ust. 1 rozporządzenia, - objęte wpisem stałym.
Rozwiązaniu takiemu nie można byłoby odmówić racjonalności choćby z uwagi na to, że np.: od skarg w sprawach z zakresu opieki społecznej co do zasady pobiera się wpis stały w kwocie 10 zł.
Jednakże zwrócić uwagę należy na par. 6 rozporządzenia, który wprost stwierdza, że nie pobiera się wpisu w sprawach, w których przepisy szczególne zwalniają od obowiązku uiszczenia opłat sądowych. W sytuacji więc gdyby takiego przepisu szczególnego nie było to niewątpliwie za obowiązujące należałoby przyjąć zasady wymiaru wpisu w tych sprawach jakie przedstawiono wyżej.
Przepisem, który mógłby mieć w omawianych sprawach zastosowanie, poprzez art. 59 ustawy o NSA, jest przepis art. 463 par. 1 Kpc. Zgodnie z nim "pracownik dochodzący roszczeń z zakresu prawa pracy oraz ubezpieczony nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych". Jest poza sporem to, że bezrobotny, a więc najkrócej rzecz ujmując, osoba nie zatrudniona i nie wykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do jej podjęcia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie /art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /t.j. Dz.U. 2001 nr 6 poz. 56 ze zm./ nie jest pracownikiem albowiem tym zgodnie z art. 2 kodeksu pracy jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Wprawdzie nie zawsze mianowanie, powołanie czy wybór powodują, że dana osoba staje się pracownikiem jak np.: w tzw. służbach mundurowych to przecież i te osoby mogą także uzyskać status bezrobotnego.
Zwrócić jednak należy przy wykładni tych przepisów uwagę na to, że pojęcie pracownika jakiego użyto w treści art. 463 par. 1 Kpc zostało użyte w szerszym znaczeniu aniżeli w art. 2 kodeksu pracy. Wynika to choćby z treści Tytułu VII - Postępowania odrębne Działu III Kpc. "Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych". Pojęcie "prawo pracy" jest pojęciem szerszym niż pojęcie "Kodeks pracy" albowiem nie budzi w literaturze przedmiotu wątpliwości, że takie regulacje ustawowe jak dotyczące:
- 1. zatrudnienia i organizacji rynku pracy, pośrednictwa pracy, aktywizacji zawodowej, zatrudniania cudzoziemców, świadczenia na wypadek bezrobocia,
- 2. nadzoru nad warunkami pracy, a także higieny pracy,
- 3. zbiorowego prawa pracy, związków zawodowych, organizacji pracodawców i rozstrzygania sporów zbiorowych,
- 4. pracowniczego ubezpieczenia społecznego, należą do działów zaliczanych do prawa pracy. Za takim rozumieniem pojęcia pracownika przemawia także wykładnia historyczna. Otóż aktualne brzmienie tego Tytułu VII Działu III Kpc zostało wprowadzone przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1985 nr 20 poz. 86 z dniem 1 stycznia 1985 r. Poprzednio miał on brzmienie "Postępowanie w sprawach o roszczenia pracowników". Niewątpliwie przepisy tego działu odnosiły się do osób pozostających w zatrudnieniu. Wprawdzie z art. 1 Kpc wynikało i wynika, że ma on zastosowanie do spraw z zakresu prawa pracy to przecież nie oznaczało to zwolnienia pracowników w znaczeniu szerokim z opłat sądowych dochodzonych z zakresu prawa pracy albowiem poprzednio zwolnienie od kosztów sądowych pracowników było uregulowane w art. 111 par. 1 pkt 3 Kpc i obejmowało "stronę dochodzącą należności pracownika ze stosunku pracy albo naprawienia szkód wynikłych z wypadku w zatrudnieniu albo z choroby zawodowej". Pojęcie stosunek pracy oznacza nawiązanie zatrudnienia w formach określonych wyżej w art. 2 Kp.
W rezultacie pojęcie pracownika i prawa pracy o jakich mowa w art. 463 par. 1 Kpc musi obejmować także osobę bezrobotną w rozumieniu ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Oznacza to, że bezrobotny dochodzący zasiłku przedemerytalnego jest zwolniony z opłat sądowych.
Skoro przez opłaty sądowe rozumie się - zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych /Dz.U. nr 24 poz. 110 ze zm./ - wpis i opłatę kancelaryjną, to w istocie rzeczy strona skarżąca żądając zwolnienia z kosztów sądowych /te zaś obejmują w myśl art. 2 ustawy o kosztach sądowych opłaty sądowe i zwrot wydatków/ w części, odnoszącej się do opłat sądowych żąda rozstrzygnięcia o którym Sąd może orzekać tylko w przekonaniu skarżącej. Zasadą postępowania jest, ze kompetencji do prowadzenia określonego postępowania i wydania rozstrzygnięcia nie można domniemywać /wyrok NSA z dnia 14 marca 1994 r. III SA 1090/93 - Wspólnota 1994 nr 26 str. 14/. Takie postępowanie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć na podstawie art. 355 par. 1 Kpc w zw. z art. 53 ust. 3 i art. 59 ustawy o NSA.
Reasumując, bezrobotny w rozumieniu ustawy z dnia 4 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. 2001 nr 6 poz. 56 ze zm./ nie ma obowiązku uiszczania opłat sądowych w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na tych samych zasadach, jak pracownik dochodzący roszczeń z zakresu prawa pracy oraz ubezpieczony /art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. w zw. z art. 463 par. 1 Kpc/.
Postępowanie sądowoadministracyjne z wniosku bezrobotnego o zwolnienie z opłat sądowych podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe.
W zakresie natomiast żądania dotyczącego zwrotu wydatków /art. 2 i 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych/ to wnioskodawczyni nie wykazała w złożonym oświadczeniu by zachodziły przesłanki o jakich mowa w art. 113 par. 1 Kpc w zw. z art. 59 ustawy o NSA. Dlatego wniosek w tej części należało oddalić.